Teatr • 04 Qarasha, 2021

Hadısha teatrynyń «Tomırısi»

80 ret kórsetildi

Hadısha Bókeeva atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry HHIH maýsymyn Shahmet Qusaıynovtyń «Tomırıs» tragedııasymen ashty.

Eki jylǵa taıaý pandemııa qur­saýynda bolǵan el áli tolyq qal­py­na kele qoıǵan joq. Korona­vırýstyń zardabyn eń aldymen mádenıet salasy tartqan edi. Kóp­shilik sharalar kilt tyıyldy. Kórermen zaldary qańyrap qal­dy. Endi, mine, indet irgesin túrip, sál-pál saıabyrsyǵan sátte ashyl­ǵan teatr maýsymyna, jańa premeraǵa bılet izdegen jurtta esep joq.

Talaı ǵasyr ańyzǵa aınalǵan tarıhı oqıǵaly qoıylymdy Qa­zaq­­stan Respýblıkasynyń eń­bek sińirgen ártisi, «Qurmet» orde­niniń ıegeri Murat Ahmanov sah­nalady. Sonaý 1993 jyly dál osy Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatrynda ártis, kórkemdik jetekshi bolyp qyzmet etip, rejısser retinde de alǵashqy júldesi – 1998 jyly Taraz qala­synda ótken respýblıkalyq teatr­lar festıvaliniń bas júldesin oraldyq teatr sapynda alǵan Murat Noıanbaıuly jergilikti ujymmen jaqsy jumys istepti. Kópten beri «tiri kórermendi» kór­megen ártisterdiń sahnaǵa sa­ǵy­­nyshy da bar, teatr jańa bas­shy­­lyǵynyń jańa maýsymǵa tyń­ǵylyqty daıyndyǵy da baıqaldy. Tipti ortańqol ssenarııdiń ózin sahnalyq tyń sheshim, erekshe sım­voldar arqyly qulpyrtyp jibe­rýge sheber Murat Ahmanov baıa­ǵy babynda eken. Túrli kórinis­ke túr­lengen taq, alýan formaly, alýan tańbaly qalqandar, tip­ti bir adam­nyń ózi teris aınalsa arýaq­qa aınalǵan transformasııa – osy­nyń bári tez almasyp, qym-qýyt qııýlasyp, qoıylymnyń dınamıkasyn shıryqtyryp us­tap otyrady eken. Bul jerde «О́ner sala­synyń úzdigi» tósbel­gi­siniń ıegeri, sýretshi Murat Mámbetovtiń de eńbegin erekshe aıtyp ótken jón.

Bul qoıylym – teatr ujymy­nyń Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 30 jyl tolýyna arnalǵan tartýy eken. Shynynda da eli men jerin súıgen, jaýyna qatal, dosyna adal saq patshaıymy Tomırıstiń uly parsy patshasy Kırge qarsy kúresi, Otannyń táýelsizdigin otbasynan – jalǵyz ulynan da, kúıeýinen de joǵary qoıǵan patrıottyǵy – qoıylymnyń basty aıtar oıy ekeni ras. Osy oıdy, osy kredony búkil ujym ádemi alyp shyq­ty. Karantın talabyna qaraı kó­rermen zalynyń jartysyn ǵana toltyrǵan halyq sahnada janyn salyp oınaǵan ónerpazdarǵa shyn rıza boldy. Tomırıs rólinde – Mádenıet salasynyń úzdigi Hor­lan Shámelova, onyń eri, jal­ǵyz ulynyń ákesi Balhash – «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri Qýanysh Amandyqov, uly Spargapıs – jas ártis Aqjol Ihsan, Kır patsha – «Qurmet belgisi» tósbelgisiniń ıegeri Ta­lı­ǵat Jigerov, Eles-Mádenıet sala­synyń úzdigi Elmıra Ma­qashe­va... Tomırıspen baqtalas bolsa da Balhashty qushaǵyna tartyp, «Ulyńdy qaldyryp ket!» deıtin qaısar patshaıym Amaga – «Qurmet belgisi» tósbelgisiniń ıegeri Juldyz Mámedova, Kır­diń kóleńkesinde júrse de kóz­ge túspeı qoımaıtyn Mard (Ra­ıym­bek Ermek), adýyndy Ar­da­­shır (Mádenıet salasynyń úz­digi Musaǵalı Bektenov) jáne bas­qalary úsh saǵatqa jýyq ýaqyt boıy kórermendi tyrp etkizbeı ustap otyrdy.

«Tomırıs týraly sonaý Ge­ro­dottan bastap búginge de­ıin jaz­ǵandar az emes. О́zim Qur­man­­bek Jandarbekov pen Sha­ra Jıenqulovanyń talantty uly Bolat Jandarbekovtiń 1980-jyl­dardyń aıaǵynda orys tilin­de shyqqan «Tomırıs» shyǵar­masyn oqydym. Al Shahmet Qusaıynovtyń bul shyǵarmasy Áýezov teatrynda budan birneshe jyl buryn qoıylǵanyn, odan soń kóp sahnalanbaǵanyn estidik. Mazmuny tereń, epıkalyq shy­ǵarma deýge de keletin tarıhı oqı­ǵanyń júgi aýyr. Qoıylymnyń ón boıyna órilip otyrǵan shym-shytyryq oqıǵalar birneshe tar­tysty (ana men ul, áke men ul arasynda, patshalar arasynda, jaýyngerler men kósemder, t.b.) qatar quraǵanymen, kompozı­sııalyq tutastyq arqyly basty ıdeıany shashyratpaı alyp shyq­ty. Ak­terlerimiz keremet babynda eken, minezdi rólderdi jan sala oınady. Rejısser Ahmanov mızanssenanyń sheberi ekenin moıyndadym. Keıbir qoıylymda kóp sózben túsindirilip jatatyn nárseler búgin astarly epı­zod, plastıkalyq kórinis ar­qyly anyq beınelendi», deıdi pre­me­ranyń kórermeni, belgili pedagog Svetlana Baqysheva.

d

Aıtpaqshy, jańa maýsym­nyń ashylýymen birge, dál osy premera kúnderi osy teatrdyń akteri, rejısser Samal Ábýovtiń jańa kitaby tanystyryldy. Bu­ǵan deıin «Teatr. Tarıh. Taǵy­lym» at­ty jınaǵy shyqqan avtor bul joly «Altyn keregeli, aına te­re­zeli teatr» atty kita­byn oqyr­­man qaýymǵa usynǵan eken. Oral qalasynda táýelsizdik tańy­men birge ashylǵan teatr tý­raly estelikter, rejısser men ak­terler shyǵarmashylyǵy ja­ıynda jazylǵan dúnıeler, suh­battar, maqalalar men aýdarmalar óńirdegi teatr ómirinen mol maǵ­lumat beredi. Oral teatry kún­delikti qyzý tirlikpen qosa, sol oqıǵalardyń jylnamasyn da qa­tar qattap jatqany qoldaýǵa turatyn úrdis.

«Táýelsizdigimizdiń 30 jyl­dy­ǵyna tartý retinde osy qoıy­lymdy usynǵan barlyq óner ujy­myna – rejısserge, ártis­terge alǵysymdy bildiremin. Biz bir jyldan astam ýaqyt ishinde teatrymyzdy qatty saǵyndyq. Jaqynda ǵana bizdiń oblysymyz indetti eńserip, «jasyl aımaqqa» ótti. Búgin keremet mádenı demalys boldy. Búgingi qoıylym qazaq tarıhynda táýelsizdik úshin kúres álmısaqtan kele jatqanyn, ulttyń ul-qyzdary Otanyn qasyq qany qalǵan­sha qorǵaıtynyn, birlik pen yntymaq bolǵan kezde qazaq da­lasy árdaıym táýelsiz bolatynyn kórsetti. Endeshe, tatý­ly­ǵymyzǵa syzat túspesin!», dedi óz sózinde premeraǵa arnaıy kel­­­gen Batys Qazaqstan oblysy áki­­miniń orynbasary Baqytjan Narymbetov.

Oral qalasynda jaqynda ǵana «Atameken» atty jańa óner ordasy ashylǵanyn habarlaǵan edik. Pandemııa kezinde jumysy biraz toqyrap qalǵan óńirdiń mádenıet salasy tolyqqandy jumys yrǵa­ǵyna kóship, ónersúıer kórermendi jıi qýanta bastady.

Sońǵy jańalyqtar

Syrly aspaptardyń sıqyrly úni

О́ner • Búgin, 23:05

Aqshoqyda arqar atqan...

Aımaqtar • Búgin, 23:04

Jastarǵa janashyr joba

Qoǵam • Búgin, 23:01

Medısınalyq poıyz – Jetisý oblysynda

Medısına • Búgin, 23:00

Týrıster qyzyǵatyn ólke

Týrızm • Búgin, 22:58

Uqsas jańalyqtar