Ekonomıka • 29 Qyrkúıek, 2021

Qamba toly qamyrly bıdaı

184 ret kórsetildi

Bıyl elimizdiń agroónerkásiptik kesheni úshin kúrdeli jyl boldy. Biraq qýańshylyq jaǵdaı bizdiń elde ǵana emes, Kanada, AQSh, Reseı sııaqty álemdik astyq derjavalarynda da baıqalady. Buǵan qaramastan, egin jınaý ýaqtyly bastaldy. Búgingi tańda egin jınaý qarqyny byltyrǵa qaraǵanda joǵary. Bul týraly Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte Aýyl sharýashylyǵy birinshi vıse-mınıstri Aıdarbek Saparov málimdedi. Onyń aıtýynsha, buǵan sharýalar birqatar baǵyt boıynsha negizgi resýrstarmen tolyq kólemde qamtamasyz etilýi septigin tıgizdi: janar-jaǵarmaı, tehnıka, tuqym, tyńaıtqysh ýaqtyly daıyndaldy.

«Egin jınaý jumystaryn júrgizý úshin astyq jınaý kombaındarynyń parki jetkilikti. Jańarý qarqyny jyldan-jylǵa artyp keledi. Bıylǵy 6 aıda «QazAgroQarjy» AQ jelisi boıynsha agrarshylar 83 mlrd teńge somasyna 4,5 myń birlik tehnıka satyp aldy, bul 2020 jyldyń sáıkes kezeńinde satyp alý kóleminen 2 ese kóp. Otandyq tehnıkany sýbsıdııalaýdyń jańa baǵdarlamalary esebinen jańa tehnıka satyp alý kórsetkishiniń ósýine qol jetkizildi. Buryn ınvestısııalyq sýbsıdııa 25% bolatyn, sebebi mashına quraldary men metall qymbattap, ınvestısııalyq sýbsıdııa 30%-ǵa deıin kóterildi. Aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge 400 myń tonna kepildendirilgen jáne arzandatylǵan janar-jaǵarmaı bólindi. Shilde aıynan bastap AShTО́ kestege sáıkes dı­zel otynyn aldy, qyrkúıek aıynda jetkizilimder boıynsha irkilister bolǵanyn moıyndaý kerek. Búgingi tań­da másele sheshildi. Jóneltý kestege sáıkes júrgizilýde. Eginge keletin bol­saq, bıyl egis alqaby 23 mln gektar­dy qurady, bul byltyrǵy alańnan 322 myń gektarǵa artyq. Jedel derekter­ge sáıkes búginde respýblıka boıyn­sha 15,5 mln gektardyń dándi jáne dán­di-burshaqty daqyldary jınaldy (97,9%). Ortasha ónimdilik gektaryna 9,7 sent­ner­di quraıdy. 15 mln tonna astyq bas­­tyryldy, onyń ishinde bıdaı – 11,7 mln tonna. Sondaı-aq qazirgi ýaqytta kó­kó­nis, kartop, baqsha, maıly daqyldar men maqta jınaý júrgizilýde», dedi vedomstvo ókili.

Jalpy, klımattyq jaǵdaılar múm­kin­dik berse, Qazaqstan boıynsha dándi jáne dándi-burshaqty daqyldardy jınaý jumystary kelesi aptada aıaqtalýy tıis.

 Astyqtyń sapasy joǵary

Kúsh-jigerin qolaısyz kún raıyn­da astyq ósirýge jáne jınaýǵa ba­ǵyt­­taıtyn aýyl sharýashylyǵy ká­sip­oryndary jyldan-jylǵa laıyqty ná­tıje kórsetýde. Barlyq agrotehno­lo­gııa­lardy saqtaıtyn, sonyń ishinde mıne­ral­dy tyńaıtqyshtardy qoldanatyn shar­ýa­shylyqtar gektaryna 20 sentnerden jáne odan da joǵary ónim alady. Elimizde aldyńǵy qatarly shar­ýa­shylyqtar sany 70-ten asady. «Mysaly, «Maksımovskoe» JShS-te astyq ónimdiligi gektaryna 21 sentnerden, «Agronom Taıynsha» JShS – 20,4, «Tuqym» JShS 25 sentnerden astyq alýdy josparlap otyr. Osy múmkindikti paı­dalanyp, agrarshylarymyzǵa úıle­sim­di jumysy, adaldyǵy men kási­bı­ligi úshin alǵys aıtqym keledi. Oblys ákim­dikteriniń derekteri boıynsha dándi jáne maıly daqyldardyń jalpy túsiminiń boljamdy kólemi shamamen 18 mln tonnany quraıdy, ortasha ónimdilik gektaryna 9,5 sentnerden aı­nalýda. Dándi jáne dándi-burshaqty da­qyldardyń boljamyna toqtalsaq, jalpy túsimniń josparlanǵan kólemi shamamen 16 mln tonnany quraıdy, ortasha ónimdilik gektaryna 10,1 sentnerden. Sonymen qatar respýblıkada aýyspaly qaldyq bar – shamamen 3,5 mln tonna, onyń ishinde bıdaı – 2,8 mln tonna. Aýyspaly qaldyqtardy eskersek, jalpy astyq jınaýdyń kútiletin kó­lemi respýblıkanyń ishki qajet­ti­li­gin qamtamasyz etý úshin tolyǵymen jet­ki­likti», dedi spıker.

A.Saparov elevatorlardyń astyq qa­byldaýǵa jaqsy daıyndalǵanyn, ju­mys úzilissiz júrip jatqanyn jet­kizdi. Qolda bar qýattylyq egindi saqtaý úshin jet­kilikti. Respýblıkada astyq saq­taý­dyń jalpy syıymdylyǵy 29 mln tonnany quraıdy. Jańa eginniń sapasy da joǵary deńgeıde.

«Sońǵy bes jylda mundaı astyq sapasy bolmaǵan. Búgingi tańda lısen­zııa­lanǵan elevatorlarǵa 2,6 mln tonna astyq kelip tústi, onyń 91%-y – joǵary sa­paly, ıaǵnı birinshi, ekinshi, úshinshi sy­nypty astyq, al 2020 jyly bul kór­setkish 83% deńgeıinde boldy. 2018, 2019 jyldary – odan da tómen, 60% deńgeıde boldy. Quramynda glıýteni joǵary bıdaı úlesiniń aıtarlyqtaı ósýi baıqalady. Máselen, 3-synypty jumsaq bıdaı kóleminde 28% glıýteni bar joǵary sapaly bıdaıdyń úlesi ótken jylǵy 50%-ben salystyrǵanda 71%-dy qurady. Sapaly tazalaýdan basqa, jem daıyndaýdy jandandyrý mindeti tur. Búgingi tańda bul mindet is júzinde oryndaldy. 23,4 mln tonnaǵa jýyq shóp (98%), 1,5 mln tonnadan astam pishendeme (99%), 1,2 mln tonna súrlem (60%), 3,5 mln tonnaǵa deıin saban (73%) daıyndaldy. Shóp daıyndaý jumystary qazan aıynyń ortasynda aıaqtalady», dep túıindedi birinshi vıse-mınıstr.

Aıta keteıik, bıyl jemshóp da­ıyn­daý máselesi asa ózekti. Barlyq pro­b­­le­malyq máseleler apta saıynǵy ap­pa­rattyq otyrystarda talqylanady.

«Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» UK» AQ basqarýshy dırektory-Basqarma múshesi Áset Bektemirovtiń aıtýynsha, 2021 jyly satyp alynatyn daqyldar tizimi 4-ten 9-ǵa deıin keńeıtildi. Qarjylandyrý jumsaq bıdaı, qatty bıdaı, arpa, suly, kúnbaǵys, raps, zyǵyr, soıa, qaraqumyq daqyldary boıynsha júzege asyrylady. Bıyl shamamen 770 myń tonna astyq, onyń ishinde 683 myń tonna bıdaı, 45 myń tonna arpa boıynsha kelisimshart jasaldy. 2020 jyly 516 myń tonnaǵa kelisimshart jasalǵan edi, ósim 49% boldy. Onyń aıtýynsha, forvardtyq satyp alýǵa Aqmola, Almaty, Qostanaı, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan oblystarynyń aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshileri qa­tysty.

«Bıyl qyrkúıek aıynyń basynda Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy bıdaı, arpa, suly, zyǵyr jáne rapstyń satyp alý baǵalaryn jarııalady. Jarııalanǵan baǵalar naryqtyq bolyp tabylady. Forvardtyq satyp alý sharttarynyń negizgi sharty – astyqty mindetti túrde jetkizý. 28 qyrkúıektegi jaǵdaı boıynsha 193,6 myń tonna aýyl sharýashylyǵy ónimi jetkizildi. Bul kelisimshart jasalǵan kólemniń 25,5%-yn quraıdy. Onyń ishinde, Aqmola oblysy boıynsha – 25,1%, Qostanaı oblysy boıynsha – 29,7%, Pavlodar oblysy boıynsha – 30,5% jáne Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 21%. Azyq-túlik korporasııasy astyǵynyń tolyq kólemin qalyptastyrý mynadaı is-sharalardy júzege asyrý úshin qajet. Birinshiden, barlyq satyp alynǵan astyq belgilengen baǵalar boıynsha ishki naryqty turaqtandyrý úshin, onyń ishinde un tartý kásiporyndaryna, qus jáne mal ósiretin sharýashylyqtarǵa ótkizý úshin paıdalanylady, ekinshiden, bıyl satyp alynǵan astyqty satýdan túsken qarajat 2022 jylǵy egindi forvardtyq satyp alýdy júzege asyrý úshin paıdalanylady» dep túıindedi Azyq-túlik korporasııasynyń ókili.

 Áleýmettik nan baǵasy kóterilmeıdi 

Álemdik naryqtaǵy baǵalar ósý­de. Áleýmettik nan baǵasyn ustap tu­rý boıynsha sharalar qabyldandy ma? Bul týraly jýrnalıster vedom­s­tv­­o ókilderinen surady. Aýyl shar­ýa­­­shylyǵy mı­nıs­tr­ligi О́simdik sharýa­shy­lyǵy ónim­derin óndirý jáne qaıta óńdeý depar­tamentiniń dırektory Azat Sultanov bıdaı baǵasynyń álemdik naryqta ǵana emes, Qazaqstan ishinde de óskenin atap ótti. 1-surypty unnan jasalǵan azyqtyq nan áleýmettik nanǵa jatady. Iаǵnı bul baǵany retteıtin taýarlar tizimine engizilgen.

«Taldap qarasaq, nan baǵasynyń kúrt ósýi tirkelgen joq. О́ńirlerde nan ba­ǵasy turaqty. Bıdaı men unǵa degen aıtarlyqtaı suranys joq. Bıdaı men un naryqta jetkilikti mólsherde bar. Jıyn-terim naýqany aıaqtalyp qal­dy, ıaǵnı nan bar. Ol unǵa óńdeledi jáne naýbaıhanalarǵa jetkilikti mól­sher­de jetkiziledi. Keıinnen, eger bıdaı baǵasy kóterilse, bul un baǵa­sy­nyń ósýine ákeledi. Sáıkesinshe, nan baǵasyna qatysty suraqtar týyndaýy múmkin. Sondaı-aq zańda kózdelgen sharalar sheńberinde baǵany retteý, turaqtandyrý tetikteri, onyń ishinde ke­ıinnen naýbaıhanalarǵa berý úshin as­tyq kóleminiń bir bóligi Azyq-túlik korporasııasynyń rezervinen un tartý kás­iporyndaryna jóneltiledi. Iаǵnı nan­ǵa qajetti shıkizat baǵasy kóterilgen jaǵdaıda Úkimet tarapynan sharalar qa­byl­danady jáne áleýmettik nan baǵa­sy­nyń kúrt ósýi bolmaıdy», dep sendirdi spıker.

 Jemshóp jetkilikti bolady

Jemshóp jetkilikti me? Mınıstrlik jemshóptiń jetispeýshiligine baılanysty jaǵdaı qaıtalanbaýy úshin ne istep jatyr? Jýrnalıster brıfıngke qatysýshylardan osy jaıly surady. A.Saparovtyń aıtýynsha, jemshóp daıyndaýǵa qatysty ótkir másele joq. Aldaǵy ýaqytta da bolmaıdy.

«Josparǵa sáıkes 23,4 mln tonna jemshóp daıyndaldy, bul – 98%. Qazan aıynyń ortasyna deıin jem-shóp daıyndaýdy aıaqtaımyz. Jalpy, bıylǵa qamtamasyz ettik. Mańǵystaý oblysy boıynsha problemalar bar, búginde olarda 65%-y daıyndaldy, qalǵan bóligi basqa oblystarda daıyndalýda, kelisimsharttar jasaldy, qazir qarjylandyrý júrip jatyr jáne aqsha aýdarylǵannan keıin jem-shópti tolyq kólemde alady. Bul rette másele joq. Sonymen qatar soltústik óńirler qysta qandaı da bir problemalar týyndap qalmas úshin qorlar daıyndaýda. Aldaǵy ýaqytta mundaı jaǵdaı qaıtalanbas úshin mınıstrlik baǵdarlamalar qa­byl­dady, sýbsıdııalaý qaǵıdalaryna ózgerister engizdi. Iаǵnı sýarý, ylǵal únemdeý tehnologııalarymen kóbirek aınalysý kerek. Búginde tamshylatyp sýarýdy jańbyrlatý qondyrǵysy 50%-ǵa deıin, ınfraqurylym 50%-ǵa deıin sýbsıdııalanady. Munyń bári fermerlerge jetkizildi, olar bul týraly biledi, byltyr birqatar ózgeris engizildi. Salystyrý úshin, orta eseppen 30-ǵa jýyq búrikkish satyldy, búgingi tańda 130-y satyldy. Bul baǵyttaǵy jumys jalǵasady», dedi vedomstvo ókili.

Sońǵy jańalyqtar

Petr Iаn úzdikter qataryna endi

Jekpe-jek • Búgin, 16:05

Erteń Qazaqstan quramasy Beıjińge attanady

Qysqy sport • Búgin, 11:15

Uqsas jańalyqtar