STAHANOV IZI QARAǴANDYDA DA QALǴAN

Kezinde eńbektegi jeke rekordtyq jeńis­terimen ataq-dańqy dúıim álemge jańǵyryq­qan bul adamdy qaraǵandylyq eski kóz shahterlerdiń birazy syrttaı emes, tikeleı jaqsy biledi, qoıan-qoltyqtasyp birge kómir óndirgendikterin maqtanysh tutady. Ánebir jyldary Sosıalıstik Eńbek Eri, marqum Jáken Rústemov aqsaqalmen áńgimeles­kenimizde “Alekseı Stahanovty Qaraǵandyǵa kelgen betinde izdep baryp, lezdeme ótkizip jatqan ústinen shyqtym. Qysqa sóılep, tapsyrmalardy naqty beretin kisi eken. Sodan eline qaıta oralǵansha baılanysymyz úzilgen joq. Onyń, ásirese, ken tehnıkasyn tıimdi paıdalana bilýdi uıymdastyrý jaǵy­nan kóp nárse úırendim. Keıinde bas­qarýymdaǵy ýchaskeniń otyn shyǵarý jóninen birneshe márte dúnıejúzilik rekordtar jasaýǵa qol jetkizýi áriptesim yqpalynyń arqasy” degen edi. Iá, Stahanov izi Qaraǵandyda da qalǵan. Soǵystyń bastapqy ýaǵynda basyp alynǵan Donbass kómir basseıninen soń maıdandy asa qajetti osynaý ónimmen qamtamasyz etý Qazaqstandaǵy úshinshi kómir oshaǵy moınyna túsken bolatyn. 1941 jyldyń kúzinde Donesk shahterleriniń úlken tobyn bastaǵan Alekseı Stahanov Qaraǵandyǵa taban tiregen-di. Áıgili rekordshyǵa №31 shahtany basqarý tap­syrylady. Bilikti ári tájirıbesi mol maıtalman kenshi­lerdiń qatar tolyqtyrýy jergilikti kómir óndiri­sine orasan zor ózgerister ala keldi. Sta­hanovtyq qozǵalys bastamashysy óziniń orta­larynan tabylýy buryn-sońdy bolyp kórmegen eńbek órleýin týǵyzady. Donbastyń ornyn joq­tat­paýǵa kúsh salǵan nıettesterimen jarysqa qosylǵan qaraǵandylyqtar qaıraty qaıralyp sala beredi. Ǵazız Abdrahmanov, Tileýbek Syz­dyqov, Qanash Altynbaev sııaqty kómir qabatyn shabýshylar Stahanovtyń bir aýysymda qaıla­men 227 tonnasyn qazǵan áıgili kórset­kishine jýyq nátıje kórsetedi. Túsip Kúzembaev jetek­shilik etken zaboıshylar brıgadasy buǵan deıin kúnine 144 vagonetka kómirdi kyr ústine jónel­tip kelse, endi 202-ge jetkizedi. Kırov atyn­daǵy shahtada qurylǵan stahanovshy aýysym odan da asyryp túsip, 455 vagonetkaǵa ósiredi. Aldymyzdaǵy derekter aıǵaqtardaı, sol shaqta №31 shahta tabysy kóldeı bolyp turyp­ty. Árıne, ony Stahanovtyń ózi basqarýy, oǵan qosa Donbastan kelgen 3200 kenshiniń deni son­da­ǵy jumysqa jumyldyrylýy jetistikke jetelemeı qoımaǵandaǵy haq. Kásiporynnyń 1942 jyldyń josparyn merziminen 7 aı buryn, ıaǵnı 1 mamyrda oryndap shyǵýy tárizdi iri eńbek jeńisteri jetkilikti. Birinshi kómir oshaǵy qolǵa qaıtarylǵan bet­te-aq Stahanov bastaǵan kenshiler elderine birden oralady. 1943 jyly olar qıratylǵan shahtalardy qaıta qalpyna keltirip, kómir óndirýdi jolǵa qoıady. Bul joly qaraǵandylyq shahterlerdiń bir toby birge baryp, istiń ońǵarylýyn tezdetedi. Jergilikti eńbekkerler qıyn sátte qastarynan tabylǵan jandardy jaı jibermeı, soǵys saldaryn jeńildeterlik jaǵdaı jasap, shyǵaryp salady. Máselen, Temirtaýdyń mańyndaǵy “Pýt k sosıalızmý” ujymdyq sharýashylyǵy donbas­tyqtar úshin 400 iri qara, 1350 qoı jınaıdy. Munyń syrtynda 1200 put astyq jóneltedi. Qaraǵandy kómir óndirisi tarıhynda bul kezeńniń eleýli izi bar. A.Stahanov, G.Spısyn, D.Lıapın, S.Makarov syndy tanymal maman­dardyń uıytqy bolýy arqasynda “Qaraǵan­dyshahtaqurylysy” tresi qurylyp, 12 jańa shahta irgetasy qalanady. Makarov demekshi, GMK -1 kómir kombaınyn jasap shyǵarǵan, onyń basseınde eń joǵary eńbek ónimdiligine qol jetkizýine iz salǵan osy kisi. Soǵystan keıin KSRO kómir ónerkásibi mınıstrliginde qyzmet etken Alekseı Stahanov­tyń Máskeýde qaraǵandylyqtarmen bir kez­desýde árqaısysyn qushaǵyna qysyp, janaryna jas alǵan sátin Jáken Rústemov qart eljireı eske túsirgeni esimizde. Dostyq, baýyrmaldyq qıyndyqta synalady, bilinedi. Sondaı synda bir-birin arqa tutqan shynaıy peıilge júregi tolqyǵany bolar ataqty rekordshynyń. “Alekseı Grıgorevıch qatardaǵy eńbek adamdarynyń ishindegi qaıtalana bermeıtin qubylystyń biri edi ǵoı. Keıde “Osy maǵan bastyqtyqtan góri qaılamdy qolǵa alyp, kómir shapqanym unaıdy” dep bizben birge qaıla siltesip, jumysqa aıyzy qanyp qalatyn, deıtin marqum qart shahter Sáken Shomanov. Qaraǵandy Stahanov esimin umytqan joq. Atynda kóshe, shahta bar. Aıqyn NESIPBAI, QARAǴANDY.