TOKYO2020 • 26 Shilde, 2021

Japonııadaǵy tynysh Olımpıada

30 ret kórsetildi

TOKIO. Japonııa úkimeti 8 shildede koronavırýs pan­de­mııa­sy­nyń kesirinen Tokıo qalasynda 22 tamyzǵa deıin tótenshe jaǵ­daı jarııalady. Demek, Tokıo Olımpııa oıyndaryna (23 shilde – 8 tamyz aralyǵy) qatań shekteýler qoıylyp, kórermender dú­birli is-sharalardy tikeleı kóre almaıdy.

 

Degenmen bul shekteýler Japonııa premer-mınıstri Iosıhıde Sýganyń kóńilinen shyqqan joq. Ol Olımpıadany japon halqynyń 2011 jylǵy jer silkinisi men Fýkýsımadaǵy ıadrolyq apattan keıin týyn­da­ǵan qıyndyqtardy eńserý qabiletiniń sımvoly retinde kórsetýge tyrysqan-dy. Endi To­kıodaǵy birde-bir saıysta nemese básekede kórermenniń shýly daýysy estilmeıdi. Tokıodaǵy merekelik kóńil kúı tez buzylyp, sondaı-aq jergilikti ekonomıkany qalpyna keltirýge úmit oty da sóne bastaǵandaı.

Ras, Japonııadaǵy tótenshe jaǵdaı keıingi 16 aıda kóptegen Batys elinde engizilgen lokdaýnnan góri áldeqaıda jeńil. Meıramhanalar men iri saýda ortalyqtarynyń jumys ýaqy­tyna qoıylǵan shekteýlerdi aıt­pasaq, adamdar ádettegideı saýda jasap, tamaqtanýyn qalypty kúıde jalǵastyryp júr. Biraq Tokıoda 2020 jylǵy sáýirden bastap pandemııaǵa baılanysty tórtinshi márte tótenshe jaǵdaı jarııalandy. Sońǵysynda meıramhanalarda alkogoldik ishim­dik­ter satýǵa tyıym salyndy. О́ıtkeni maskasyz qatty sóılesý Covid-19 vırýsynyń taralýyna jol ashady.

Sýga úkimeti turǵyndardan tótenshe jaǵdaı kezinde qajetsiz saıahattardan aýlaq bolyp, úıde jumys isteýdi ótingenimen, bul keńes 2020 jyldyń sáýir-mamyr aılarynda engizilgen birinshi tótenshe jaǵdaı kezinde ǵana tıimdiligin kórsetti. Sodan beri úkimet ártúrli tásilderdi qol­danyp kórdi. Máselen, byltyr kúzde týrızm ındýstrııa­syn yntalandyrý úshin sýbsıdııa usyna otyryp, adamdar­dy saıahattaýǵa shaqyrdy. 2020 jyldyń aıaǵyna taman ınfeksııa juqtyrǵandardyń kóbeıýinen keıin, 8 qańtardan 21 naýryzǵa deıin ekinshi tótenshe jaǵdaı engizildi. Kóp uzamaı 25 sáýirden 20 maýsymǵa deıin úshinshi tótenshe jaǵdaı jarııalandy.

Mundaı qysqa merzimdi tó­tenshe jaǵdaılar eriksizdikti nemese ótkennen sabaq ala almaýdy kórsetedi. Osylaısha, ja­po­­nııa­lyq­tardyń basynan ótken oqıǵanyń 2020 jyldyń kók­teminde ınfeksııa taralýy bo­ıynsha ǵalamdyq epısentr re­tinde sanalǵan Nıý-Iorktegi ahýal­dan aıtarlyqtaı aıyr­ma­shy­lyǵy bar. Jartylaı shekteý sha­ralaryn uzartqannan keıin qala bıyl muqııatty túrde bir­tin­dep qaıta ashyldy.

Japon qoǵamy úkimetti ınfeksııany boljap, ony baqylaı almaǵany úshin barǵan saıyn synaı túskeni tańǵalarlyq jaǵdaı emes. Elde vaksına salýdyń baıaý júrýine de narazylyq artyp keledi. Synaǵandar durys aıtady. Japonııadaǵy vaksınalaý deńgeıi damyǵan memleketterdiń kópshiliginen artta qalǵan. 11 shildedegi jaǵdaı boıynsha Japonııada ár 100 adamǵa 48 doza ekpe salyndy. Al bul kórsetkish Fransııada – 88, Germanııada – 98, AQSh-ta – 100, Ulybrıtanııada 119-ǵa teń. Qazirgi tańda televıdenıe men YouTube Nıý-Iorktegi jáne basqa qalalardaǵy ahýal túzelip, maskasyz qalypty ómirge oralyp jatqanyn kórsetýi kóptegen japonnyń qyzǵanyshyn týdyrady.

Biraq japon qoǵamy búkil Olımpıada, Paralımpıada oıyndaryn ótkizbeýdi talap etýshiler men áleýmettik, ekonomıkalyq qyzmetke qatań shekteýler qoıýǵa qarsylyq bildirgender (ásirese, meıramhana bıznesinde) bolyp ekige bólindi. Úkimet eki tarapty da birden qanaǵattandyra almaıtyny anyq. Sondyqtan oıyndardy kórermensiz ótkizip, orta joldy tańdady.

Ekonomıkalyq turǵydan alǵanda, jalpy tutyný bıyl Tokıodaǵy epıdemııalyq ahýal­dyń mezgil-mezgil nasharlaýy men engizilgen karantındik sharalar saldarynan báseńdedi. Bıylǵy sáýir-maýsym aılarynda Nikkei 225 ındeksi basqa aldyńǵy qatarly ekonomıkalyq ındekske qaraǵanda nashar kórsetkishti kórsetti. Álsiz ekonomıka ár­daıym basqarýshy partııaǵa saıası zııan tıgizetinin eskergen Sýga shekteý sharalaryn jeńildetip, qalpyna kel­­­tirýge mol kúsh sa­lý­ǵa máj­­­búr.

Ekonomıkalyq is-shara­lar­dyń barlyq túrin qalpyna keltirip, Olımpııa oıyndarynyń mere­kelik is-shara áserin qam­tamasyz etý úshin vırýs juq­tyrý kórsetkishi tómen deńgeıde bolýy kerek edi. Munyń jalǵyz joly – vaksınalardy Nıý-Iorktegi sekildi erte jáne tez taratý. Satyp alý jedeldetilip jatsa da, Japonııa vaksınalarmen qamtamasyz etýdi keshiktirdi. Japon bıligi maýsym aıynyń sońyna deıin Moderna kompanııasynan alýǵa tıis 40 mıllıon dozanyń 13,7 mıllıon dozasyn ǵana alǵany anyqtaldy.

Osy jazdaǵy ahýaldyń qalaı órbıtinine qaramastan, Sýga qyrkúıek aıynda partııa basshysyn saılaýǵa túsedi. Sodan keıin qazan aıynda tolyq merzimi aıaqtalǵan soń jalpy saılaý kútip tur. Olımpııa oıyndary aıaqtalǵan boıda Japonııanyń saıası oıyndary bastalady.

 

Takatosı ITO,

Japonııanyń burynǵy qarjy vıse-mınıstri, Kolýmbııa ýnıversıtetiniń Halyqaralyq jáne qoǵammen baılanys mektebiniń professory, Tokıodaǵy Ulttyq joǵary oqý oryndary saıasattaný ınstıtýtynyń aǵa professory

 

Copyright: Project Syndicate, 2021.

www.project-syndicate.org

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqtaýda er adam bıikten qulap mert boldy

Aımaqtar • Búgin, 10:53

Sport jańalyqtaryna sholý

Sport • Búgin, 09:11

Bárimiz bir aspannyń astyndamyz

О́ner • Búgin, 09:10

Sýretshiler úıi ashyldy

Aımaqtar • Búgin, 09:08

Bal bulaq bolyp aqty

Aımaqtar • Búgin, 09:07

Ońaılyqpen em qonbaıdy

Medısına • Búgin, 09:05

Bárekeldi, Vıktorııa!

Sport • Búgin, 09:02

Taı elinde qola medal buıyrdy

Sport • Búgin, 09:00

Seısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 08:57

Mazmun men sapaǵa mán berilse

Bilim • Búgin, 08:55

Atyraý oblysy «sary» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Búgin, 08:54

Salada sheshimin tabar is kóp

Bilim • Búgin, 08:52

Bala súıý – baqyt

Qoǵam • Búgin, 08:50

Qamba toldy astyqqa...

Aımaqtar • Búgin, 08:49

Barlyq salada ósim bar

Aımaqtar • Búgin, 08:47

Erekshe balalardy elegender

Aımaqtar • Búgin, 08:43

Biligin shyńdaǵan isten jańylmas

Aımaqtar • Búgin, 08:41

Qansha qazaqstandyq vaksına saldyrdy?

Koronavırýs • Búgin, 08:40

Ornyqty damý kórinisi

Qazaqstan • Búgin, 08:33

1387 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 08:22

Aldyn alsa, qaterli isik emdeledi

Medısına • Búgin, 08:18

Rýhanı qazynanyń qaınary

Qazaqstan • Keshe

Antoshka men Chýnga-Changa

О́ner • Keshe

Aǵa-dosty ańsaý

О́ner • Keshe

Atyraýsha aqsha «asaý»

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar