Damyǵan el – belsendi, bilimdi, densaýlyǵy myqty azamattar

Bolashaq baǵdaryn aıqyndaıtyn Elbasy Joldaýy Qazaqstan damýyndaǵy asa mańyzdy mejelerdi anyqtap berdi. Eldi uıytatyn – «Máńgilik El» ıdeıasy pash etildi. Maqsatymyz taıǵa tańba basqandaı aıqyn – damyǵan 30 eldiń qataryna kirý. Al bul Qazaqstan saıası turaqty, ultaralyq kelisimi saltanat qurǵan, ekonomıkasy baı jáne bilim, ǵylymy damyǵan quqyqtyq memleket bolǵanda ǵana múmkin ekeni taǵy aıqyn. Sondyqtan Pre­zıdent Joldaýynda «Qazaqstan álemde adamdar úshin qaýipsiz jáne turýǵa jaıly eldiń birine aınalýǵa tıis. Beıbitshilik pen turaqtylyq, ádil sot jáne tıimdi quqyq tártibi degenimiz – damyǵan eldiń negizi» dep atap kórsetti. Bilim sapasy kóterilmeı, Qa­zaqstan qarqyndy damýdyń jolyna túse almaıdy. Muny Elbasy burynǵy joldaýlarynda da, basqa da sóılegen sózderinde aıtyp júr. Jańa tehnologııa da, ınnovasııa da, bilikti kadrlar da, iri óndiris te bilimniń arqasynda bolady. «Ult­tyq bilim berýdiń barlyq býy­nynyń sapasyn jaqsartýda bizdi aýqymdy jumys kútip tur. 2020 jylǵa qaraı Qazaqstandaǵy 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi bilimmen 100 paıyz qamtý josparlanýda. Sondyqtan olarǵa zamanaýı baǵdarlamalar men oqytý ádistemelerin, bilikti mamandar usyný mańyzdy. Orta bilim júıesinde jalpy bilim beretin mektepterdi Nazarbaev zııatkerlik mektepterindegi oqytý deńgeıine jetkizý kerek. Mektep túlekteri qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderin bilýge tıis. Olardy oqytý nátıjesi oqýshylardyń syndarly oılaý, ózindik izdenis pen aqparatty tereń taldaý mashyǵyn ıgerý bolýǵa tıis», deıdi Joldaýynda Nursultan Ábishuly. Al bilimniń, bilim sapasynyń bastaýy nede? Elbasynyń qazirgi ustazdardyń basty kásibı qaǵıdasy bolyp sanalatyn «Jas urpaq taǵdyry – ustazdyń qolynda» degen sózi naqtylyǵymen qun­dy. Us­taz­dyq qashan da ońaı bolma­ǵan. Sondyqtan da Maǵjan Juma­baev atamyzdyń «Elimizdiń az ǵana jyldyq oıaný dáýirine baǵa berý úshin alty alashtyń bala­sy bas qossa, qadirli oryn – muǵa­lim­derdiki» deýi tegin emes. HIH ǵa­syrda kıeli Qostanaı men Tor­ǵaı óńiri qazaqtyń birtýar aǵar­tý­shylaryn berdi. Ybyraı Altyn­sarın, Ahmet Baıtursynov, Mir­jaqyp Dýlatov, Shoqan Ýálıhanov qalyptastyrǵan uly dala mektebi búginde óz jalǵasyn taýyp keledi. Mektepterdiń búginde mate­rıal­dyq-tehnıkalyq jaǵdaıy shú­kirlik deýge bolady, biraq onyń qaısysy da muǵalimniń ornyn almastyra almaıdy. Kóp máselege ásireqyzyl kózqaraspen qaraǵan 90-jyldary ekonomıst, zańger mamandyǵyn qalaǵandar ǵana ómir­den laıyqty ornyn tapqandaı jaılaǵany ras-tyn. Pedagogıkalyq oqý oryndaryna «barar jer, basar taýy qalmaǵandar» ǵana keletin. Búginde mamandyq tańdaýǵa jas­tar talǵammen qaraıtyndyǵy baıqalady. Saýaldama nátıje­le­ri­nen belgili bolǵanyndaı, Qos­tanaı oblysy boıynsha mektep bitirýshi túlekterdiń basym bó­li­gi, ıaǵnı 30 paıyzǵa jýyǵy ustaz­dyq mamandyqtaryna erekshe yqylas tanytyp otyr. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ýaqtyly qolǵa alǵan máselesi – syrttaı oqytý nysany tek ekinshi ret jo­ǵary bilim alýshylarǵa ǵana múm­kindik retinde berilýinde, al birin­shi ret joǵary bilim alý tek kún­dizgi bólim nysanynda ǵana júzege asýy tıis. Sondyqtan ınstı­týtta syrttaı oqý bólimine túsý úshin keshendi testileýge qatysý­shy­lar­ǵa daıyndyq kýrstary uıymdas­tyrylýda. Qostanaı Reseıdiń úsh birdeı oblysymen jaqyn kórshiles bolǵandyqtan, «aı, qap!» degizetin jaǵdaılar da jylda qaıtalanady. Bizben shekaralas Reseı qalalarynan erte kóktemde, ıaǵnı naýryz-sáýir aılarynda joǵary oqý oryndarynan kóshpeli qabyldaý komıssııasy keledi jáne testileý emes, aýyzsha emtıhan alý arqyly memlekettik granttarǵa stýdentter qabyldaıdy. Sóıtip, ózderiniń joǵary oqý oryndary stýdentteriniń kontıngentin qalyptastyrady. Bul stýdentter mem­lekettik granttar boıynsha oqy­ǵandyqtan, keıin birneshe jyl Re­seıde qalyp jumys isteıdi, tipti, jaqsy mamandar túpkilikti qalyp ta qoıady. Aldaǵy ýaqytta eldiń ekonomıkasyn damytý úshin bizdegi bilim ordalarynda mamandyqtar spektrin keńeıtý qajet. Muǵalimder daıyndaıtyn jo­ǵary oqý oryndaryna talap­tar kún ótken saıyn artyp kele­di. Elbasy osy Joldaýynda aıtqan­daı, bilim ordalarynyń jumysyn uıym­dastyrýdaǵy negizgi úlgi Nazarbaev Ýnıversıteti men Nazarbaev zııat­kerlik mektepteri ekeni sózsiz. Osy maqsatta, bizdiń ınstıtýttyń jas mamany Samal Ysqaqova «Na­zar­baev zııatkerlik mektepteri» ma­mandandyrylǵan bilim berý uıym­darynyń pedagogıkalyq sheber­lik ortalyǵynda Kembrıdj ýnıver­sıtetiniń professorlarynan dáris alyp, biliktiligin arttyryp júr. Bul baılanys dástúrli oqytý tú­rin za­manaýı tehnologııalar men oqy­týdyń úzdik ádistemesine jalǵaý­dyń birden-bir jańa joly. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan bilim men ǵylym sala­syn­daǵy normatıvtik bazany jańa zaman talaptaryna saı qalyptastyrý jumysy uıymdastyrylyp otyr. 2011 jyly «Ǵylym týraly», «Na­zar­baev Ýnıversıteti», «Na­zar­baev zııatkerlik mektepteri», «Nazar­baev Qory mártebesi týraly» jáne t.b. jalpy sany 7 negiz­gi zań qabyldandy, bilim jáne ǵylym salasyndaǵy zańdardy is júzine asyrý úshin Úkimet pen Bilim jáne ǵylym mınıstrligi kóptegen zańǵa negizdelgen aktiler ázirledi, qabyldaıdy. Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ıns­tıtýtynda qashyqtyqtan oqytý ortalyǵy qurylyp, elektrondy oqý-ádistemelik kesheni, pánder boıynsha elektrondyq kontentter daıyndalyp, syrttaı oqý bólimderi men shetelderde akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy boıynsha kúndizgi bólimdegi stýdentterge qashyqtyqtan bilim berý jumysy qarqyndy qolǵa alyndy, ınstıtýt kompıýterleri Wi-Fi jelisine qosylǵan. Qostanaı oblysyndaǵy bilim mekemelerimen tyǵyz qarym-qaty­nas ornatý men «e-learning» elek­trondyq oqytýdy tıimdi uıym­dastyrý maqsatynda ınstı­týt rektory, professor Q.M. Baı­myr­zaevtyń basshylyǵymen shal­ǵaı ornalasqan mekteptermen on-line rejimde «Bıologııa – tanym­dyq jáne dúnıetanymdyq kóz­qa­ras qalyptastyratyn bilim» taqyrybynda beıne­kon­ferensııalar ótkizilýde. Shetel­dik ozyq oqý oryndarymen jasal­ǵan shart boıynsha stýdentter men oqytýshylar Fransııa, Kanada, Reseıdegi ýnıversıtetterde biliktiligin arttyrýda. Búgingi mektep oqýshysy – erteńgi stýdent, odan keıin jas maman. Mekteptegi bilim sapasy joǵary bolǵanda joǵary oqý oryndaryna talapty, alǵyr stýdentter keledi. Sondyqtan Elbasy Joldaýynda búgingi mektepter úshin kókeıkesti máseleni de atap, ony jaqsartýdy tapsyrdy. Ol «taıaýdaǵy 3 jyl ishinde, 2017 jylǵa deıin oryn jetispeýshiligin joıyp, qajetti jerlerde eldegi barlyq mektepti eki aýysymmen oqytýǵa kóshirý kerek. Úkimet pen ákimder osy mindetti oryndaý úshin bıýdjet qarajatynyń bólinýin qarastyrǵany jón», dep kórsetti Joldaýynda Prezıdent. «Tárbıesiz bergen bilim – adam­zattyń qas jaýy» degen uly oıshyl ál-Farabıdiń danalyq sózin árqashan temirqazyq etip usta­nýy­myz qajet. Oqytý isi men tár­bıe jumysyn bólip qaraýǵa bol­maıdy. Elbasy Joldaýynda aıtyl­ǵanyndaı, «HHI ǵasyrdaǵy damy­ǵan el degenimiz – belsendi, bilim­di jáne densaýlyǵy myqty azamat­tar. Bul úshin biz ne isteýimiz kerek?» Bul úshin Nursultan Nazar­baev burynnan aıtyp kele jatqan salamatty ómir salty oqý oryn­daryndaǵy tárbıe kózi ǵana emes, kúndelikti turmys-tirshiligimizdiń ózegine aınalýy tıis. Munsyz El­basy maqsat etip qoıyp otyrǵan Máńgilik El ulttyq ıdeıasyn júze­ge asyra almaımyz. Munyń joly da Joldaýda «Sportpen shuǵyl­daný, durys tamaqtana bilý, júıeli profılaktıkalyq tekse­rilý – aýrýdyń aldyn alýdyń negizi» dep taıǵa tańba basqandaı etip kórsetildi. Nursultan Nazar­baev aıtqan osy joldardyń árqaı­sy­synyń artynda atqarylar úlken isterdiń turǵanyn sezinemiz. My­saly, jas urpaqty sportqa baýlý isi tek joǵary oqý ornynda ǵana emes, bala kezden bastalsa ıgi. Kúni erteń Sochı Olımpıadasyna baryp, eldiń namysyn qorǵaıtyn jerlesimiz Denıs Kýzınniń jattyqtyrýshysy Petr Pastýshenko konkı sportyn Qazaqstanda damytý qajettigin, ol úshin materıaldyq jaǵdaıdyń áli máz emes ekendigin, osy sport túrine qyzyqqan balalardy kóshedegi qoldan qatyrylǵan muz jolaqtarynda jattyqtyrýǵa týra keletinin aıtty. Denıs álem chempıony bolǵannan keıin osy sportqa jas balǵyndar kóptep jazyla bastaǵan. Salamatty ómir salty saltanat qurýy úshin materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıdy jaqsartýmen qatar, jastar men balalar arasynda nasıhat jumysyn da qunttaý kerektigi bilinedi. Joldaýda aıtylǵan máse­le­lerdiń qaı-qaısysy da elimizdiń erteńi bolyp sanalatyn jas ur­paqty aınalyp ótpeıdi. Jas­tary­myz bilimdi, ǵylymdy, rýhanı, adamgershilik qasıetterge baı, eliniń tarıhyn, tilin, salt-dástúrin qadirleıtin, ustanatyn naǵyz patrıot bolýy tıis. Ol úshin jastarǵa kóp izdenip, táýelsiz memleket deńgeıinde oılaı alatyn aqyl-parasatty bolý júkteledi. Bas­ty ıdeıa – deni saý, ıntellektýal­dy ult qalyptastyrý. Bul oraı­da, Qostanaı memlekettik peda­go­gı­kalyq ınstıtýty ujymy eldi bi­rik­tiretin «Máńgilik El» ıdeıasyn jú­zege asy­rýǵa tyńǵylyqty daıyn. Muhtar TО́LEGEN, Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń oqý jáne ádistemelik jumystar jónindegi prorektory. QOSTANAI.