Tarıh • 03 Tamyz, 2021

Qasqyr beıneli qasyq

700 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Tarıh – qupııalardyń sózdigi. Sheshimin tabý úshin kóne dúnıelerdiń kózimen qaraýǵa týra keledi. Adamzattyń shyqqan tegin anyqtaıtyn da sol qundy jaýharlar. Senbeseńiz, kórkemdelip oıylǵan zoomorfty súıek qasyqqa qarańyzshy. Bóriniń beınesi syzylǵan eski zattan qazaqtyń ıisi shyǵyp tur.

Qasqyr beıneli qasyq

Syntas I qorymyndaǵy №1 qorǵannan tabylǵan qasyqta arany aqsıǵan mınıatıýralyq qasqyrdyń basy beınelengen.

Ejelgi sýretshi tutqa­sy­nyń keń bóliginde (uzyndyǵy 8,5 sm, eni 2,3 sm) birneshe mú­sindi oıyp kórsetken. Bi­rinshi – qasqyrdyń basy artqa burylǵan kúıinde jáne arany aqsıǵan túrinde kórsetilgen. Onyń moıny men denesi ishki jaǵynan shtrıhtalǵan paralleldi syzyqtarmen órnektelgen. Kelesi qyran qustyń sulbasy, ol basymen artqa qaraı baǵyttalǵan. Son­daı-aq qustyń qanaty qıǵash qa­shaýlarmen beınelengen, qa­ýyrsyny – qabyrshaqtar se­kildi domalaqsha etip ja­salǵan.

Qyrannyń aıaqtary sa­qına tárizdi qashalǵan. Dál sonyń astynda sol sııaqty qyrannyń basy beınelengen, biraq basy tómenirek bu­rylǵan, eger qasyqty jo­ǵary qaraı aınaldyratyn bol­saq, onda ejelgi sheberdiń kıik­tiń basyn beınelegeni baı­qalady, kıiktiń múıizderi týra qasqyrdyń aldyńǵy aıaqtaryna deıin beınelengen. Qasyqtyń sońǵy jaǵy syn­ǵan, biraq shetine qaraı úńilsek onyń tutqasy ilgek tárizdi aıaqtalǵany baıqalady. Tut­qanyń keri jaǵynan da biz aına sımmetrııasynyń qaǵı­dasy sekildi dál osyndaı kompozısııany baıqaımyz.

Bul qasyq – súıekti oıyp órnekteýdegi sırek kezdesetin «zoologııalyq basqatyrǵysh» stılindegi kórkem oıý úlgisi. Tikeleı uqsastyǵy joq, biraq savromat álemindegi qol­dan­baly ónerde osyǵan uq­sas súıek­ten jasalǵan buıym­dar Pıatımaryda, Varna aýy­lynda kezdesedi. Osyndaı jeke danada kezdesetin «bas­­qatyrǵysh» stılindegi zat­tar Eý­razııanyń dala bel­deýindegi basqa aýdandarynda da belgili, ásirese Ortalyq Qazaqstan men Tývany aıtýǵa bolady.

Súıekten jasalǵan qa­syq­tar sarmattarda áıel adam­­dardyń jerleý ornyna qoıylatyn zattar bolyp tabylady. Olar osy qasyqtardy boıaǵysh zattardy jaǵý úshin qoldanylǵan. Biraq Syntas qorymyndaǵy qasyqtar er adamdardyń jerleý ornynda da tabylǵan bolatyn, ári son­daı jerden, ıaǵnı dál je­be ushtarynyń úıindisinen tabylǵan. Múmkin, osyndaı qasyqtardyń bul bóligi ja­ýyngerdiń qoramsaǵymen baı­lanysty, nemese ózindik tu­mar qyzmetterin atqarǵan bolar.

Joǵaryda keltirilgen ma­terıaldyń zattaı salystyrmasyna qaraǵanda, Syntas I qorymyndaǵy qorǵandarda jerlengen jaýyngerler b.z.d. VI-V ǵǵ. sońyna jatady.

Sońǵy jańalyqtar