Munaıly Mańǵystaýdyń keshendi jospary

60 myńnan asa jańa jumys orny qurylady

Bul másele boıynsha Ulttyq ekonomıka mınıstri Áset Erǵalıev, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov, Energetıka mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshev, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Serik Shápkenov, «Samuryq-Qazyna» AQ basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqalıev, Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev baıandama jasady.

Ulttyq ekonomıka mınıstri Á.Er­ǵa­lıev atap ótkendeı, Keshendi jospar túrli sala boıynsha jobalardy iske asyrýdy kózdeıtin 15 baǵyttan jáne 214 is-sharadan turady. 2021-2025 jyl­darǵa arnalǵan ınvestısııalarǵa jalpy qajettilik 2,1 trln teńgeni quraıdy, onyń ishinde Respýblıkalyq bıýdjet – 338,8 mlrd teńge, jergilikti bıýdjet – 118,3 mlrd teńge, sondaı-aq jeke ınvestısııa – 1,6 trln teńge. О́nerkásipte Jańaózen qalasynda gaz óńdeý zaýytyn, «Aqtaý teńiz porty» AEA aýmaǵynda kaýstıkalyq soda, quramynda hlor bar ónim óndirý zaýytyn salý, sondaı-aq suıyq dárilik formalardy, hımııalyq reagentterdi, transformatorlardy jáne t.b. óndirý boıynsha 21 jobany iske asyrý kózdeledi. «О́ńirdiń týrıstik áleýetin da­my­tý boıynsha «Jyly jaǵajaı» aýda­nynda týrıstik keshen men saýda qatar­laryn, vızıt ortalyǵy bar etnoaýyl, 9 qonaqúı, demalys aımaqtary, saýyq­tyrý keshenderin salý sııaqty sharalar qabyldanatyn bolady», dedi Á.Erǵalıev.

Kólik jáne logıstıka baǵyty boıyn­sha Aqtaý qalasynyń halyqaralyq áýejaıynda jańa termınal salý jáne jumys istep turǵanyn jańǵyrtý, Quryq por­tyndaǵy «Sarja» kópfýnksıonaldy teńiz termınalyn jańǵyrtý jospar­lanǵan. Ulttyq ekonomıka mınıstriniń aı­týynsha, kásipkerlikti damytý maq­satynda «Bıznestiń jol kartasy-2025», «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» jáne «Eńbek» baǵdarlamalarynyń quraldary belsendi qoldanylady. Aqtaý qalasy men Munaıly aýdanynda 2 kóterme-taratý ortalyǵy salynady. AО́K salasynda 25 ınvestısııalyq joba iske asyrylady, sondaı-aq AО́K sýbektilerine kredıt berý jáne aýyl sharýashylyǵy malyn, tehnıkasy men tehnologııalyq jabdyǵyn satyp alýǵa lızıng kezinde syıaqy mólsherlemeleri sýbsıdııalanady.

Úsh aýysymdy jáne apatty mektep­terdi joıý maqsatynda 24 mektep jáne 11 qosymsha qurylys salynatyn bolady. Sondaı-aq 5 kolledj zamanaýı jab­dyqtarmen jabdyqtalady. Mádenıet jáne sport salasynda tarıhı-ólketaný mura­jaıy men drama teatrynyń, stadıon­nyń, muz saraıynyń, 3 sport kesheniniń jáne basqa da birqatar obektiniń qu­rylysy josparlanýda.

Halyqtyń naqty tabysy 40,3%-ǵa de­ıin ósedi

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri B.Atamqulov Mańǵystaý oblysyn damytýdyń keshendi jos­pary jobasy sheńberinde mınıstrlik jalpy somasy 257,5 mlrd teńge bolatyn 16 is-sharaǵa jaýapty oryndaýshy ekenin atap aıtty. О́ńirdi ónerkásiptik damytý maqsatynda Keshendi josparda «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aı­maǵynyń aýmaǵynda №2 jáne №4 qosalqy aımaq qurylysyn bastaý usy­ny­lady. Bul maqsatqa 2023-2025 jyldar aralyǵynda 9,6 mlrd teńge mól­sherinde qarajat bólý kózdelip otyr.

Energetıka mınıstri M.Myrzaǵalıev Mańǵystaý oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyna sáıkes mınıstrlik birqatar is-sharany iske asyratynyn jetkizdi. Birinshiden, mınıstrlik «Total» kompanııasymen Dońǵa ken orny boıynsha ónimdi bólý týraly sharttyń merzimin 2024 jyldan 2039 jylǵa deıin uzartty. Esesine «Total» kompanııasy 2021-2025 jyldary shamamen 70 mlrd teńge ınvestısııa quıady. Nátıjesinde, kompanııa munaı óndirý deńgeıin 25%-ǵa arttyrýdy qamta­ma­syz etedi. Osylaısha, qazirgi jylyna 680 myń tonnadan 860 myń tonnaǵa deıin artyp, qurylys jumystary kezinde 400-ge jýyq jumys orny qurylady.

Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaevtyń málimetinshe, elimizdegi óndiriletin ónerkásip óniminiń 10%-y, munaıdyń 23%-y jáne gazdyń 5,2%-y óńir ekonomıkasynyń úlesine tıesili. Bul negizin munaı-gaz sektory quraıtyn ónerkásiptik óńir retinde sıpattalady. Sonymen qatar ekonomıkanyń negizgi salalaryn damytýda óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy, týrızm, kólik jáne logıstıkaǵa basymdyq berilip otyr. О́ńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý aspektileriniń biri – halyq sanynyń turaqty ósý úrdisi. «2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha aımaqtaǵy týý kórsetkishiniń myń adamǵa shaqqanda koeffısıenti 31-di jáne «halyqtyń tabıǵı ósimi» koeffısıenti 25-ti qurap, elimiz boıynsha birinshi kórsetkish bolyp otyr», dedi N.Noǵaev.

Qazirgi tańda oblys halqynyń sany 733 myń adamdy qurasa, al 2025 jylǵa qaraı 825 myń adamǵa jetýi kútiledi. Ákim atap ótkendeı, ekonomıkanyń jekelegen salalaryndaǵy oblystyń jınaqtalǵan problemalary jáne demografııalyq jaǵdaı óńirdiń kelesi máselelerin sheshýde keshendi tásildi talap etti: tushytý qýattylyqtarynyń jetispeýshiliginen aýyz sý tapshylyǵynyń artýy; áleýmettik saladaǵy máseleler jáne adamı kapıtaldy qalyptastyrý men jumyspen qamtý; kommýnaldyq ınfraqurylymnyń tozýy; qoqysty óńdeý ınfraqurylymynyń je­tispeýshiligi men «Qoshqar ata» qal­dyq qoımasymen baılanysty ahýal. Bul máselelerge Memleket basshysy Qa­sym-Jomart óńirge jumys sapary ke­zindegi keńeste erekshe toqtaldy. Ákim­niń málimetinshe, negizgi máselelerdi she­shýge baǵyttalǵan 214 is-sharadan tura­tyn Keshendi jospar jobasy jasaq­taldy, onyń ishinde ekonomıkany damytý aıasynda – 87, turǵyn úı jáne ınfra­qu­ry­lym boıynsha – 48, áleýmettik sala jáne ekologııada 66 jáne azamattyq qorǵa­nysty qamtamasyz etýde 13 is-shara qa­ras­tyrylǵan. Josparlanǵan is-sharalardy iske asyrý nátıjesinde 60 myńnan astam jumys orny qurylady dep kútiledi.

Jalpy, Keshendi jospardy júzege asyrý arqyly kelesideı nátıjelerge qol jetkizý kútiledi:

2025 jylǵa qaraı oblystyń jalpy ishki óniminiń kólemin 3,1 trln-nan 4,1 trln teńgege deıin ulǵaıtý; týrızm salasynda 2025 jyly óńirge kele­tin týrıster sanyn 740 myńǵa deıin arttyrý; 2025 jylǵa de­ıin aýyl hal­qyn ortalyqtandyrylǵan sý­men qam­týdy 100%-ǵa jetkizý; jaqsy já­ne qana­ǵat­tanarlyq jaǵdaıdaǵy jol­dar úlesin 100%-ǵa deıin ulǵaıtý; halyq­tyń naqty aqshalaı tabysyn 144,2 myń teń­ge­den 202,3 myń teńgege deıin arttyrý.

Máseleni Úkimet basshysy A.Mamın qorytyndylady. Ol Mańǵystaý obly­sy­nyń damý áleýeti joǵary óńir ekenin atap ótti. 2,1 trln teńge somasyna Keshendi jos­pardyń 214 is-sharasyn iske asyrý ob­lystyń damýyna jańa serpin beretinin aıt­­ty. Negizgi kapıtalǵa ınvestısııa 2 ese ul­ǵaıady jáne 2025 jyly 1,2 trln teń­geni qu­raıdy. О́ńir ekonomıkasy 32%-ǵa ósedi.

Premer-Mınıstr óńirdiń taıaý jyl­dar­daǵy negizgi mindeti munaı-gaz sektoryn, óńdeý ónerkásibin, týrızmdi, kólik pen logıstıkany jáne t.b. damytý ekenin atap ótti. Mańǵystaý oblysynda áleýmettik, ınjenerlik-kommýnaldyq ınfraqurylymdy damytý jobalary iske asyrylady. Qabyldanǵan sharalar esebinen óńir halqynyń 100%-y sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etiledi. «Keshendi jospardy iske asyrý 2025 jylǵa qaraı 60 myńǵa jýyq jańa jumys oryndaryn qurýdy, ónerkásip kóleminiń 27%-ǵa ósýin, halyqtyń naqty tabysynyń 40%-ǵa ósýin jáne jalpy óńir turǵyndarynyń ómir súrý sapasy men ál-aýqatyn jaqsartýdy qamtamasyz etedi», dedi A.Mamın.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mı­nıstrligine oblys ákimdigimen birlesip, jańa jumys oryndaryn qurý, eńbek qatynastaryn retteý jáne kásiporyn­darda eńbekaqy men eńbek jaǵ­daıynda sáıkes­sizdikke jol bermeý máse­lelerine erek­she baqylaýdy qamtamasyz etý júk­teldi. Úkimet basshysy Mańǵystaý obly­sy­nyń 2025 jylǵa deıingi áleý­mettik-eko­nomıkalyq damýynyń beki­til­gen keshendi josparynyń ýaqtyly jáne sapaly oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

Sýarmaly jer kólemi 3 mln gektarǵa jetkiziledi

Úkimet otyrysynda elimizdegi kanaldar men sý qoımalaryn salý jáne rekons­trýksııalaý barysy qaraldy. Ekolo­gııa, geologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstri Serikqalı Brekeshev, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qara­shókeev, Túrkistan oblysynyń ákimi О́mir­zaq Shókeev, Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov, Qyzylorda oblysy­nyń ákimi Gúlshara Ábdiqalyqova baıan­dama jasady.

Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshev Qazaqstannyń sý resýrstarynyń kólemi 90-100 tekshe shaqyrymdy quraıtynyn, onyń ishinde 50,8 tekshe shaqyrym – jergilikti aǵyn, al qalǵany 39,2 tekshe shaqyrym Qytaı, Ortalyq Azııa elderinen jáne Reseıden transshekaralyq ózender arqyly kelip túsetinin aıtty. Jerasty sýlarynyń qory jylyna 15,5 tekshe shaqyrymdy quraıdy, bul 3,5 myńnan astam ken ornynda barlanǵan. Mınıstrdiń málimetinshe, 2020 jyly respýblıka boıynsha sý tartý 24,9 tekshe shaqyrymdy qurady, onyń ishinde 15 tekshe shaqyrym sý aýyl sharýashylyǵynyń muqtajdyqtaryna jumsalǵan. Sýdy tıimsiz qoldaný 3 tekshe shaqyrymdy qurady. «Sýarmaly eginshilik negizgi sý tutynýshy sanalady. Búgingi tańda
sýarmaly jerlerdiń alańy 1,6 mln gektardy quraıdy. Bes jyl ishinde 600 myń gektar sýarmaly jerdi qalpyna keltirý jumystary jalǵastyrylady. Osylaısha, sýarmaly jerlerdiń alańy 2,2 mln gektarǵa deıin jetkiziledi. Budan ári 2025-2030 jyldar aralyǵynda 800 myń gektar sýarmaly jer aınalymǵa engiziledi», dedi vedomstvo basshysy.

Sondaı-aq S.Brekeshev sýarmaly eginshiliktiń qazirgi jaı-kúıi týraly baıandady. Sý tartýdyń barlyǵyn esepke alǵanda, 12,1 tekshe km turaqty sýarýǵa keledi. Onyń ishinde 11,8 tekshe km tórt ońtústik oblysqa, ıaǵnı 1,25 mln gektar sýarmaly alańy bar Almaty, Jambyl, Túr­kistan jáne Qyzylorda oblystaryna tıesili. Demek bul sýarýǵa arnalǵan sý tar­týdyń 97%-y jáne el boıynsha bar­lyq sýarmaly alańnyń 78%-y.

Aldyn ala esepteýlerge sáıkes 9 ja­ńa sý qoımasyn salýdyń jalpy quny 59,4 mlrd teńgeni quraıdy. Onyń ishinde 11,3 mlrd teńge 2022-2024 jyldarǵa arnalǵan res­­pýblıkalyq bıýdjetten qoldaý tapty. Jobalaý-smetalyq qujattamany ázir­leýdi aıaqtaý úshin qosymsha 700 mln teń­ge, sonymen qatar qurylys-mon­taj­daý jumystaryna 2025 jylǵa deıin 47,4 mlrd teńge qajet. Osy jobalar­dy iske asy­­rý nátıjesinde kórshi elderge sý táýel­­diligin tómendetýge ákeledi: Qyr­ǵyz­­stan­nan 30%-ǵa deıin, О́zbekstannan 25%-ǵa deıin jáne Reseıden 15%-ǵa deıin.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri E.Qara­shókeev baıandamasynda únemi ósip kele jatqan sý resýrstarynyń tapshy­lyǵy jaǵdaıynda sýdy esepke alyp, utymdy bóletin sıfrly tehnologııa­lardy engize otyryp, kanaldar men sý qoımalaryn salý jáne rekonstrýksııalaý máseleleriniń ózekti jáne der kezinde kóterilgen másele ekenin aıtty. «Kanaldar men sý qoımalaryn rekonstrýksııalaý jáne qalpyna keltirý jobalaryn iske asyrý nátıjesinde 2021 jyly sý sharýashylyǵy ınfraqurylymy júr­gizilgen alań 1,6 mln gektardy quraı­dy, onyń ishinde 1 527 myń gektar jer óńdelip, ónim ósirilýde, bul 2020 jylǵa qaraǵanda 16,8 myń gektarǵa kóp. Atalǵan alańnyń 1 182 myń gektary nemese 77,4%-y jer ústi sýarý tásiline tıesili, 96,3 myń gektar nemese 6,3%-y – negizinen jappaı sý basý ádisimen sýarylatyn kúrish al­qaptary, tek 248,4 myń gektarynda nemese 16,2%-da ǵana zamanaýı tamshylatyp nemese jańbyrlatyp sýarý ádisi paıdalanylady», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.

Máseleni túıindegen Úkimet basshysy A.Mamın Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev sýarmaly jer­lerdiń aýdanyn 2025 jylǵa qaraı 2,2 mln gektarǵa deıin, al 2030 jylǵa qaraı 3 mln gektarǵa deıin keńeıtý bo­ıynsha naqty mindet qoıǵanyn aıtty. Búginde halyq pen ekonomıka salalary úshin sý alýdyń jalpy kólemi shamamen 25 tekshe km quraıdy. Jyl ótken saıyn qajettilikter arta bermek jáne bul sýdy tıimdi paıdalanýdy, eń jańa tehnologııa­lardy engizýdi, salany sıfrlandyrýdy talap etedi. Tek avtomattandyrylǵan bólý men tasymaldaý esebinen sýdyń artyq jumsalýy jyl saıyn 1,2 tekshe km-ge qysqarady.

Osy rette, aldaǵy bes jyldyq kezeńde uzyndyǵy 2,3 myń shaqyrym bolatyn 120 kanaldy rekonstrýksııalaý men jalpy kólemi 1,7 mlrd tekshe metr bolatyn 9 iri sý qoımasyn salý jóninde sharalar qabyldanady. Sonymen qatar óńirlik deńgeıde jaıylymdyq jerlerdegi gıdro­teh­nıkalyq qurylystardy, qudyqtar­dy jańǵyrtý, jóndeý jáne oǵan qyzmet kór­setý júrgiziledi. «Jalpy, sý qoımalaryn salý jáne jumys istep turǵandaryn jańǵyrtý, sondaı-aq sý únemdeý tehnologııalaryn qoldaný jyl saıyn 6,4 tekshe shaqyrym kóleminde qosymsha sý resýrstaryn jınaýdy qamtamasyz etedi. Bul sharalar «Jasyl Qazaqstan» ulttyq jobasynda da bar», dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine bir aı merzimde 9 sý qoımasy men 120 kanaldy salý men rekonstrýksııalaýdyń, sondaı-aq ony sıfrlandyrýdyń Jol kartasyn ázirleýdi tapsyrdy. Aýyl sharýashylyǵy, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrlikterine óńir­lerdiń ákimdikterimen birlesip, sýarmaly jer­lerde sý únemdeý tehnologııa­laryn engizý boıynsha 2025 jylǵa deıingi óńirlik jol kartalaryn bir aı merzimde ázirleý, sondaı-aq jaıylym­dardaǵy gıdrotehnıkalyq qurylys­tardy, qudyqtardy jáne skvajınalardy jańǵyrtý boıynsha sharalardy qabyldaý tapsyryldy. Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­ligine Almaty, Túrkistan jáne Qy­zyl­orda oblystarynyń ákim­dik­terimen birlesip, sýdy kóp qajet etetin daqyldar – kúrish pen maqtanyń egistik jerlerin kezeń-kezeńmen azaıtý máse­lesin pysyqtaý tapsyryldy.