NESIE QAITARA ALATYNǴA BERILEDI

Elimizde azyq-túlik qaýipsizdigi men agroónerkásip kesheniniń eksporttyq áleýetiniń damýy qalaı qamtamasyz etilýde? Osyny bilý maqsatynda Senat depýtattary “QazAgro” Ulttyq basqarýshy holdıngi” AQ basqarma tóraǵasy Asyljan Mamytbekovpen kezdesip, bul saladaǵy júrgizilip jatqan jumystarmen jan-jaqty tanysty. Belgili bolǵandaı, 2009 jyly agroónerkásip keshenin qarjy­lan­dyrý kólemi 458,5 mıllıard teńgege jetken. Byltyr “Qaz­Agro” Ulttyq basqarýshy hol­dıngi” AQ Ulttyq qordan 120 mıl­lıard teńge alǵan eken. 2009 jyly sonyń 17,6 mıllıardy ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa baǵyttalsa, bıyl jáne kelesi jyldary bul maqsatqa 50 jáne 52,4 mıllıard teńge jumsaý kózdelip otyr. Jalpy, byltyr egin egý jáne jınaý naýqanyna 68,8 mıllıard teńge bólinipti. 2010 jyly AО́K sýbektilerin qarjylandyrýdyń sharttaryna sáıkes, tıimdi stavka 12 paıyz. Nesıe bank kepildigin nemese “QazAgroKepil” AQ kepildigin usynǵan jaǵdaıda jyldyq 8 paıyzdyq (4 paıyz – bank kepil­diginiń quny) stavkamen beriledi. Bıýdjet nesıesiniń merzimi 1 jylǵa deıin, ıaǵnı óteý merzimi 30 jel­toqsanǵa deıin dep belgilen­gen. Onda da nesıe tek sony qaı­tara alatyn sýbektilerge ǵana beriledi. Osy rette depýtattar nesıe merziminiń qysqalyǵyna jáne ony qaraý barysyndaǵy prosedýralar­dyń barysyna nazar aýdardy. Holdıng basshysy astyq má­se­lesin de aınalyp ótpedi. Onyń aıtýynsha, “Azyq-túlik korpo­rasııasy” UK” AQ 5 mıllıon tonna astyqty satyp alǵan. Ony shetel rynogyna shyǵarý maqsa­tyn­da Reseı Federasııasy men Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi baǵytyndaǵy astyq tranzıtiniń kólik qyzmeti arzandatylypty. Qytaı aýmaǵy arqyly Japonııa, Koreıa jáne basqa Tynyq muhıty aımaǵy elderine 3 mıllıon tonna astyq tranzıtine qol jetkizilgen. Budan basqa Túrkimenstan, О́zbek­stan jáne Iran baǵyttary da bar. Sondaı-aq maqta ósirýshi­lerdi shaǵyn nesıelik qaýymdas­tyqtar arqyly qarjylandyrý qolǵa alynyp, óndirilgen ónimniń maqta óńdeý zaýytyna tapsyry­lýy da depýtattar nazaryna salyndy. Sondaı-aq “QazAgroQarjy” AQ esebi de alǵa tartyldy. Bıyl respýblıkalyq qarajat esebinen otandyq óndirýshilerden jalpy somasy 5 mıllıard teńgege 605 bir­lik aýyl sharýashylyǵy tehnı­ka­lary satyp alynatyny belgili bolyp otyr. 45 traktor “Agro­tehmash” JShS-inen, 300 astyq jınaıtyn kombaın “Agromash­holdıng” AQ-tan jáne taǵysyn taǵylar. 2000 jyldan bastap 2009 jylǵa deıingi kezeń ishinde AО́K-ti damytýǵa barlyǵy 167 mıl­lıard teńge ınvestısııalanǵan, onyń 65 mıllıard teńgesi bıýdjet esebinen qarjylandyrylsa, 14 mıllıard teńgesi Ulttyq qor esebinen júzege asyrylypty. Depýtattar aldynda, sonymen qatar, “Mal ónimderi korpora­sııasy” AQ basshysy da esep berdi. Aleksandr Solıýlevtiń málimetine qaraǵanda, jalpy mal basy ishindegi etti mal úlesi Qa­zaq­standa 6-8 paıyz bolsa, AQSh-ta – 75-80, al Kanadada 65 paıyz. Maqtanyshymyz sanalatyn “Qa­zaq­tyń aq bas” tuqymy óziniń gene­tı­kalyq shamasyn 44 paıyzǵa deıin joǵaltqany anyqtalypty. Mal ónimi 1990 jylmen salys­tyr­ǵanda shamamen 110 kg.-ǵa tómen­degen. 1990-2008 jyldary sıyr eti óndirisi 2 esege deıin azaıǵan. Jalpy, 2009-2011 jyl­dardyń qorytyndysy boıynsha Ulttyq qordyń qarajaty esebinen 283 mıllıard teńgeden asa somaǵa is-sharalar qarjylan­dyrý kózdelgen. Árbir bólingen teńgeniń aınalymy 2,4 eseden asady dep kútilýde. Kezdesý nátıjesinde depýtat­tar bıýdjet qarjysynyń tıimdi jumsalýyn baǵamdaýǵa, bul salada nendeı qoldaýlardyń qajettigin saralaýǵa múmkindik aldy. Asqar TURAPBAIULY.