Bilim • 22 Shilde, 2021

Ǵylymı ataq berý qaǵıdalary ózgertildi

58 ret kórsetildi

Jaqynda «Ǵylymı ataqtar (qaýymdastyrylǵan professor (dosent), professor) berý erejesin bekitý týraly» buıryqqa ózgerister engizildi. Soǵan sáıkes endi shetelderden jeńil jolmen ǵylymı ataq alyp, ony elimizde ońaı moıyndatyp júrgenderge tosqaýyl qoıylmaq. Sondaı-aq ǵalymdardyń usynys-pikirleri de ózgertýler men tolyqtyrýlar engizýde eskerilgen.

Bilim men ǵylym salasyndaǵy sapany baqylaý komıteti janyndaǵy Ǵy­lymı kadrlardy attestattaý basqar­masynyń basshysy Qarlyǵash Sákenova:

«Bilim jáne ǵylym mınıstrligine tikeleı qaraıtyn Jas ǵalymdar keńesi bar. Onyń quramyna bedeldi de belsendi ǵalymdar kiredi. «Ǵylymı ataqtar (qaýymdastyrylǵan professor (dosent), professor) berý erejesin bekitý týraly» buıryqqa ózgerister men tolyqtyrýlar osy keńestegi talqylaýlardyń negizinde engizildi. Budan bólek mınıstrlikte qurylǵan akademııalyq qaýymdastyq ókilderinen turatyn arnaıy jumys tobynyń usynymdary da basshylyqqa alyndy. Odan keıin qujattyń jobasy Normatıvtik-quqyqtyq aktiler «Ashyq úkimet» portalynda talqylanady. Son­daǵy usynys-pikirler eskerilip baryp qabyl­danady. Atalǵan buıryqta tolyqtyrýlar basym. Mysaly, 4-tar­maqtyń 2-tarmaqshasyndaǵy talap 2011 jyldan beri bar, ıaǵnı ǵylymı ataq­qa úmitkerdiń halyq­aralyq bazadaǵy ǵyly­mı jýrnal­darda maqalasy bolmasa, ataq beril­meıdi. Sonymen qatar buıryqta alyp tastaýlar da bar. Aıtalyq, áske­rı uıymdarda, sport jáne óner salasyn­daǵy izdenýshilerge maqalaǵa qatysty nor­ma qoldanylmaıdy», dedi.

Komıtet ókiliniń aıtýynsha, atalǵan ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly mańyzdy buıryqta ǵalymdardyń jumysyn jeńildetetin naqtylaýlar da qarastyrylǵan. Ǵylymı dáreje alýǵa septigin tıgizetin maqala jalpyla­ma jazylmaı, «ǵylymı maqala», «sholý» dep naq­ty kórsetilgen. Áıtpese maqa­lanyń da túri san alýan. Jáne kóp izdený­shi zert­­teý maqala jazýdyń ornyna ana­lı­tı­kalyq materıal berýmen qutylyp ketip jatady.

«Sońǵy ýaqytta Scopus bazasynan shyǵyp qalǵan «jalǵan nemese jyrtqysh jýrnaldardyń» qatary kóbeıip kele­di. Al sol «jyrtqysh jýrnaldarda» qazaq­standyq ǵalymdar jıi maqala jarııalaıdy. Osy máselege atalǵan buıryq núkte qoıatyndaı. Sebebi ja­qynda qabyldanǵan ózgerister men tolyq­tyrýlarǵa sáıkes, bazanyń tiziminen túsip qalǵan «jyrtqysh jýrnaldardaǵy» maqalalar onyń jarııa­lanǵan ýaqytyna, basylymnyń bedeline, prosentıline qaramastan ǵylymı dáreje berýde esepke alynbaıdy. Árıne, talap­tarǵa saı basqa basylymdarda shyqqan eńbek­teri eskeriledi, biraq dál «jalǵan jýrnal­dar­daǵy» jumysy joıylady», dep túsindirdi Q.Sákenova.

«Ǵylymı ataqtar (qaýymdas­ty­ryl­ǵan professor (dosent), professor) berý erejesin bekitý týraly» buı­ryqqa engizilgen ózgerister men tolyq­tyrýlarda taǵy bir ózekti máselege naq­ty­laý bar. Buǵan deıin qazaqstandyq ǵalymnyń shetel­den alǵan dosent nemese profes­sor ataǵy elge kelgende avtomat­ty túr­de (qajetti qujattary bolǵan jaǵ­­daı­da) rastalyp, Qazaqstannyń profes­so­ry ıakı qaýymdastyrylǵan professory ǵylymı dárejesi berile beretin. Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy sapany baqy­laý komıtetiniń dereginshe, sol jaǵ­daı qolaıly boldy ma, keıingi kezde elimiz­degi ǵalymdar jaqyn mańaıdaǵy shetel­derden ǵylymı dárejelerdi kúmán týǵy­zatyn joldarmen alyp, bizde rastaıtyn fak­tiler sany artqan. Jańa buıryq osy túıt­kildiń túıini bolǵandaı. О́ıtkeni budan bylaı shetelden alynǵan kez kelgen qazaq­­standyqtyń ǵylymı ataǵy osyndaı dáre­je alýǵa úmitker retinde qujattaryn ótkiz­gen barlyq ǵalym sekildi irikteýden ótedi.

Elimizdegi ǵylym metrıkasymen aınalysatyn sanaýly ǵalymnyń biri, profes­sor Bolat Keńesovten ǵylymı ataq­tar berýge qatysty engizilgen ózgeris­ter men tolyqtyrýlardyń oń jáne teris jaǵyn suradyq.

«Atalǵan buıryqtaǵy ózgeristerdiń eń mańyzdysy jáne tıimdisi – ártúrli buzýshylyqtarǵa baılanysty Web of Science, sondaı-aq Scopus bazasy­nan shyǵyp qalǵan «jyrtqysh jýrnal­dardaǵy» maqalalardyń ǵy­lymı dáreje alýǵa jaramaıtyny. Ekinshiden, patentter endi ǵylymı maqalany almastyra almaıdy, patent maqalanyń tek 20 paıyzy bolyp esepteledi. Bedeldi halyqaralyq jýrnaldarda ǵana jarııalaýdy tańdaǵan ǵalymdardyń ataq alýy jeńildedi, óıtkeni mundaı jýrnaldaǵy bir maqala endi bilim jáne ǵylym salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý komıtetiniń jarııalanymdar tizimine engen jýrnaldaǵy eki maqalaǵa teń bolady», dep jaýap berdi B.Keńesov.

Oqyrmandardyń esinde bolsa, jyl basynda jarııalanǵan «Jyrtqysh jýr­naldarǵa» jem bola beremiz be?» atty saraptamalyq materıalymyzda Scientometrics basylymyndaǵy kólem­di zertteýdiń nátıjesi boıynsha Qazaqstan «jyrtqysh jýrnaldarǵa» maqa­la jarııalaǵysh elderdiń qataryna qosyl­ǵanyn másele retinde kótergenbiz. Endi qarańyz, halyqaralyq jýrnaldarda maqala jarııalaý ádette ǵylymı dáreje alýǵa kerek. Al sol jýrnalıstik zertteýimizde kórshi eldegi jaǵdaıda mysalǵa keltirgen edik. 2018 jylǵy ataqty Nature ǵy­lymı jýrnalyna shyq­qan «Qytaı aka­demııalyq zań buzý­­­shy­lyqty joıý úshin keń aýqymdy refor­­malar júrgizedi» (China introduces sweeping reforms to crack down on academic misconduct) maqalasynda atal­ǵan elde otan­dyq jáne halyqaralyq sapasyz jýrnal­dardyń «qara tizimi» jasala­tynyn, sol tizimdegi basylymdarǵa shyq­qan maqa­lalar qandaı da bir ǵylymı ataq nemese grant alýǵa jaramaıtyny jazyl­ǵan. Son­daǵy oıdyń buıryqta eskeril­geni baı­qalady.

Biraq sarapshy B.Keńesovtyń aıtýyn­sha, áli de sheshimin tappaǵan másele bar.

«Máselen, maqalalar daıyndaýǵa úmit­kerlerdiń úlesine qoıylatyn talaptardy belgileý máselesi sheshilmegen kúıinde qalyp otyr. Buǵan deıin Bilim jáne ǵylym mınıstrligi janyndaǵy Jas ǵalymdar keńesi ǵylymı dáreje alýǵa úmitkerlerden syrttaı oqıtyn avtor (ǵylymı jýrnaldarda ǵalymdardyń maqa­lalaryn oqıtyn korrespondent múshesi ıakı eńbekterge baǵa beretin resenzent) nemese birinshi avtor retinde maqalalary bolýyn talap etýdi usynǵan edi. Mundaı maqalalardyń bolýy ótinish berýshiniń maqalalardy daıyndaýda, olardy resenzııalaýdan ótkizýde, sondaı-aq oqyrmandarmen baılanys ornatýda tájirıbesi bar ekenine dálel bolar edi. Alaıda usynys qabyldanbady. Endi eshqashan ózderi sapaly ǵylymı maqalalar jazbaǵan, biraq zertteýge qatysqandar ǵylymı ataq ala alady», deıdi professor B.Keńesov.

 

Sońǵy jańalyqtar

Kabýlda jarylys boldy

Oqıǵa • Búgin, 17:08

Otandyq fılmderdiń úlesi artady

Qazaqstan • Búgin, 16:20

Almatyda baqylaý kúsheıtildi

Koronavırýs • Búgin, 14:08

Aqsha emes, abyroı qymbat

Boks • Búgin, 13:04

Kúrshim ózeni de lastana bastady

Ekologııa • Búgin, 12:38

Tiliksiz ota jasaldy

Medısına • Búgin, 12:20

Uqsas jańalyqtar