Sebebi ózimiz kórip otyrǵanymyzdaı, bıyldan bastap aýyl ákimderin saılaýdy bastadyq. Bul, eń aldymen, bılik pen halyqtyń arasyn jaqyndata túsedi. Qoǵamnyń, azamattardyń saıası tańdaýyna degen jaýapkershiligin arttyrady. Buryn taǵaıyndalǵan ákimderdi syrttan kelgen maman deıtin edi. Al endi bul ákimderdi halyqtyń ózi saılap otyr, ıaǵnı bul – olardyń talǵamy men muń-muqtajynan týyndaǵan tańdaý.
Endigi basty másele – aýyl jurtshylyǵy ózderi saılaǵan ákimge bolysyp, aldaǵy ýaqytta aýyldyń ókiletti organy – keńester quryp, sol arqyly aýyldyń tynys-tirshiligin aıqyndap, ortasyn damytýdyń múmkindikterin birlese qarastyrýy. Barlyǵymyz biletindeı, qazir zańnamaǵa ózgerister engizilip jatyr. Salyqtyń birneshe túri aýyldyń ózine qalatyn bolady. Aldaǵy jyldary aýyl turǵyndary ózderi jınalyp, keńes arqyly bolsyn keıbir salyqtyń mólsherlemelerin ózderi bekitetin bolady. Mysaly, aýyldyń ishindegi jer osynsha turýy kerek degen sekildi pikir bildire alady. Bul halyqtyń bıliktiń sheshim shyǵarý prosesine qatysýyna múmkindik beredi.
Al ótken saılaý neni kórsetti? Saıası partııalardyń, negizinen, qalalarda ǵana shoǵyrlanǵanyn baıqaımyz. Aldaǵy ýaqytta eline shyn jany ashyǵan, jalpyulttyq dárejege jetken partııa kem degende aýdan, aýylǵa jetip, sonda tirshilik jasaýǵa umtylady. 2 345 aýyl ákimi bar. Onyń ishinde 200-ge jýyq aýdan ákimi bar. Olardyń barlyǵy aldaǵy 2-3 jylda saılanatyn qyzmetke aınalatyn bolady. Bul degenimiz – ákimderdiń 90 paıyzdan astamyn halyqtyń ózi tikeleı saılaıtyn dárejege jetedi degen sóz. Qazaqstan bul turǵydan úlken demokratııalyq qoǵamǵa qadam jasap otyr. Ortalyq Azııa elderiniń ishinde alǵashqylardyń biri bolyp osyǵan keldik.
Al aýyl ákimderin saılaý neni bildiredi degenge kelsek, birinshiden, aldaǵy ýaqytta, 2 jyldan keıin aýdan ákimderin saılaı bastaımyz. Aýdan – 30-40 myń turǵyny bar aımaq. Barlyǵy birin-biri biledi, tanys. Ol jerge syrttan bireýdi taǵaıyndaý múmkin bolmaıdy. Aınalyp kelgende, osy joly saılanǵan ákimder – bolashaq aýdan ákimdigine áleýetti úmitkerler. Halyqtyń ózi reıtıng jasap, ákimderdiń baǵasyn berip otyrady. Qaı ákimniń qolynan is keletinin bilip otyrǵan jurtta bizdiń aýdanǵa osyndaı ákim kerek degen sııaqty tańdaý pen pikir paıda bolady. Bul talǵam men suranys óz kezeginde saıası partııalardyń belsendi jumys isteýine, isker azamattardy aldyńǵy qatarǵa shyǵarýǵa ıtermeleıdi.
Al endi aýdan ákimderin saıladyq delik. Oblysta on aýdan bar dep alsaq, bolashaqta ortalyq respýblıkalyq dárejede oblys ákimderin taǵaıyndaǵan kezde sol azamattar eskeriletin bolady. Sebebi qoǵamda, oblys aýmaǵynda belgili bir talap qalyptasady. Saılaýshylar arasynda myna aýdannyń ákimi belsendi, jumys oryndaryn ashyp, jańa kásiporyn turǵyzyp jatyr eken, jurttyń yqylasyna bólenip, údesinen shyǵyp jatyr degen pikir qalyptasady. Minekeı, oblysqa ákim retinde osyndaı azamattardy qoıý kerek, osylar laıyqty degen belgili bir suranys týyndaıdy. Osylaısha Prezıdent nemese Úkimet oblys ákimderin taǵaıyndaıtyn kezde mamandy syrttan emes, sol aımaqtan qarastyrýǵa májbúr bolady. О́ıtkeni ortalyq oblysta sózi ótetin, bedeldi, oı-pikirin halyq qabyldaıtyn azamattardy taǵaıyndaýǵa múddeli. Sol sebepti qazirgi saılaýǵa túsken aýyl ákimderi bolashaq aýdan ne oblys ákimi bolyp qalýy múmkin, ony, árıne, bolashaq kórsetetin bolady. Bıliktiń qurylymyn, tabıǵatyn ózgertetin qadam deıtinim osydan shyǵady.
Aýyl ákimderin saılaý – aýqymdy jobanyń basy. El Prezıdentiniń ózi aıtyp ketkendeı, bul saılaý sátti ótip, dittegen maqsatyna jeter bolsa, saılanatyn qyzmetterdiń sany artady. Qoǵamnyń ózi yqpal etetin qyzmetterdiń ósýi – úlken jańalyq bolmaq. Bastysy – halyqtyń bılik qabyldaıtyn saıası nemese ekonomıkalyq sheshimderge yqpalyn arttyrý máselesi. Bul saılaýshylardyń jańa sapasyn beredi. Qalaı bolǵanda da, saılanǵan ákimge qoldaý bildirip, kómek kórsetý kerek, aýyl men aýdan turǵyndary jınalyp, «Qaıtsek aýylymyzdy kórkeıtemiz?», «Qandaı qadamdar jasalýy kerek?» degen úlken máseleni kóterýi kerek. Bul óz kezeginde qabyldanatyn sheshimderdiń sapasyn arttyryp, sybaılas jemqorlyqty azaıtady.
Aıdos SARYM,
saıasattanýshy, Parlament Májilisiniń depýtaty
