Tarıh • 10 Qyrkúıek, 2021

Sábeńniń bórikteri

116 ret kórsetildi

Almatydaǵy S.Muqanovtyń mýzeı-úıiniń ekspozısııasy­na akademık-jazýshynyń birneshe bas kıimi qoıylǵan. Solardyń biri – qundyz bórik. Bóriktiń jıegi qundyz terisimen kómkerilgen. Tóbesi qara tústi matamen, astary qara tústi jibek matamen qaptalǵan. Satyp alynǵan. Ekinshisi – jıegi bulǵyn terisimen kómkerilgen bórik. Tóbesi qara tústi matamen, astary qara tústi qarakól eltirisimen qaptalǵan. Bóriktiń tóbesi tórt qıyq, ár qıyqtyń tóbede túıisetin ushtary úsh burysh tárizdi bolyp kelgen. Qoldan tigilgen.

Sábeń jazda basyna qa­zaq­tyń taqııasyn, al qysta qazaq­tyń bórkin kıip júrgen. S.Mu­qanovtyń tek qana jazýshy emes, ǵylymı eńbekter jazǵan ǵa­lym ekeni de belgili. Qazaq hal­qynyń ádet-ǵurpyn, salt-dástúrin, kıimderin zerttep, ózi «Qazaq qaýymy» dep ataǵan eńbegin jazdy. 1974 jyly jazýshy qaıtys bolǵannan keıin bul eńbegi qysqartylyp, aty ózgerip, «Halyq murasy (tarıhtyq jáne etnografııalyq sholý)» bolyp jaryq kórdi. Tek qana 1995 jyly «Qazaq qaýymy» degen at­pen tolyq nusqasy «Sanat» bas­pasynan kópshilik oqyrmanǵa usynyldy, 10 tomdyq Tańdamaly shyǵarmalaryna (9-tom) endi (2020, «Qazyǵurt», Qurastyrǵan Á.Qaıyrbekov).

Osy eńbeginde: «Qazaq hal­qynyń bas kıimderi bórik, tymaq, qulaqshyn, jalbaǵaı, delbegeı dep atalady. Ishi el­tiriden nemese ań terisinen ja­sa­latyn, matamen tystalatyn bórik – jazdyń kıimi. Túlkiniń pushpaǵynan jasalatyn bórikti arqada «taqııa» deıdi. Áıelder­diń jeńil, úkili, sándi taqııa úl­gisi qazaqqa tatardan kelgenge uqsaıdy. Semeı oblysyndaǵy, ásirese tobyqty rýyndaǵy qa­zaqtar bórik ornyna «jekeı» ata­latyn eltiri tymaq kıgen. ...Q­azaq «baǵym aýady» dep bas kıimdi eshkimge syılamaıdy» degen málimet beredi.

 

Rashıda OTAROVA,

S.Muqanov pen Ǵ.Músirepovtiń ádebı-memorıaldyq  mýzeı kesheniniń ǵylymı qyzmetkeri

 

Sońǵy jańalyqtar

Almatynyń 199 turǵyny koronavırýs juqtyrǵan

Koronavırýs • Búgin, 16:43

Úkimette KQK-daǵy jaǵdaı talqylandy

Úkimet • Búgin, 14:40

Nur-Sultan «sary» aımaqqa ótýi múmkin

Koronavırýs • Búgin, 14:10

OPEK-tiń bas hatshysy kóz jumdy

Álem • Búgin, 13:59

6 shildege arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:43

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Búgin, 08:23

Aqjaınaq astana

Elorda • Búgin, 08:22

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Búgin, 08:20

Ult saýlyǵyn ulyqtaǵan megapolıs

Elorda • Búgin, 08:18

Baǵdaryń qalaı, bas qala?

Elorda • Búgin, 08:17

«Astana Operamen» dos bolaıyq

Teatr • Búgin, 08:15

Dımash pen Djekson

О́ner • Búgin, 08:10

Utqanymyz shamaly bolyp tur

Qoǵam • Búgin, 08:05

Irikteýdiń ekinshi kezeńine ótti

Sport • Búgin, 08:02

Egizder festıvali

Qoǵam • Búgin, 08:00

Elordanyń damý dańǵyly

Elorda • Keshe

«Nur-Sultan kitaphanasy»

Elorda • Keshe

Qattalǵan tarıh qazynasy

Elorda • Keshe

Uqsas jańalyqtar