Memlekettik komıssııanyń Jobalyq ofısi taǵy bir semınar ótkizdi

Zoom arqyly onlaın ótken basqosý barysynda Almaty men Shymkent qalalary, Almaty, Jambyl, Qaraǵandy, Pavlodar, Túrkistan, Shyǵys Qazaq­stan oblystary boıynsha jumys toptarynyń jetekshileri baıandama jasap, aımaqtarda atqarylǵan aýqymdy jumystary jaıly aqparattarmen bólisti. Zań ǵylymdarynyń kandıdaty, memlekettik komıssııanyń múshesi, jobalyq ofıstiń jetek­shisi Sabyr Qasymov moderator bolǵan semınarǵa Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary, saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý jónindegi óńirlik komıssııanyń tóraǵasy Abzal Núkenov jáne belgili tarıhshylar men ǵalymdar qatysty. Semınarǵa qatysýshylar 1928-31 jyldary dúnıe-múlki tárkilenip, qýǵyn-súrginge ushyraǵan baılar týraly málimetterdi jınaqtaý kezinde týyndap otyrǵan aýdarma salasyndaǵy, tehnıkalyq kedergiler jóninde aıta kelip, keı baı-kýlaktarǵa qatysty aqparattardy anyqtaý kezinde qujattarmen almasý jóninde usynystaryn bildirdi.

Kezdesýde sonymen qatar tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Sáýle Jakıshovanyń «HH ǵ. 20-30 jj. sheginde Qazaqstandaǵy baılar sharýashylyǵynyń elımınasııasy: Jańa baǵyttar, ádister men tehnologııalar» dep atalatyn kitabynyń tusaýkeseri ótti.

Semınarda taqyrypqa qatysty óte mańyzdy ári qyzyqty málimetterge toly baıandamalar jasaldy. Is-sharaǵa qatysýshylar mundaı basqosýlar arhıv derekterine qol jetkizýde týyndaıtyn máselelerdi talqylaýǵa qajetti alań ekenine basa mán berip, ózara almasqan aqparattardyń ádistemelik turǵydan kóp kómek ekenin de málimdedi. Sondaı-aq kezdesý kezinde jumys toptarynyń jetekshileri men músheleri taqyrypqa qatysty glossarıı qurastyrý, mura­ǵattardaǵy málimetterdi ǵylymı ma­qala­lar men eńbekterge engizý sekil­di oı-pikirlerin bildirdi. Máselen, О́skemen qalasynan qosylǵan ǵalym Qansha Qalıeva «Mundaı semınarlarda baıandama jasaýmen shektelmeı, naqty taqyryp jóninde talqylaý júrgizilgeni durys» dese, Jambyl oblysy komıssııasy jumys tobynyń jetekshisi Nazym Qojamarova baı-kýlaktardy aqtaý kezinde olardyń otbasy múshelerin tolyq engizýdi usyndy. Al professor Fatıma Qozybaqova saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna qatysty ortaq respýblıkalyq elektrondy baza qurý jónindegi oıyn aıta kelip: «Aımaqtarda bir-birin qaıtalaǵan qujattar óte kóp. Osynyń kesirinen osy ýaqytqa deıin jasalǵan talaı eńbek zaıa ketýi múmkin. Sol sebepti barlyq aqparatty bir jerge toptastyrýdy usynamyn», dedi. Tarıhshy sonymen qatar UQK, IIM arhıvterinde tóte jazýmen jazylǵan málimetterdiń óte jıi ushyrasatynyn, osyǵan oraı jumys tobyna arab, shaǵataı tilderin jetik biletin aýdarmashylardy kirgizý qajettigin aıtty. «1920-30 jyldary saýatsyz dep tanyǵan qarapaıym orta, tipti kedeı sharýalardyń arab tilinde jazba qaldyrǵanyn kórip, olardyń sol kezde-aq kózi ashyq bolǵanyna kózimiz jetip otyr», deıdi Fatıma Aqynbaıqyzy. «Qarapaıym sharýalar, saýdagerlerdiń kóbi 1929-30 jyldary jan saýǵalap Qytaı asyp ketip, 33-jyldary qaıtyp oralǵanda shekarany zańsyz ketip ótken degen qylmystyq bappen sottalǵan bolatyn. Solardyń birde-biri áli kúnge deıin aqtalǵan joq. Sebepsiz sottalyp, iz-túzsiz joǵalyp ketkender de kóp. Olardyń barlyǵyn memlekettik qylmyskerge jatqyzýǵa bolmaıdy», dep tarıhı shyndyqty ashyna aıtqan ǵalym áli kúnge qupııa dep saqtalyp otyrǵan derekterde aqtalmaǵan jer­gilikti halyq ókilderiniń kóp ekenin jetkizdi. «Sottalǵandar Qylmystyq kodekstiń 84-baby – shekaradan zańsyz ótý boıynsha jazaǵa kesilgen. Olar túgeldeı derlik – bosqyndar. Osy bap boıynsha sot­talǵandardyń bir bóligi 1955 jyly aqtalǵanymen, olardan «asa qupııa» grıfi áli kúnge deıin alynbaǵan. О́ıt­keni ol isterde «emıgrasııaǵa ketýge ashtyq sebep boldy» delingen. Al 1955 jyly bul másele áli de qupııa bolǵan edi», deıdi semınarǵa qatysýshylar. Jumys toptarynyń jetekshileri kóp­tegen ǵalymdardy aqtalmaǵan baılar men orta sharýalardyń taǵdyry qyzyq­tyratynyn da ashyq málimdedi.

Qaraǵandy oblysy boıynsha komıssııa jumys tobynyń jetekshisi, akademık E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýnıversıteti tarıh fakýltetiniń dekany Jambyl Jumabekov áli kúnge deıin aqtalmaǵan, keńestik tárkileý saıasatynyń qurbandary bolǵan baı, orta sharýalarǵa qatysty aqparattardyń kóbi aýdandardaǵy arhıvterden tabylyp jatqanyn, qazirdiń ózinde kóptegen málimetter alynyp, biraz qor jınaqtalǵanyn aıtsa, kerekýlik jumys tobynyń múshesi Ásel Amanova tóte jazýmen jazylǵan arhıv qujattarynyń kóptigin alǵa tartty. Semınar jumy­synyń sońynda qatysýshylar taqyrypqa qatysty oı-pikirlerimen bólisip, alda atqarylýy tıis jumys josparlaryn taǵy bir tııanaqtap aldy.

Esterińizge sala keteıik, ótken jyly 24 qarashada Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń arnaýly Jar­­lyǵymen Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyqtaı aqtaý jónindegi memlekettik komıssııa qurylǵan bolatyn. Qazirgi tańda komıssııa tóraǵasy – Memlekettik hatshy Qyrymbek Kósher­baevtyń jetekshiligimen elimiz­diń ár aımaǵynda óńirlik komıssııalar naqty jumystar jasap jatyr.