ARDAGERLERIMIZ – ARDAQTYLARYMYZ

Uly Otan soǵysy – ótken jıyr­masynshy ǵasyrdaǵy ǵana emes, búkil adamzat tarıhyndaǵy alapat soǵys. Al, Uly Jeńis – uly mereke. Árıne, árbir mere­keniń óz orny bolatyny belgili. Biraq Jeńis meıramynyń orny erekshe ekenin tereń uǵynýymyz kerek. Memleket basshysy Nursul­tan Nazarbaevtyń bıylǵy Jol­daýynda “Ardagerlerge qamqorlyq” degen arnaıy bólim bar. “Ústi­mizdegi jyly biz Uly Otan soǵy­syn­daǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyn atap ótemiz. Bul bizdiń ortaq tarıhymyzdaǵy mańyzdy data”, – degen bolatyn Prezıdentimiz. Mine, “Biz jeńdik!” dep súıin­shilegen kúnge de 65 jyl tolyp otyr. Qaharly, qatal qanshama aılar boıy qaharmandyqpen soǵys­qan mıllıondaǵan adamdar­dyń qatarynda qazaq jeriniń túlek­teri de erlikpen shaıqasty. Baýyrjan Momyshuly aıtqandaı, qazaqtar jáne barlyq qazaqstan­dyqtar fashızmge qarsy soǵysta naǵyz batyrlyqtyń úlgisin kórsete bildi. Ońtústik Qazaqstan oblysynan Uly Otan soǵysyna 140 myńdaı adam attanǵan bolsa, solardyń jar­tysyna jýyǵy týǵan jerge oralmady. Ońtústikqazaq­stan­dyqtar qatarynan 51 jaýyngerge Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Segiz adam Dańq ordeniniń tolyq ıegeri atandy. Sodaı-aq shardaralyq soǵys ardageri M.Qal­myrzaevqa                Uly Jeńistiń 60 jyl­­­­dy­ǵyna oraı “Halyq qahar­many” ataǵy berilgen bolatyn. Uly Jeńistiń 65 jyldyǵy mere­kesin joǵary deńgeıde atap ótý úshin, ardagerlerdi ardaqtaý maq­satynda búkil keń-baıtaq Otany­myzdaǵydaı, Ońtústik óńirinde de jan-jaqty jumystar atqarylýda. Oblys ákimdiginiń 2010 jylǵy 5 qańtardaǵy qaýlysymen “1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyn­daǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyn mere­keleýge daıyndyq jáne ony ótkizý jónindegi is-sharalar jospary” bekitilgen edi. Osy jospardy júze­ge asyrý qyzý qolǵa alyndy. Ob­lys­tyq jáne aýdandyq, qalalyq komıssııalar qurylyp, naqtyly jumystar júıeli jáne tynymsyz atqaryldy. Oblysymyzdyń ákimi Asqar Myrzahmetovtyń bastamasymen Shymkent qalasyndaǵy Abaı atyn­daǵy saıabaqta Dańq memorıaly salynyp, onda oblystan soǵysqa attanǵan 140 myńǵa jýyq maıdan­gerdiń aty-jóni qasterlenip jazyl­dy. Osynshama esimderdi anyqtaý, engizilmeı qalyp qoıǵandardy qosý, árıne, kóp-kóp kúsh-jiger men izdenisti, erinbes eńbekti talap etkeni túsinikti bolsa kerek. Dańq me­mo­rıaly kesheniniń qurylysy bıznes­tiń áleýmettik jaýapker­shiligi baǵdar­lamasyna sáıkes júrgizildi. Keshen quramyna Uly Otan soǵy­syn­daǵy Jeńiske arnal­ǵan burynǵy eskert­kish jáne Aýǵan soǵysynda qaza tap­qan bozdaqtarǵa ornatylǵan qul­py­tastar tizbegi kúrdeli jóndelip, úıles­tirile engi­zildi. Memorıaldyń mán-maz­muny­­na, aınala-tóńireginiń kórikten­dirilýine, jalpy bir kezderi talan-tarajǵa túsip kete jazdaǵan Abaı saıabaǵy­nyń sapaly jóndelip, sana­larǵa sáýle shashyratyp tur­ǵanyna barsha jurtshylyq, arda­ger­ler de, jastar da alǵys sezim­derin bildirýde. Qazir oblysymyzda surapyl soǵysqa qatysyp, aman oralǵan 1412 ardager, maıdanda qaza tapqan jaýyngerlerdiń 87 jesiri, qaıtys bolǵan soǵys múgedekteriniń 1369 jesiri jáne 26 myńan astam tyl ardageri bar. Osylardyń bárine de jan-jaqty qamqorlyq kórsetilýde. “Ardagerlerimiz –ardaqtylary­myz” degen devızben eshqaısysy­nyń da nazardan tys qalmaýyn kózdeýdemiz. Ardagerlerdi qurmet­teý – barshamyzdyń parasatty paryzymyz. Bile bilsek, búgingi baqytty ómirge jetkenimizdiń ózi – sol aǵa urpaqtyń, ardagerlerimizdiń arqasy. Fashızmge qarsy kúresken bar­lyq elderde derlik Jeńis mereke­­sine aıryqsha mán berilýde. Más­keýde ótetin merekelik sherýge biz­diń oblystan eki ardager qatysady. Astana qalasyndaǵy saltanatty sapta 15 ardagerimiz júretin bola­dy. Olardyń bári de dárigerlik tek­serýden ótkizildi. Biryńǵaı forma­daǵy arnaıy kıimdermen qamtama­syz etildi. Jolǵa, taǵy basqa da jaǵdaı­larǵa qajetti qarjylary jeke shot­taryna aýdarylyp , ózge de qamqor­lyq sharalary jasaldy. Oblysta turatyn barlyq soǵys arda­geri medı­sınalyq tekserýden ótkizildi, turaq­ty túrde dárigerlik kómek kórsetilý­de. Sondaı-aq, tyl ar­dagerleri men qaza tapqan jaýyn­gerlerdiń jesir­leri de den­saýlyq jaǵynan jan-jaqty baqylaýǵa alynǵan. Uly Jeńis merekesi qarsańynda 27 ardager turǵyn úımen qamtama­­syz etildi. Olardyń arasynda Keńes Odaǵynyń Batyry Toǵanbaı Qaýymbaev pen Dańq ordeniniń tolyq ıegeri Qarabaı Qaltaev bar. Batyrlarǵa páter kiltterin oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtyń ózi tapsyrdy. 400-den asa ardagerdiń turǵyn úıleri jóndeýden ótkizildi. 1549 ardagerge kommýnaldyq qyz­met aqysyn tóleýge jeńildik jasal­ǵan. Al 1671 ardager sana­torıılar men kýrorttarda emdeldi. Jyl aıaǵyna deıin 5 myńnan astam ardager em alady jáne demalady. Oblys kóleminde Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan túrli is-sharalar, jurtshylyqpen, ásirese jastarmen kezdesýler, mádenı-kóp­shilik jáne konserttik baǵdar­lama­lar ótkizilip, buqaralyq aqparat quraldarynda ashylǵan arnaıy aıdarlarmen maıdangerler týraly júzdegen maqalalar, estelikter, suhbattar jarııalandy. Jalpy bilim beretin mektepterde, kásiptik oqý oryndarynda “Er esimi–el esinde”, “Eshkim de umytylmaıdy” jáne taǵy basqa taqyryptarda ashyq synyp saǵattary ótkizilýde. Saryaǵash aýdanynda Keńes Odaǵynyń Batyry L. Joldasovty eske túsirýge arnalǵan spartakıada ótkizildi. 3-4 sáýirde 50 ardagerdiń qatysýymen bılıard jarysy uıymdastyryldy. 27-28 sáýir kún­deri ardagerler arasynda shahmat­tan oblystyq jarys ótkizildi. Qazaqsha kúresten de jarys ótedi. Naýryzdyń 18-19 kúnderi Shymkent qalasynda Jeńistiń 65 jyldyǵyna jáne Baýyrjan Momyshulynyń 100 jyldyǵyna arnalǵan respýblıkalyq aqyndar aıtysy uıymdastyryldy. Sozaq aýdanynda barlyq 37 soǵys ardagerine at mingizý rásimi de áserli boldy. Muraǵattardaǵy memlekettik saqtaýǵa alyn­ǵan qujat­tar negizinde 1 fotostend, oń­tús­tikqazaq­standyq Keńes Odaǵy­nyń Batyrlary týra­ly kitapsha, sýretter men qujattar kórmesi, foto­albomdar daıyndaldy. Oblysta 437 eskertkish, 13 qul­pytas bar. Olardy jańǵyrtý, qal­py­na keltirý ju­mys­tary tolyǵy­men aıaq­taldy. “Bul úıde Uly Otan soǵysynyń ardageri tura­dy” degen taqtaıshalar túgeldeı jańar­tyldy. Oblys boıynsha 214 bıl­bord ilindi. Ardagerlerdi qosymsha áleýmet­tik qoldaý maqsatynda “Biz–Jeńis muragerimiz” atty qaıyrymdylyq aksııasy uıymdastyryldy. Nátı­jesinde oblystyq ardagerler qo­ry­na 46 mln. teńge, aýdandyq, qala­­lyq qorlarǵa 80 mln.teńgeden astam qarjy tústi. Bul qarjy arda­gerlerdiń muqtajyna jumsalady. “Petro-Qazaqstan” kompanııasy STV telearnasymen birlesip, oń­tús­tikqazaqstandyq ardagerlerge ar­nalǵan fılm daıyndaýda. Fılm­niń tusaýkeser kórsetilimi oblys ákiminiń quttyqtaý sózimen bir­ge 9 mamyr kúni ekranǵa shyǵady. Jeńistiń 65 jyldyǵy qurmetine soǵys ardagerlerine respýblıkalyq bıýdjetten 65 myń teńgeden, soǵys­ta qaza tapqan jaýyngerler jesir­­lerine, qaıtys bolǵan soǵys múge­dekteriniń áıelderine 25 myń teńgeden, tyl eńbekkeri mártebesin alǵandarǵa 10 myń teńgeden bir­jol­ǵy járdemaqy tólendi. Bul maqsat úshin respýblıkalyq bıýd­jet­ten 430 mln. teńge bólingen. Oblystyq bıýdjetten árbir soǵys ardagerine 50 myń teńgeden, qaza tapqan jaýyngerler jesir­lerine, qaıtys bolǵan soǵys múgedekteriniń áıelderine 10 myń teńgeden, tyl eńbekkeri mártebesin alǵandarǵa 5 myń teńgeden birjol­ǵy materıaldyq járdem kórsetilý­de. Sondaı-aq, árbir soǵys arda­gerine aýdan, qala bıýdjetterinen birjolǵy materıaldyq járdemaqy úshin, orta eseppen alǵanda, 30 myń teńgeden berilýde. “1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńiske 65 jyl” merekelik medalimen barlyq soǵys ardagerleri men tyl eńbek­kerleri marapattalýda. Astana, Máskeý qalalaryna baratyn arda­ger­lerdi oblys ákimi Asqar Myrzah­metov qabyldap, olarǵa baǵaly syılyqtar men aqshalaı kómek tapsyrdy. Mine, Astanadan qýanyshty habar kelip otyr. Prezıdentimizdiń Jarlyǵymen oblysymyzdyń 41 ardageri – bir adam II dárejeli “Aıbyn”, 12 adam “Qurmet” orden­derimen , 11 adam “Eren eńbegi úshin” medalimen, 17 adam Qazaq­stan Respýblıkasynyń Qurmet gramotasymen nagradtalypty. Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńisti tarıh eshqashan umytpaıdy. Sura­pyl soǵys azabyn tikeleı kórgen­der­di búgingi urpaqtyń aıalaı qam­qor­lyqqa alýy – abzal paryz. Maı­dan­ger ata- apalarymyz qandaı qurmetke de laıyq. Olarǵa degen qyzmetimizdiń sapasy eshqashan báseńdemeıdi. Jeńisbek MÁÝLENQULOV, Ońtústik Qazaqstan oblys­tyq jumyspen qamtýdy úı­les­­tirý jáne áleýmettik baǵdarla­ma­lar basqarma­sy­nyń bas­­­­­­tyǵy, oblystyq arda­ger­ler keńesi­niń tóraǵasy. ShYMKENT. BATYR – ELDIŃ AJARY Uly Jeńiske 65 jyl! Sonshama jyl ótse de eshkim de, esh nárse de umytylmady, umytylmaı­tynyn da dáleldep otyr. О́ıtkeni, surapyl soǵysta jaýyngerler Jeńis saǵatyn mınýttap kútti. Sol qasıetti jolda qanshama bozdaqtar qyrshynynan qıyldy, qanshama otbasy oıran boldy. Búgingi mere­keniń qundylyǵy men qymbattyǵy osydan. Demek, bozdaqtardyń baqytty ómir úshin tókken terleri, aqqan qandary beker ketpedi. Senimderi men úmitteri aqtaldy. Ádiletti soǵystaǵy Jeńis týy bıikke kóterilip, kúni búginge deıin máńgilik alaý sheıit bolǵan jaýyn­gerlerdiń rýhynyń máńgiliginiń belgisindeı mazdap tur. “Erlik – eldiń qasıeti, júrek­tilik – jigittiń qasıeti” degen eken dańqty qolbasshy Baýyrjan Momyshuly. Sol surapyl jyl­dary Jetisý jerinen 120 myńnan astam bozdaq soǵysqa attansa, olardyń 47052-si urys dalalaryn­da erlikpen kóz jumǵan. Al, habar-osharsyz ketkenderi qanshama. Otan qorǵaýdaǵy eren erlik­terimen kózge túsken jetisýlyq 53 jaýynger Keńes Odaǵynyń baty­ry ataǵyna ıe bolsa, jaýyngerlik “Dańq” ordeniniń tolyq ıegeri atanǵandary da jetkilikti. Esim­deri dúnıe júzine taraǵan 28 panfılovshy batyrlardyń teń jartysy Almaty oblysynan ekendigin de árdaıym maqtanysh­pen aıtamyz. Búgingi Uly Otan soǵysynyń 65 jyldyǵyn qarsy alyp otyrǵan úshtóbelik Kosenkov Ivan Vasılevıch solardyń biri. Uly Jeńis – halyqtar dosty­ǵynyń myzǵymas birligin beıne­leıdi. Biz olar­dyń qa­sıet­ti jo­lyn  qas­ter­­lep, ony la­ıyqty túr­de jal­ǵas­tyrý­ǵa tıispiz. Búgingi jastar bo­ıyn­­daǵy eljan­dy­lyq qa­sıet osyn­daı be­re­ke-birlik negizinde damyp otyr­­ǵany anyq. Qazirgi kezde oblysta 161 myń­­nan astam zeı­netker bar bolsa, olardyń 1136-sy soǵys ardagerleri. Oblystyq ákim­dik tarapynan jyl ótken saıyn ardagerlerge kór­setilgen qamqor­lyq pen jeńildik qatary arta túsýde. Tek jergilikti bıýdjet esebi­nen ótken jyly soǵys arda­gerleriniń kommýnaldyq tólemine 43 mln. teńge, jalǵyz basty zeınetkerler men múgedekt­erge 121 mln. teńge kómek kórsetil­di. Sony­men qatar 542 soǵys jáne tyl ardagerlerine 42 mln. teńge bóli­nip, olar shıpajaılarda demalyp, densaýlyqtaryn túzep qaıtty. Júrip-turýy qıyndaǵan jalǵyz­basty qarttar da qamqor­lyqsyz qalǵan joq. Olarǵa áleý­mettik mekemeniń 295 adamdary qolushyn berip, kómek kórsetýde. Ardagerler – keshegi Otan qorǵaýshylar, elimizdiń kórkeıýine úles qosyp, eren eńbegimen sońy­na óshpes iz qaldyrǵan jandar. Demek, olardyń oq pen ot orta­syn­daǵy erlikteri árdaıym el jadynda. Syndarly jyldarda qazaq pen orys, ýkraın men óz­bek, grýzın men belarýs, latysh pen ázirbaıjan, tatar men bash­qurt, taǵy da bas­qa kóp ultty jaýyn­gerlerdiń tili bas­qa bolǵa­ny­men, tilegi bir, júzi basqa bolǵa­ny­men, júregi bir ekendiginen, ju­dy­­ryqtaı ju­myl­dy, jaýdy jeń­di. Sol kez­degi tyl­da eńbek etken áke-sheshe­lerimiz “bári maı­­­­dan úshin, bári jeńis úshin” degen uran­­men jal­ǵa­syp, maı­dan da­la­syndaǵy erlik pen tylda­ǵy jan­­qııarlyq Jeńis týyn Ber­lın ústinde jel­biretti. О́ńirde soǵys ardagerleri men tyl eńbekker­leriniń turmys­tyq jaǵdaıy zert­telip, olarǵa qajetti kómekter kórsetilýde. Nátıjesin­de jergilikti bıýdjetten ardager­ler­di turǵyn úımen qamta­masyz etý men kúrdeli jóndeýden ótkizýge 53 mln. 500 myń teńge bólingenin atap aıtqan jón. Jasy kelgen qarııalardyń densaýlyǵy erekshe kútimdi qajet etetini daý­syz. Bul másele de sheshimin taýyp, soǵys jáne tyl ardager­lerin emdeý jáne dári-dármekpen qamtamasyz etýge 18 mln. 415 myń teńge qaras­tyrylsa, emdeý oryn­daryna barý úshin 57 mln. 822 myń teńge, kommýnaldyq jeńildikterge 40 mln. 578 myń teńge, taǵy basqa sharalarǵa da bıýdjetten qarjy qarastyrylǵanyn aıtýǵa bolady. Kún sanap qatary azaıǵan arda­gerlerge kórsetiletin qur­met aýqymy mereke qar­sańynda da molaıa túsýde. Soǵys arda­gerlerine 50 myń teńgeden birjolǵy kómek kórsetýge bıýdjetten 60 mln, soǵys jyldaryndaǵy tyl eńbek­kerlerine 5 myń teńgeden 128 mln. 680 myń teńge bólingenin aıtýǵa bolady. Taldyqorǵan qalasynda Máńgilik alaý janynda arda­ger­lermen júzdesýdiń jas urpaqqa bereri mol. О́ıtkeni, jastar el basyna kún týǵan shaqta qaısar­lyq kórsetip, elimizdi qorǵaǵan­dardyń erlik­teri týraly áńgime­lerine tebirene qulaq túredi. Qalaı degende de kezdesýlerdiń óske­leń urpaqqa bereri mol. О́ıt­keni, soǵys ardagerleri maıdan­das joldastaryn eske alyp, olardyń rýhyna taǵzym etip, gúl shoqtaryn qoıady. Este­lik aıtyp, qandy qyrǵyn­daǵy bastan keshkenderin shynaıy áńgimeleıdi. Munyń ózi búgingi urpaqtyń boıyndaǵy eljandy­lyq qasıettiń keńinen óristeýi­ne jol ashatyny anyq. Memleket basshysy Nursul­tan Nazarbaev Qazaqstan Res­pýblıkasy Ardagerler uıymy qoǵamdyq birlestiginiń 20 jyl­dyǵyna oraı quttyq­taýynda: “Ardagerlerimizdiń, aǵa urpaq ókilderimizdiń eńbegin aıtyp jetkizý qıyn. Sizderdiń jastyq shaqtaryńyz Uly Otan soǵysy­nyń surapyl kezeńimen qatar keldi. Sizder búlingen sharýa­shy­lyq­tardy qalpyna keltir­dińiz­der, kúızelgen eldiń eńse­sin qaı­ta tiktedińizder, Sizder óz ıyq­tary­ńyzǵa túsken aýyrt­pa­lyqtyń bárin abyroımen jeńe bildińiz­der”, degen bola­tyn. Bú­gin­gi soǵys­ty kórgen, basynan ót­ker­gen jandar jaıly budan asyra aıtý múmkin emes. Mereke qut­ty bolsyn, qadirli ardagerler! Egeýbek DALBAǴAEV, Almaty oblystyq soǵys jáne eńbek ardagerleri keńesiniń tóraǵasy Almaty oblysy.