Adal aǵaıyngershilik qarym-qatynastardy ómirde kúnde kórip júrmiz. Biraq soǵan tıisti mán bermeıtin jáne onyń tálimdi jaqtaryn keıingi urpaqqa ónege etpeıtin sııaqtymyz. Ár áýlettiń arǵy-bergi býynynda tek ózine tán baýyrmaldyq, janashyrlyq, qamqorlyq, tileýqorlyq, tatýlyq sııaqty izgi qasıetter bar desem, artyq aıtqandyq bolmas. Alǵashqy ustaz Ybyraı Altynsarınniń: «Balaǵa beriletin birinshi tárbıe ata-anasyn, týǵan-týysyn, joldasyn syılaýǵa úıretýden bastalady» deýi de sodan bolsa kerek.
Qazir meniń jasym jetpis birden asty. Baıqap otyrsam, osy ómirimde bizdiń áýlette de aǵaıyn-týys arasynda yntymaq, birlik, bir-birin qoldaý barshylyq eken. Men týǵanda ákem selolyq keńestiń hatshysy bolǵan. Ákemniń aty-jóni Qınaıat Shaımardanov ta, sheshem – Masken Ospanova. Biraq meniń týý týraly kýáligimdi ákem óz qolymen Serik Satybaldın dep ózge tekpen toltyrypty. Oǵan sebep: sol kezde aýdandyq partııa komıtetinde hatshy bolǵan ákemniń nemere apasy Múnıra Satybaldınanyń eki qyzy bar eken de, ul balasy bolmapty. Ol óziniń aıtqanyn eki etpeıtin týysqan baýyrlaryna «endigi senderden týǵan ul bala meniki bolady» degen eken. Sondyqtan ákem meni sol apasynyń atyna jazyp, keıin bermekshi bolypty. Sheshem kózi tirisinde, bertinde bul jóninde maǵan bylaı dep edi: «Qınaıat seni Múnıra tátemizdiń atyna jazypty. Biraq ol týraly maǵan eshteńe aıtpady da, men de suramadym. Arada birneshe aı ótkennen keıin ǵana aıtty. Endi ne deıin, eshteńe degen joqpyn. Kelistim. Apamyz bala shırap, tazarǵasyn alatyn bolyp júrdi, biraq keıin balany alýǵa shyn nıet bildirmedi de, sen ózimizde qaldyń». Sóıtip sheshem týǵan balasy – meni týystaryna berýge eshqandaı qarsylyq bildirmegen eken. Bul da shynaıy aǵaıyngershiliktiń bir belgisi bolsa kerek.
Meniń ákemniń Shaımardan degen aǵasy boldy. Men bala kezimde ákemniń tegi Shaımardanov, al aǵasynyń aty nege Shaımardan dep keıde oılaýshy edim de, oǵan, nege ekeni belgisiz, mán bermeıtinmin. Onyń syryn keıin, erjetkende bir-aq bildim. Sóıtsem, meniń atamnyń, ıaǵnı ákemniń ákesiniń áıeli qaıtys bolǵannan keıin, Shaımardan ekinshi áıelimen erip kelgen bala eken. Olardyń bir áke, bir shesheden týǵandaı tatý bolǵandyǵy sondaı – biz olardyń ógeı ekenin bilmeı óstik. Bizdiń úıdiń balalarynyń bári Shaımardandy ata deıtin. О́ıtkeni ájemiz bizge «ákelerińnen úlken bolsa, senderge ata bolady, al ákelerińnen kishi bolsa, aǵataı bolady» dep tárbıeledi. Shaımardan atamyz turǵan Qyzylqoǵam aýyly bizdiń ákelerimiz ben odan arǵy babalarymyz týyp-ósken jer eken. Osy aýylda Pavlodar ýezinde alǵashqylardyń biri bolyp jańasha mekteptiń ashylýyna Múnıra apamyzdyń ákesi, Troısk qalasyndaǵy medreseni bitirgen, jaýapty qyzmetter istegen Sadýaqas Satybaldın uıytqy bolǵan eken. Keıin osy mektepke aǵartýshy retinde sol kisiniń esimi berildi. Úıdegi balalardyń barlyǵyn úlkender atalarynyń mektebinde oqıdy dep sol mektepke berdi. Onyń ústine ákemiz bólimshe meńgerýshisi bolǵan Shámshi aýylynda bastaýysh mektep qana boldy. Sóıtip biz Shaımardan atamyzdyń tárbıesin kórip, úıinde óstik. Ákem jylda kúzde Reseıden eki jylqy alǵyzyp, bireýin atamyzǵa soǵymǵa beretin. Mine biz – osy áýlettiń balalary osylaısha aǵa býynnyń biriniń birine degen yntymaǵyn jáne úlkenderge degen qurmetin kórip óstik.
Aýylda bizben atalas, jasy ákemizben shamalas aǵaı boldy. Bizdiń úımen birge týǵan týystaı aralasty. Aǵaı ómirden ótkeli birneshe jyl boldy, al tátemizdiń jasy qazir toqsannan asty. Sonda da bir kezde barlyq qaınylary men qaıyn sińlilerine qoıǵan atyn bir shatastyrmaı ataıdy. Men onyń jadynyń beriktigine jáne ultymyzdyń aǵaıyn-týysqa degen qurmetinen týyndaǵan saltqa berilgendigine qaıran qalamyn. О́kinishke qaraı, búginde osy tátemizdeı qaıyndaryna at qoıatyn kelinderdi kórmeımiz.
Sózimniń basynda atalǵan maqalasynda avtordyń: «Álemde aǵaıyngershilikti, týystyqty qatań saqtaı otyryp, ult tutastyǵy men qoǵam birligin rettep kelgen jurttyń biri – qazaq halqy» deýinde úlken saıası mán jatyr. О́ıtkeni yntymaq pen birlik bárinen de qymbat. Sol qymbat qazynamyz otbasynan, aǵaıyn arasynan bastaý alady. Osy oraıda hakim Abaı: «Kárisi kimniń joq bolsa, Jasy bolar dıýana» degendeı, el ishindegi aqsaqaldar men ájelerdiń aǵaıyngershilik izgi saltymyzdy keıingi urpaqqa nasıhattap, jańǵyrtýy – olardyń aldyndaǵy basty paryzdyń biri dep oılaımyn.
Ultymyzdyń ózine tán bir izgilikti ereksheligi – týystar arasyndaǵy aǵaıyngershiliktiń tamasha úlgileri ádebıetimiz ben ónerimizden jaqsy kórinis tapqan. Kórnekti jazýshylar Oralhan Bókeıdiń «Apamnyń astaýy» áńgimesi, Dýlat Isabekovtiń «Ápke» pesasy jáne basqa kóptegen shyǵarmalar oǵan dálel. Mundaı halyqtyq pedagogıkanyń jarqyn mysaldary el ishinde óte mol. Ony tıisti salanyń mamandary jınastyryp, júıelep, halyqtyń ıgiligine usynyp jatsa, tutas ult tárbıesine qosylǵan aıtýly úles bolar edi.
Serik SATYBALDIN,
«Aqsaqaldar taǵylymy» qoǵamdyq birlestigi tóraǵasynyń orynbasary
Pavlodar oblysy
