Agroónerkásip kesheni: Investısııa áleýeti

Bıyl qańtar-shilde araly­ǵynda aýyl, orman jáne balyq sharýashylyǵy sektorynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa 386,1 mlrd teńgeni qu­ra­ǵan. Bul 2020 jylǵy kór­set­­kishten 47,8 paıyzǵa joǵary.

Finprom-nyń jazýynsha, byltyr sektorǵa 261,2 mlrd teńge qarjy quıylyp, bir jyl­dyq ósim 15,3 paıyz­dy quraǵan. Investısııa negizi­nen ósimdik jáne mal sharýashy­lyǵyna berilipti. Bıyl balyq aýlaý jáne balyq ósirý sharýa­shyly­ǵyna 2,2 mlrd teńge bólingen. Orman jáne aǵash kesýge 77,3 mln teńge aýdarylypty.

О́ńirlik bóliniste ınves­tı­sııa­ny eń kóp alǵan aımaq retinde Soltústik Qazaqstan oblysy kósh bastaıdy: 91,9 mlrd teńge. Byltyrǵydan 48,6 paıyzǵa kóp alǵan. Ekinshi orynda – 60,2 mlrd teńgemen Aqmola oblysy. О́sim – eki ese. Úshtikti 47 mlrd teńgemen Pavlodar oblysy túıindegen. Bul oblysqa bıyl kelgen qarjy byltyrǵydan 95,3 paıyzǵa kóp eken. Barlyq ınvestısııa­nyń úshten ekisin, naqtyraq aıtqanda, 265,1 mlrd teńgeni sektordaǵy kásiporyndardyń jeke qarajaty qamtamasyz etken. Al 103,7 mlrd teńge banktik emes zaemdar esebinen kelgen. Bank bergen nesıe kó­lemi – 17,3 mlrd teńge. Bul ret­te nesıe qarajaty 2020 jyl­dyń qańtar-shildesimen sa­lys­tyrǵanda 19,1 paıyzǵa az.

Degenmen osynshama qyrýar qarajat bólingenine qara­mastan, saladaǵy kóptegen má­sele áli kúrmeýli qalpynda, she­shimin tappaı otyr. Ásirese bıylǵy qýańshylyq saldarynan kóp óńirde eginniń jaıy mardymsyz. Mamandar bıylǵy astyq túsimi byltyrǵydan 20 paıyzǵa kem bolýy múmkin dep boljaıdy. Mundaı tabı­ǵı kataklızmniń bolýy aldyn ala eskeriledi, so­ǵan qara­mastan sala kútpegen jaǵ­daıǵa daıyn bolmaı shyqty deıdi Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstriniń mindetin atqarýshy Erbol Qarashókeev. Ol son­daı-aq mal sharýashylyǵyn damytýdyń negizgi prınsıp­teriniń buzylǵanyn, anyqtap aıtar bolsaq, mal basyn kóbeı­tý sharasy aldyn ala jem­shóp baza­syn daıyndalmaı iske asy­ryl­ǵanyn atap ótti. Vedoms­tvo ókiliniń aıtýynsha, ahýal byl­tyr­ǵydaı bolmasa da statıstıka tym kóńil túsirerdeı emes.

«Qazir 1,5 mln gektar aýmaq­tan dándi jáne burshaq daqyldary jınalyp alyndy. Bul – jalpy egis alqa­bynyń 9,9 paıyzy. Byltyr 1,6 mln gektar jerden ónim jınalyp, bul búkil alqaptyń 11 paıyzyn quraǵan edi. Ortasha ónimdilik gektaryna 10 sentnerden bolǵan jaǵdaıda 1,5 mln tonna jınalady. 2020 jyly ortasha ónimdilik 14,9 sentner boldy jáne 2,4 mln tonna alyndy. Qazaqstannyń negizgi astyq egetin aımaqtary osy aıdyń úshinshi onkúndiginen jappaı egin jınaýǵa kirisedi. 13,24 mln gektardan astam alqaptaǵy dándi daqyldar jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaıda bolsa, 2,12 mln gektar – nashar, taǵy 78,3 myń gektardaǵy ónim jaramsyz bolyp qaldy», degen edi E.Qarashókeev.

Ol mundaı ahýal bizde ǵana emes, álem elderin de sarsańǵa salyp jatyr degendi alǵa tartady: «Kanadada ótken jylmen salystyrǵanda bıdaıdyń jalpy túsimi 31,6 paıyzǵa tómendeıdi dep kútilýde. AQSh-ta bıdaı túsimi ótken jylmen salystyrǵanda 4,4%-ǵa tómendeýi múmkin».

E.Qarashókeevtiń aıtýynsha, bıyl Qazaqstanda 15,3 mln tonna astyq jınalady dep boljanyp otyr. Sondaı-aq byltyrdan qalǵan 3,5 mln tonna astyq bar. Onyń 2,8 mln tonnasy bıdaı eken. «Bul respýblıkanyń ishki qajettiligin tolyq qamta­masyz etedi, sondaı-aq astyq­tyń belgili bir kólemin eksport­qa shyǵarýǵa da jetedi» dedi ol.

Mınıstrlik ázirge bári de oń, bári de durys dep otyr. Biraq negizgi sózdi aıtatyn – egin jınalatyn kúz mezgili. Qazgıdromet deregine súıensek, kúzde respýblıkanyń basym bó­liginde jaýyn-shashyn qa­lyp­ty deńgeıde bolady, biraq soltústik-shyǵysta normadan artyq jaýýy yqtımal.