Shabýyldy DAISh (Qazaqstanda tyıym salynǵan terrorıstik uıym) óz moınyna aldy. Pentagon 26 tamyzdaǵy jarylystyń biri – Kabýl áýejaıynyń aýmaǵyna kireberiste, ekinshi jarylys áýejaı mańyndaǵy Varon qonaqúıiniń janynda bolǵanyn málimdedi.
Qaza tapqandar men jaralanǵandar sany óte kóp. Reıter agenttiginiń habarlaýynsha, 92 adam qaza bolǵan. Aýǵanstanda densaýlyq saqtaý salasynda júrgenderdiń aıtýynsha, keminde 170 adam mert bolǵan. Olardyń arasynda AQSh-tyń 13 sarbazy men «Talıban» músheleri de bar.
The Guardian basylymynyń málimetine súıensek, shabýyldy eki jankeshti jasaǵan. Oǵan deıin Batys barlaýshylary Kabýl áýejaıyna qaýip tónip turǵanyn, ony terrorıster nysanaǵa alyp otyrǵanyn habarlaǵan edi. Kóp uzamaı-aq olardyń aıtqany dál keldi.
Bul oqıǵa AQSh-qa ońaı tıgen joq. On jyl ishinde amerıkalyq sarbazdar bir kún ishinde munshalyqty qyrylyp qalmaǵan edi. Sońǵy ret 2011 jyly tikushaq qulap, 30 jaýynger mert bolǵan-dy.
Aq úı basshysy Djo Baıden shabýylǵa kináli adamdardy izdeýge ýáde berip, Pentagonǵa qarsy soqqy berý josparyn qurýdy buıyrǵanyn málimdedi. Juma kúni AQSh Aýǵanstannyń shyǵysynda ornalasqan DAISh (Qazaqstanda tyıym salynǵan terrorıstik uıym) múshelerine dronmen shabýyl jasaǵan. AQSh Ortalyq qolbasshylyǵynyń málimdeýinshe, soqqy Kabýldyń shyǵysynda jáne Pákistanmen shektesetin Nangarhar provınsııasynda jasalǵan.
AQSh-tyń Kabýldaǵy elshiligi el azamattaryn áýejaı qaqpalarynan alys júrýdi eskertti. Sondaı-aq elshilik múmkin bolsa áýejaıǵa barmaýǵa keńes berdi. Reıters agenttiginiń habarlaýynsha, jarylystan keıin evakýasııa óte joǵary qarqynmen jalǵasqan. Osy oraıda «Talıban» ár sheteldikke aldaǵy 48 saǵat ishinde Aýǵanstannan ketýge múmkindik bermek.
Ulybrıtanııa Qorǵanys mınıstrligine Aýǵanstannan kelgen turǵyndardy jaıǵastyrý qıyndap ketken. Soǵan baılanysty dıplomattar men qyzmet kórsetýshi personaldy elden shyǵarýǵa basty nazar aýdaryp otyr. Ulybrıtanııanyń syrtqy ister mınıstri Domınık Raabtyń aıtýynsha, qaza bolǵandardyń arasynda eki aǵylshyn azamaty men bala bar. Taǵy eki brıtanııalyq zardap shekken.
Fransııa Syrtqy ister mınıstri Jan-Iv Le Drıannyń aıtýynsha, Aýǵanstandaǵy «Talıban» sheneýnikterimen baılanys jasalmaq. Sóıtip Fransııanyń evakýasııalyq operasııasy aıaqtalǵannan keıin elde qalǵan azamattaryn shyǵaryp alýǵa kelisim jasaýdy kózdep otyr.
AQSh memlekettik departamentiniń málimdeýinshe, «Talıban» AQSh dıplomatııalyq qyzmetiniń Aýǵanstanda qalýyn suraǵan.
NATO Bas hatshysy Iens Stoltenberg oqıǵaǵa qatysty pikir bildirdi. «Men Kabýl áýejaıynyń janyndaǵy jan túrshigerlik shabýyldy qatań aıyptaımyn. Zardap shekkenderdiń jaqyndaryna kóńil aıtamyn. Endigi mindet – múmkindiginshe kóp adamdy qaýipsiz jerge kóshirý», dedi ol Twitter-degi paraqshasynda.
Ulybrıtanııa Premer-mınıstri Borıs Djonson juma kúni shuǵyl jınalys ótkizip, brıtanııalyqtardy evakýasııalaý «varvarlyq» shabýyldarǵa qaramastan jalǵasatynyn aıtty. «Bul shabýyl jumysty múmkindiginshe tez jáne tıimdi túrde jalǵastyrýdyń mańyzyn kórsetedi», dedi ol.
«Bul qatygez shabýylǵa qaıǵyryp, qaıtys bolǵandardyń týystaryna kóńil aıtamyz jáne jaralanǵandardyń tez saýyǵyp ketýin tileımiz», dep málimdedi Túrkııa syrtqy ister mınıstrligi.
Eýropalyq Komıssııanyń tóraǵasy Ýrsýla fon der Leıen shabýyldy qorqaqtardyń áreketine teńep, ony adamgershilikke jatpaıdy dep málimdedi. Ol áýejaıdaǵy adamdardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin bárin jasaý qajet ekenin jetkizdi. «Halyqaralyq qoǵamdastyq Aýǵanstanda jáne odan tys jerlerde terrorızmniń qaıta órshýine jol bermeý úshin tyǵyz jumys isteýi kerek», dedi Ýrsýla fon der Leıen.
Kabýl áýejaıyna jasalǵan shabýyldan keıin Aq úı basshysy Djo Baıden synnyń astynda qaldy. Ásirese, Kongrestegi respýblıkashylar qatty aıtyp jatyr. Sondaı-aq Pentagonnyń jarylystar bolǵan halyqaralyq áýejaıdy qorǵaýyna kúmán keltirgen demokrattar da bar.
Keı respýblıkashylar Baıden otstavkaǵa ketýi kerek ekenin alǵa tartady. Degenmen kópshilik jarylystardy moınyna alǵan DAISh-qa (Qazaqstanda tyıym salynǵan terrorıstik uıym) qarsy shabýyl jasaý kerek deıdi.
Senattyń syrtqy baılanystar komıtetiniń tóraǵasy, senator Robert Menendes demokrattar sapynan birinshi bolyp Baıdendi synǵa aldy. Ol nelikten «Talıban» kúzetshileri DAISh bombalaýshylaryn Kabýl áýejaıyna sonshalyqty jaqyndatqanyn túsine almaı dal.
«Men qurbandar arasynda amerıkalyqtar bolǵanyn túsinemin. Shabýyldyń qurbandaryna duǵa etip, olardyń otbasylaryna kóńil aıtamyn. Áli de tolyǵyraq málimetti kútip otyrmyz. Biraq bir nárse anyq – biz amerıkalyqtardyń qaýipsizdigin «Talıbanǵa» senip tapsyra almaımyz», dedi ol.
