Ekonomıka • 24 Qyrkúıek, 2021

«Aǵarǵan» naryq adalǵa buıyrady

42 ret kórsetildi

Taýarlardy sıfrly tańbalaý Qazaqstanda 900 mlrd teńgeden astam somaǵa qosymsha ótkizý nary­ǵyn qalyp­tastyrady. Taýarlardy tańbalaý men qada­ǵalaýdyń biryńǵaı operatory – Sıfrlyq ekonomıkany damytý ortalyǵynyń júrgizgen esebi osyny kórsetip otyr.

Sondaı-aq álemdik táji­rıbeni taldaıtyn agenttik­terdiń dereginshe, taýarlar­dy mindetti tańbalaýdy engizý taýar naryqtaryn «aǵar­tý­dyń» trıggeri bolmaq jáne «kó­leńkeli» aınalymdy 70-80 pa­ıyzǵa qysqartýǵa múmkindik beredi.

Biryńǵaı operatordyń esebi Statıstıka bıýrosynyń naryq kólemi men Euromonitor International halyqaralyq kon­saltıngtik agenttiginiń eldegi taýarlardyń kóleńkeli aınalymy týraly derekter negi­zinde júrgizilgen. Budan bólek, ár­túrli taýar toby bo­ıyn­sha tańbalaýǵa arnalǵan jab­dyq shyǵyndary da nazarǵa alyn­ǵan.

Máselen, 2019 jyly Qazaq­standa sút ónimderi nary­ǵynyń kólemi 809 mlrd teńgeni qurady. «Kóleńkeli» aınalym 17,4 paıyz nemese 140 mlrd teńge dep baǵalandy. Bul rette, barlyq óndirýshiniń tańbalaý jabdyǵyna jumsalatyn jalpy shyǵyny 6,5 mlrd teńgeni quraıdy. Iаǵnı jyl saıynǵy óndiris kóleminiń 1 paıyzynan aspaıdy. Kontrabandalyq jáne kontrafaktilik sút ónim­deriniń 80 paıyzy na­ryqtan «ysyrylǵan» kezde 98 mlrd teńge kóleminde tutyný na­ryǵy paıda bolady. Iаǵnı sút ónimderiniń adal óndirýshileri men ımporttaýshylarynyń satý kórsetkishteri 10 paıyzǵa artady.

Farmasevtıka salasy bo­­ıynsha naryq kólemi 1,4 mlrd teńgege teń. «Kóleńkeli» aı­nalym – 12,3 paıyz. Bul degenimiz jyl saıyn 171 mln teńge Qazaqstandaǵy dárilik zat­tardyń «kóleńkeli» nary­ǵyn qurap otyr. Naryq 80 pa­ıyzǵa «aǵarǵan» jaǵdaıda zańdy óndirýshiler men ımporttaýshylar úshin jyl saıy­n 80 mlrd teńge somasyna qo­symsha ótkizý naryǵy paıda bolady.

Osylaısha, 2018 jyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi qol qoıǵan Data Matrix kodymen taýarlardyń ártúrli tobyn sıfrly tań­balaýdy kezeń-kezeńmen en­gizý týraly kelisimde aı­qyn­dalǵan taýar toptaryna sıfrly tańbalaýdy engizý nátıjesinde adal bıznestiń túsimi 11,3 paıyzǵa ulǵaıady. Bul rette, óndirýshilerdiń taýarlardy tańbalaýǵa arnalǵan jabdyqqa jumsalatyn birjol­ǵy shyǵyndary jyldyq túsim somasynyń 0,5-0,9 paıyzyn quraıdy. Tańbalaý kodtaryna arnalǵan shyǵyndar ortasha eseppen alǵanda taýarlar qunynyń 0,4 paıyzyna teń. Demek taýarlardy mindetti tańbalaýdy engizý nátıjesinde qazaqstandyq óndirýshilerdiń kiristeri jylyna 10 paıyzǵa artady.

– Sıfrly tańbalaýdy engizýmen halyqtyń azyq-túlik jáne azyq-túlik emes maq­sattaǵy taýarlarǵa qajet­tiligi qysqarmaıdy. «Kó­leń­keli» aınalym, zańsyz na­ryq qysqarmaq. Munyń bári kon­trabanda, kontrafakt bolyp sanalady. «Aǵarǵan» naryq adal óndirýshiler men ımporttaýshylardyń ıeligine ótedi. Bul naryq 10 paıyz dep baǵalanyp otyr. Demek zań­dy túrde jumys isteıtin bız­nestiń jyl saıynǵy kirisi tańbalaýǵa arnalǵan jabdyq shy­ǵyndarynyń 1 paıyzynan aspaıdy. Bul olar úshin tıimdi. Al tutynýshylar zań­dy, shynaıy ónimderdi tuty­natyn bolady. Zań­dylyqty Naqty Onim mobıldi qosymshasy arqyly tekserýge múmkindik bar, – deıdi Sıfr­lyq ekonomıkany damytý ortalyǵynyń basqarýshy dırektory Nurjan Baekeev.

Eske sala keteıik, Qazaq­standa temeki ónimderi men teri buıymdaryn mindetti sıfr­ly tańbalaý engizildi. 2021 jylǵy 1 qarashadan bas­tap bul norma aıaq kıim óndi­risine de qatysty bolmaq. Dárilerdi sıfrly tańbalaý boıynsha qanatqaqty joba aıaqtaldy. Sondaı-aq qazirgi ýaqytta alkogol ónimderi, jeńil ónerkásip taýarlary, sút ónimderi, qaptalǵan sý jáne alkogolsiz sýsyndar bo­ıynsha qanatqaqty jobalar iske asyrylýda.

Sońǵy jańalyqtar

Qarsylasyn 7 raýnd boıy sabady

Kásipqoı boks • Búgin, 10:32

Indonezııada jer silkindi

Álem • Búgin, 09:32

Úshinshi jeńilis

Jekpe-jek • Búgin, 09:02

Josparyn joqqa shyǵardy

Kásipqoı boks • Keshe

Kópirden sekirip ólmek boldy

Aımaqtar • Keshe

Úzdik ondyqta Golovkın joq

Kásipqoı boks • Keshe

Mektep oqýshysy mert boldy

Aımaqtar • Keshe

Jekpe-jeksiz ótken alǵashqy jyl

Kásipqoı boks • Keshe

Uqsas jańalyqtar