Boz kilemde – burymdylar

Áıelder kúresi Qazaqstanǵa kesheýildep jetti. Soǵan qaramas­tan, burymdylarymyz qysqa ǵana merzim aralyǵynda óreli óne­rimen kózge túsip, san myń jan­kúıerdiń júregin jaýlady. Má­selen, 2004 jyldan beri Olımpııa oıyn­daryna bizdiń komanda bes márte qatysty. Sol jarystardyń úsheýinde júlde aldyq. Atap aıtsaq, 2008 jyly Beıjińde Elena Shalygına jáne 2012 jyly Lon­donda Gıýzel Manıýrova úshin­shi satyǵa jaıǵasty. 2016 jyly Rıo-de-Janeıroda Manıý­rova kúmispen kúptelse, Ekate­rına Larıonova men Elmıra Syzdyqova qola medaldy mo­ıyn­daryna ildi.

Álem chempıonattary jaıyn­da áńgimeleıtin bolsaq, bul ja­rys 1987 jyldan beri úzdiksiz uıymdastyrylyp keledi. Biraq ol kezde, tipti toqsanynshy jyl­dardyń sońyna deıin Qazaqstanda áıelder kúresine durys kóńil bólinbedi. Keıin sporttyń bul túri qolǵa myqtap alynǵan soń burymdylar boz kilemde kóp­tep boı kórsete bastady. Tyr­naqaldy tabysymyzǵa 2007 jyly qol jet­kizdik. Bul 19-márte jalaýy jelbirgen álem­­dik doda edi. Bakýde ótken bá­sekede Elena Shalygına kúmis medaldy oljalasa, Olga Smır­nova men Olga Jánibekova qola júldeni ıelendi. 2008 jyly Tokıoda Juldyz Eshimova aqtyq synǵa deıin alqynbaı jet­kenimen, sheshýshi tusta utyl­dy. 2009 jyly Hernıngte Shaly­gına qola alsa, 2010 jyly Más­keýde ol kúmispen kúpteldi. 2011 jyly Eshimova úshinshi sa­tyǵa jaıǵasty. 2012 jyly Al­bertada Gıýzel Ma­nıýrova fınalda ǵana ese ji­berdi. 2013 jyly Ystanbulda Ekaterına Larıonova, 2016 jyly Bý­dapeshtte Aıym Ábdildına úzdik úshtikti qorytyndylady. 2019 jyly Nur-Sultanda shy­myl­­dyǵy túrilgen dúbirli dodada Valentına Islamova qola me­daldy ıemdendi.

1993-2019 jyldar araly­ǵynda ótken álem chempıonattarynda Qazaqstannyń áıelder quramasy 4 altyn men 7 qola medalǵa qol jetkizdi. Barlyǵy – 11 júlde. Osylaısha, úzdikter tiziminde jerlesterimiz qazirgi kezde 23-oryndy ıelenip otyr. Al tórtkúl dúnıeniń teńdes­sizderi kimder ekenin bilgile­rińiz kelse, «TOP-20» koman­da­nyń tizimin tómende jarııa­ladyq. Sol myqtylardan bó­lek, burymdylarymyz Gre­kııa (1 altyn+2 qola) men Qyrǵyz­stannan (1 altyn+1 qola) qa­lyp qoıdy. Árıne, jalpy medal­dar sany boıynsha bizdiń qyz­dar olardan ozyp tur. Biraq grekter men qyrǵyzdardyń al­tyny bar. Qazaqtarǵa ondaı baq ázirge buıyr­ǵan joq. Sol se­bepti de reı­tıngte atalǵan eki eldiń ókil­deri Qazaq eliniń balýan­da­rynan joǵary tur.

Jer-jahannyń myqtylary jınalǵan jarysta 23-oryndy oljalaý da jaman kórsetkish emes. Biraq bizdi qynjyltatyny – sońǵy úsh álem chempıonatynda jalǵyz ǵana medaldy ıelen­genimiz. Odan árige shama-shar­qymyz jetpedi. Atap aıtsaq, 2017 jyly Parıj jáne 2018 jyly Býdapeshtte ótken jarystardan qorjynymyz bos qaıtty. Tek 2019 jyly óz elimizde uıym­dastyrylǵan dodada Valen­tına Is­lamova qolaǵa qol sozdy. Ol az deseńiz, Tokıo Olım­pıa­da­synan quralaqan oral­dyq. Osy málimetterdiń ózinen-aq qazirgi kezde áıelder kú­resi eli­mizde biraz daǵdarysqa ushy­raǵanyn ańǵarý qıyn emes. Álde biz qatelesip otyrmyz ba? Onyń naqty jaýabyn Skan­dı­navııa túbeginde ótetin álem chempıonatynan keıin biletin bolamyz.

Áıelder kúresi tarıhynda Ja­ponııamen teńese alatyn ko­manda joq. 1993-2019 jyldar aralyǵynda 26 mártejalaýy jelbiregen álem chempıonatynyń jalpykomandalyq esebinde olar 23 ret kósh bastady. Ásirese, 1994, 2003 jáne 2006 jyldar Kún­shyǵys eliniń ókilderi úshin asa tabysty boldy. О́tken ǵasyrda Norvegııanyń Stavern qalasynda ótken jarysta japondar alty ret altynnan alqa taqsa, keıinirek Nıý-Iork pen Býdapeshtte bes retten top jardy. Jalpy olar­dyń eki altynnan kem alǵan kezi joq. Tek 2006 jyly bir ǵana bas júldeni qanaǵat tutqany bar. Biraq ol kezde Majarstannyń bas shaharynda básekeler eki salmaq dárejesi boıynsha ǵana ótti. Aıtýly dodada 55 kılo salmaqta Maıý Mýkaıda jeńimpaz atansa, 60 kılo salmaqta qytaılyq Peı Sınjý qarsylas shydatpady. Sondaı-aq jalpy esepte AQSh balýandary eki ret (2012, 2019) aldyna jan salmasa, Fransııa quramasy (1997) bir jarysta ozdy.

Sońǵy álem chempıonaty osydan eki jyl buryn Nur-Sul­tanda ótkeni belgili. Bul baıraqty básekede AQSh quramasynyń asyǵy alshysynan tústi. Amerı­ka­dan kelgen komandanyń sa­pyndaǵy Djakarra Vınchester (55 kılo), Tamıra Mensa (68 kılo) jáne Adelaın Greı (76 kılo) altyn tuǵyrdan qol bulǵady. Re­seı balýandary arasynda Inna Tra­jýkova (65 kılo) men Natalıa Vorobeva (72 kılo) birinshi oryn alsa, taǵy eki sportshy júl­degerler qataryna qosyldy. Ja­ponııanyń bir ǵana burymdysy óziniń myqtylyǵyn moıyndatty. Ol – Rısako Kavaı (57 kılo). Áıgili Maıý Mýkaıda, Nanamı Irıe jáne Hıroe Mınagava kúmis alsa, Iýkako Kavaı men Masako Fýrýıtı qolaǵa qol sozdy. Alash topyraǵy qyrǵyz balýandaryna da qut ákeldi. 62 kılo salmaq dá­rejesinde beldesken Aısulý Ty­nybekova barlyq qarsylasyn sypyra utyp, óz eli tarıhyndaǵy tuńǵysh álem chempıony retinde tarıhta qaldy. Sondaı-aq top jarǵandar qatarynda ázerbaı­jandyq Marııa Stadnık (50 kılo) pen soltústikkoreıalyq Pak Enmı (53 kılo) syndy balýandar bar.

Oslodaǵy álemdik dodada Qazaq­stannyń namysyn segiz balýan qorǵaıdy. Olar – Asylzat Saǵym­baı (53 kılo), Aısha Ýálı­shan (55 kılo), Nılýfar Raımova (57 kılo), Dıana Kaıýmova (59 kı­lo), Aıaýlym Qasymova (62 kılo), Aına Temirtas (65 kılo), Jámıla Baqbergenova (72 kılo) jáne Elmıra Syzdyqova (76 kılo). Ult­tyq qurama bapkerleri 50 jáne 68 kılo salmaq dárejelerinde Nor­vegııaǵa eshkimdi aparmaýdy uıǵarǵan eken.