Tórtkúl dúnıedegi saıasat ataýly búginde qyryq qubylyp tur. Dáýleti tasyp, kóshten ozǵan memleketter bir-birimen qyryq pyshaq bolyp, árqaısysy jahanǵa jarlyq aıtatyn jalǵyz bıleýshi bolǵysy bar. Damyǵan elder óz yńǵaıyndaǵy serke memlekettiń mańaıyna toptasyp, qarsylas jaqtyń saǵyn syndyryp, oraıy kelse bólshekteýge beıim. «Bólshekte de bıleı ber» amalyna saıatyndaı. Al damýshy elder álem kartasyndaǵy alyptardyń qaısysynyń kóńilin taýyp, qaısysymen juldyzy jarasatynyn baǵamdap, soǵan sáıkes saıasatyn túzip, áýre-sarsańǵa túsip jatqany. Bizdiń Qazaqstan da sońǵylardyń sanatynda.
Baılyq ta – kózdiń qurty. «Kúlsheli bala súımekke jaqsy» bolǵanymen, sol balanyń qolyndaǵy kúlsheni tatymsyz baǵaǵa buldaǵysy keletinder de az emes. Tipti qordaly qazynaǵa qol jetkizý úshin neshe túrli amal-aıla qoldanyp, eldiń ishine iritki salyp, arandatýshylardy paıdalanyp lań salýdan taıynbaıtyndar da kezdesedi. Qymbat qazynaǵa toly dúnıe júzinde toǵyzynshy terrıtorııany ıemdengen, halqynyń sany jaǵynan 61-oryndaǵy Qazaqstannyń «kúlsheli» bolǵany – baǵy ma, sory ma qazir baǵamdaý qıyn bolyp tur. Sol sebepti Qadyr aqyn aıtpaqshy, «Kóp halyq joǵalmaıdy kóptigimen, myqty bolmaı bolmaıdy al bizderge».
Arandatý demekshi, búginde burynǵydaı «attandap» soǵys ashatyn kezeń áldeqashan kelmeske ketken. Syrtqy yqpaldy kúshter qazaq kúresindegideı «ishten shalýǵa» tyrysady. Bılikke kóńili tolmaı júrgen, óziniń bolar-bolmas qabiletiniń óristeýine kedergi bılik qana dep paıymdaıtyn aǵaıyn osylaısha «ishten shalýshylardyń» qataryn eseleıdi. О́zderiniń qazirgi kúnderin kún emes dep esepteıtinder, el táýelsizdiginen góri jeke bastyń qamyn kúıtteıtinder áp-sátte bıliktiń qarsylasy bolyp shyǵa keledi. Osy tusta Ábish Kekilbaevtyń «Eleń alańyndaǵy» myna bir shtrıh oıǵa oralyp otyrǵany. «Uly Rossııaǵa tek mynandaı baı ólke ǵana emes, til alǵysh arzan qyzmetshi de asa qajet. Orys tárbıesin kórse, ózderinen op-ońdy qyzmetshiler shyǵatyn túrleri bar sııaqty». Bul Senattyń ober-sekretary Ivan Kırılovtyń oıy. Quddy osydan aýmaıtyn kórinis qazir de bar. «Op-ońdy qyzmetshiler» týǵan eliniń kem-qutyǵyn, kemshiligin termelep, alyp memlekettermen aradaǵy baılanys ornatýdaǵy ustanymnyń «álsizdigi» tóńireginde góı-góıin mazdatyp, bılik pen qarapaıym halyq arasyndaǵy qarym-qatynasty ýshyqtyrýǵa jantalasyp baǵady.
Tehnologııa jańarǵanmen, adam balasynyń peıili sol báz-baıaǵy qalpynda qaldy dedik ǵoı. «Ishten shalýshylar» da zamana quralyn óz pıǵylyna, jeke maqsat-murat jolyna qaraı yńǵaılaıdy. Internet, áleýmettik jeli arqyly qalyń buqaranyń basyn aınaldyryp, óz maqsatyna jetý jolyndaǵy aqparatty ońdy-soldy burqyrata túsedi. Áleýmettik jaǵdaıǵa kóńili tolmaı, kókiregin kireýke shalǵan keıbir adamdar «op-ońdy qyzmetshilerdiń» degenine den qoıyp, «shynynda da osylaı emes pe eken?» degen dúdámal oıdyń jetegine beriledi osydan keıin.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Qazir – ǵalamtor dáýiri. Ondaǵy beı-bereket aqparat tasqyny urpaqtyń sanasyn ýlap jatyr. Bir sáttik tanymaldyqty kókseıtin tamyrsyz ıdeıalar jappaı beleń alýda. Bul – asa qaterli qubylys» deıtini de sondyqtan. О́ıtkeni ǵalamtorǵa baılanǵan jurt keıde áleýmettik jelide jarııalanǵan dúnıeniń astaryna úńilmeı, barlyǵyn aqıqattyń aýylyna jaqyn aqparat dep qabyldaıtyny bar. «Op-ońdy qyzmetshilerdiń» túpki oıynyń búldirgi ekenin qaıdan bilsin?! «Aıqaılap aıtqannyń bári aqıqat emes» dep jazýshy Asqar Súleımenov aıtqandaı, áleýmettik jelide jazylǵandardyń barlyǵyn aqıqat dep kim aıtady?!
Qoǵamda bolyp jatqan kúndelikti qarym-qatynastan túıgen tujyrym edi bul. 2005 jyly jazylǵan «Sońǵy múmkindik» atty maqalamyzda sózdiń bir oraıyn tómendegishe qaıyrǵan jaıymyz bar eken. «Amal joq, kópvektorly saıasatqa júginýge týra keledi. Bul da qaısybir aıy ońynan týyp turǵan ádis deısiń, áıteýir el irgesin bekitip, táýelsizdigin nyqtap alǵansha júginetin, alaıda ázirge basqa balamasy joq ádis qoı. Áıtpese, bireýiniń kóńilindegisin tabamyn dep júrip, ekinshisiniń qahary men kárine ushyraýy ábden yqtımal. Semserdiń qylpyp turǵan júzindeı aýytqymaly álemde syndarly saıası kóregendilik pen tyldyń beriktiginiń qajet ekendigi taǵy oıǵa oralady. Tyl degenimiz – eldiń ishki yntymaǵy, ózara tatýlyǵy. Basqalaı aıtqanda, tózim men senimdi synap kórgisi keletin syrtqy yqpaldy kúshterdiń aıtaǵyna kónip, aıdaýyna ilespeıtindeı el ımmýnıtetiniń myqtylyǵy».
El ımmýnıtetiniń myqtylyǵy demekshi, el táýelsizdigin tuǵyrly etý jolynda, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aıtqandaı, «Myqty memleket bolý úshin ulttyń uıysa bilýi aıryqsha mańyzdy». «Myń ólip, myń tirilgen» qazaq halqy endigi jerde «ishten shalýshylar» men «op-ońdy qyzmetshilerdiń» áreketimen birliginen aıyrylyp, búliner bolsa, qaıta «tirilýi» neǵaıbil.
Ǵasyrlar boıy babalar armandaǵan azattyqtyń, sonyń jolynda qurban bolǵan tulǵalardyń qadir-qasıetin áleýmettik jaǵdaıdyń nasharlyǵyna bola tárk etetin bolsaq, nalasyna ushyrarymyz haq. Biz buny aldyńǵy tolqyn aǵalardyń aıtqanynan da ańǵaramyz. «Qazaq halqynyń halyq retinde jumyla kirisetin, qajet bolsa, janǵan otqa túsip, janyn qurban eter eń uly isi ulttyq tutastyǵyn saqtaý bolýǵa tıis. Ulttyń basy birikpese, bolashaq urpaqtyń uzaqqa sozylǵan azapty ómiri aqyr aıaǵynda jutylyp, qurýmen tynady.
Qazaq halqynyń bas biriktirýi – ult taǵdyrynyń strategııalyq múddesi. Mundaı tarıhı isti búgingi urpaq qana júzege asyra alady. Al ıgiligin bolashaq urpaq kóredi. Búgingi kúnniń túıindi problemalaryn myń jerden sátti sheshkenmen, ulttyń basy qosylmasa qaıyrly nátıje bolmaıdy. Dál qazir ulttyq konsolıdasııaǵa tarıhı qolaıly kezeń. Eger dál qazir qazaqtar bas qosyp, óz jerinde bel alyp, ulttyq derbestigin halyqaralyq aıada ornyqtyryp úlgermese, kúni erteń-aq syrtqy óktem kúshtiń kúrzisi tek qana Qazaqstannyń ústine úıiriletin bolady», deıdi qazaqtyń Aqseleý Seıdimbegi. Alashtyń Aqseleýinen artyq aıtý qıyn-aý sirá.
«Memlekettik qyzmetshiler jáne búkil qoǵam birtutas el retinde aldymyzda turǵan mindetterdi oryndaý úshin jumylýǵa tıis. Áıtpese, erteń kesh qalýymyz múmkin. Sebebi dúnıe júzindegi ahýal qubylmaly ári túrli syn-qaterlerge toly», dedi Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna Joldaýynda. Buqaraǵa ǵana emes, bılikke de úlken jaýapkershilik júktep otyr Memleket basshysy. Enshisi bólinbegen en qazaqtyń ene qazanyn, ıaǵnı qazyna qarjysyn shashaý shyǵarmaı halyqtyń qajetine jaratý kerek degen tapsyrma bar osy sózdiń astarynda. Joldaýda aıtylǵan «Qazir memleket bıýdjet qarjysyn ońdy-soldy ıelene beretin belgili bir qaıratkerlerdiń ǵana jobalaryn qarjylandyryp otyr. Bul, árıne, túsiniksiz jaǵdaı» degenniń naqty jaýaby bul. «Erteń kesh qalmas úshin» – qazirgi kezeń bılikke de, buqaraǵa da úlken syn bolmaq!
Kóne túrki eliniń bıleýshisi Kúlteginniń mynandaı taǵlymdy sózi bar: «Begi menen halqynyń yntymaǵy joq jerde, dushpannyń aldaýyna sengen, arbaýyna kóngen jerde, inisi men aǵasy daýlasqan, begi menen qarashasy jaýlasqan jerde el eldiginen aıyrylady». Endeshe, Qazaq eliniń ulyǵy men halqy ózara yntymaǵynan ajyramasyn deımiz. Prezıdent aıtqan qaterge qarsy qýatty qarý – eldiń yntymaǵy men birligi. О́tken tarıhtyń ashy sabaǵy osyǵan úndeıdi!
