Birinshi kezekte erekshe toqtala ketetin jaıt, óńirlik saıasatty laıyqty júrgizý isi birinshi kezekte jergilikti ózin ózi basqarýdy ýaqyt talabyna saı jetildire otyryp, ony tıimdi ári senimdi basqarý tetigi retinde qalyptastyra bilýimizge tikeleı qatysty. Bul túsinikti jaıt. Desek te, atalǵan saladaǵy olqylyqtardyń ornyn toltyryp, qajetti túzetýler jasaýǵa tıisti oryndardyń enjarlyq tanytyp júrgenin jasyra almaımyz. Osy turǵydan kelgende Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev máseleni tótesinen qoıyp, negizgi túıtkilderdi atap kórsetkeni talaıǵa qozǵaý salǵany ras.
Memleket basshysy óz Joldaýynda: «Halyq únine qulaq asatyn memlekettiń» basty qaǵıdaty – memlekettik apparat azamattar múddesi úshin jumys isteýge tıis. Bul birinshi kezekte jergilikti bılikke qarata aıtylyp otyr. Turǵyndarmen tikeleı qarym-qatynas jasap, olardyń problemalaryn shuǵyl sheshýmen dál osy ákimdikter aınalysady. Biraq árdaıym osylaı bolyp jatqan joq. Joǵary basshylyqtyń óńirlerde qabyldanǵan sheshimderdi túzetýine, tipti, keıde solardyń ornyna sheshim qabyldaýyna týra keledi. Túrli deńgeıdegi ákimderdiń batyl ári derbes qadam jasaýǵa qabileti jetpeı jatady. Olar ortalyqqa jaltaqtap jumys isteıdi. Bul, negizinen, ákimderdiń halyq aldyndaǵy qazirgi jaýaptylyq deńgeıi jetkiliksizdigine baılanysty ekenin moıyndaǵan jón. Olardyń qyzmetine baǵa bergende óńir turǵyndarynyń pikiri eskerile bermeıdi», dedi.
Osy oraıda Prezıdent barlyq deńgeıdegi ákimderdiń jumysyn baǵalaý tásilin ońtaılandyrý kerektigin aıta kelip, bul baǵytta táýelsiz áleýmettik saýaldama júrgizýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Memleket basshysynyń aıtýynsha, atalǵan tásil arqyly bılik organdary jumysynyń sapasyna turǵyndardyń kózqarasy týraly shynaıy málimet alýǵa bolady. Formaldy esepterden góri saýaldamadan halyqtyń kóńil kúıi anyq ańǵarylady. Demek, turǵyndar óz aýyly ákiminiń jumysyn baǵalaýǵa múmkindik alady. Bul aınalyp kelgende ákimderdiń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyrady.
Qazirgi tańda jergilikti ózin ózi basqarý salasyn ómir talabyna saı damytý, onyń ashyqtyǵy men ádiletti bolýyn qamtamasyz etý óńirlerdegi, jergilikti jerlerdegi máselelerdi, turǵyndardy tolǵandyrǵan túıtkilderdi sheshýdiń ońtaıly joly bolary anyq. Desek te, qansha jerden basqarý úderisi jetildirilgenimen azamattyq qoǵamnyń áleýeti óz deńgeıinde iske qosylmaı negizgi maqsattarǵa qol jetkizý, basty mindetterdi oıdaǵydaı oryndaý qıyn. Sondyqtan óńirlik saıasattyń jemisin kórý birinshi kezekte azamattyq qoǵamnyń belsendiligine baılanysty. Sondyqtan azamattyq qoǵamnyń mádenıetti is-qımylyn arttyratyn tıimdi tetikterdi iske qosqanymyz jón.
Prezıdent bıylǵy Joldaýynda saıası jańǵyrýdy birtindep júzege asyrý – memleketimizdiń strategııalyq baǵdarynyń basym mindetiniń biri ekenin, qolǵa alynǵan ıgi bastamalar turaqtylyq pen ornyqty damýdy qamtamasyz etetin demokratııalyq ilgerileý baǵdarymyzdy nyǵaıtyp, saıası júıemizdi sapalyq turǵydan ózgertetinin aıta kelip: «Bizdiń maqsatymyz – memlekettiń tıimdiligin, saıası úderistiń ashyqtyǵy men básekelestigin odan ári arttyrý. Sondyqtan saıası reformalar jalǵasady. Memlekettiligimizdi nyǵaıta túsý úshin barlyq ózgeristi elimizdiń ózine tán ereksheligin eskere otyryp, birtindep júzege asyramyz. Bul – myqty, ádil ári ozyq memleket qurýdyń birden-bir durys joly. Azamattarymyz bul ustanymdy qoldap otyr. Aýyl ákimderiniń tikeleı saılaýyn engizý asa mańyzdy qadam boldy. Bul – meniń byltyrǵy Joldaýymda aıtylǵan saıası reformanyń negizgi máselesi. Osy sheshim aýyl halqynyń, ıaǵnı qazaqstandyqtardyń 40 paıyzdan astamynyń múddesine tikeleı yqpal etedi. Biz durys joldamyz. 2024 jyly azamattar qanatqaqty rejimde aýdan ákimderin saılaý múmkindigine ıe bolady», dedi.
Prezıdent odan ári jergilikti ózin ózi basqarý júıesin odan ári jańǵyrtýdyń mańyzdy faktory – azamattyq mádenıetti damytý ekenin, Prezıdent Ákimshiligi oblys ákimdikterimen birlesip, aýyldyq jerlerdegi azamattyq bastamalardy qoldaýdyń tıimdi tásilderin ázirleýi, granttyq qarjylandyrý júıesin aýyldaǵy úkimettik emes uıymdardyń suranysyna qaraı beıimdep, ony alýdyń jeńildetilgen rejimin engizýi qajet ekenin basa aıtty. Memleket basshysynyń aıtýynsha, bul óz kezeginde aýyldyq jerdegi áleýmettik belsendilikke tyń serpin beredi.
Jergilikti ózin ózi basqarý organdary men azamattyq qoǵamnyń birlese is-qımyl jasaýy eldiń damýyna, halyqtyń atqarýshy bılikke degen senimin arttyrýǵa, óńirlerdiń áleýetin kóterýge keńinen jol ashady. Bul, ásirese, jergilikti jerlerdegi áleýmettik-ekonomıkalyq qordalanǵan máselelerdi eńserý, turǵyndardyń sheshim qabyldaýǵa qatysýynyń deńgeıin ósirý, jergilikti (aýyldyq) bıýdjetti qalyptastyrý, qarjyny maqsatty jumsaý syndy kóptegen mindetterdiń joǵary deńgeıde júzege asyrylýyna baǵyttalǵan qadam bolar edi.
Qazirgi tańda jergilikti atqarýshy organdardyń jumysyn jandandyrý, óńirlerdegi úkimettik emes uıymdardyń belsendiligin kóterý baǵytyndaǵy jumystardyń bir bóligi – olardy qarjylyq jáne kadrlyq resýrstarmen qamtamasyz etý. Sondyqtan Memleket basshysy óńirlik saıasatty iske asyrýda áleýmettik-ekonomıkalyq damý salasyndaǵy teńsizdikti azaıtý qajet dep esepteıdi. Prezıdent atalǵan teńsizdikti azaıtýdyń basty tásiliniń biri – bıýdjet qarjysyn basymdyqqa saı jumsaý ekenin de atap kórsetti. «Respýblıkalyq bıýdjetten qarjy bólý ákimderdiń pysyqtyǵyna, qandaı da bir jeke kózqarasqa jáne basqa da sýbektıvti faktorlarǵa baılanysty bolmaýy kerek. Bıýdjet úderisin «qaıta júkteý» úshin jan basyna qaraı qarjylandyrý tetigin neǵurlym keńirek qoldanyp, bıýdjet lımıtterin bólýdiń obektıvti ádistemesin engizý qajet. Bıýdjet úderisterin jeńildetip, bıýrokratııany barynsha azaıtqan jón. Sondaı-aq bıýdjetti josparlaý men oryndaý kezinde sıfrly tásilderdi qoldanýdy keńeıtý kerek», dedi Memleket basshysy.
Qoryta aıtqanda, Prezıdent el aldyna aýqymdy mindetter qoıyp otyr. Olardy óz deńgeıinde oryndaýǵa múmkindik mol. Osy múmkindikterdi tıimdi paıdalaný – el damýynyń kepili ári halyq turmysyn jaqsartýdyń irgeli qadamy bolatynyna sengimiz keledi.
Ǵappar SÁRSENBAEV,
Túrkistan qalalyq máslıhatynyń depýtaty
