Abylaı hannyń qylyshy

 Bul jádigerdi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevqa Abylaı han­nyń urpaqtary atynan 2003 jyl­y 30 jeltoqsanda kórnekti ǵalym, tarıh ǵylymdarynyń doktory Ermu­han Bekmahanovtyń qyzy Náılá Bek­mahanova tabys etken.

Zertteýshilerdiń málimetinshe 1758 jyly Búkilreseılik patshaıym Elı­zaveta I Orta júz hany Abylaıǵa syı­lyq­tar men handyqtyń belgilerin, onyń ishinde áshekeılengen qylyshty joldaǵan eken.

Keıinnen Abylaı hannyń nemeresi Shyńǵys sultan Sankt-Peterbýrgtegi III halyqaralyq shyǵystanýshylar kongresiniń kórmesine qazaq qolóne­riniń etnografııalyq buıymdaryn beredi. Olardyń arasynda Abylaı han men ákesi Ýálıdiń jeke zattary, sonyń ishinde Elızaveta syılaǵan qylysh ta bolǵan.

Bul zattyń odan ári taǵdyry bulyń­ǵyr: qylysh bóliginiń qaıtadan Ortalyq Azııadan tabylǵany jáne nege synǵany belgisiz.

Náılá Bekmahanova óziniń «Mıf­ter. Sıqyr. Ǵylym» kitabynda qy­lyshtyń bó­ligin Túrkistan qala­syn­daǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesene­sin­degi Abylaı hannyń qa­birine barǵan kez­de alǵanyn jazady.

Qylyshtyń júzi men sabynyń jo­ǵarǵy bóligi saqtalǵan. Tómengi jaǵy synǵan. Qylyshtyń bir jaq jú­zinde «Bojieıý mılostiıý Elısaveta Pervaıa Imperatrısa ı Samoderjısa Vse­rossiıskaıa pojalovala seıý sableıý poddannogo svoego Kırgıs Kasas­kogo Ablaı Soltana za ego vrnýıý slýj­bý v Sankt Peterbýrg 1758 go­da» dep altyn belgimen oıylyp ja­zylǵan.

Ekinshi jaǵynda arab grafıkasyna uqsas mazmundaǵy «shaǵataı tilinde» jazý bar. Jazbalar joǵarydan tómen sap jaǵyna qaraı oqylady. Jazýy bar me­tall juqa altyn symtemirmen oıyl­ǵan. Alaıda onyń ushqyny da saq­talmaǵan.

Qazirgi tańda Abylaı han qyly­shynyń bóligi Elbasy kitaphanasynyń eń baǵaly jádigerleriniń biri sanalady. Mýzeıge kelýshiler atadan mura bolyp qalǵan qundy dúnıege qyzyǵa qaraıdy.