Atamdy aqtaǵym keledi

Atasy Ámirǵalı Jamanov 1930 jyly Zaısan aýdany, Maı­qapshaǵaı keden beketinde ja­zyq­syz atylyp ketken eken. Sheji­reden tarqatsaq, Naımannyń Murynynan taraǵan aǵaıyndy Eden men Bóden ertede Aqsýat óńirindegi jaıylymǵa syımaı Zaısanǵa kóshipti. Zaısan jaıly jer bolsa kerek, Edenniń uly Ámirǵalıǵa mal bitip, úıir-úıir jylqy ósiripti.

– Ámirǵalı atamyz týraly ákem jıi aıtyp otyratyn. Alty áıeli bolǵan desetin. Eń kishi toqaly Dınadan Jumash jáne meniń ákem Qurmanbek týypty. Jumash atanyń uldary Qabanbaı aýylynda turady. Áli kóz aldymda, apam 1970 jyly, men 3-synyp oqyp júrgende qaıtys boldy. Atam Ámirǵalı Jamanov 1888 jyly týyp, 1930 jyly 42 jasynda «halyq jaýy» degen jalamen atylǵan. Sebebin surasaq, birinshiden qytaı tilin bilgen. Sodan ókimet «qytaıdyń tilisiń» dep aıyptaǵan eken. Ekin­shiden, baı bolǵan. Atam atyl­ǵan jyly ákem Qurmanbek qyrqynan da shyqpapty. Qurban aıtta týǵan soń esimin jaryqtyq ákesi ózi qoıypty, – deıdi Almıra Qurmanbekqyzy.

Ol eskileý fotosýretti qolyma ustatty.

Ákesiniń beınesi bar sýretti Qurmanbek aqsaqal eshkimge kór­setpeı, kóziniń qarashyǵyndaı saq­tap kelgen. Rásimdegi azamat­tar­dyń ishinde Ámirǵalı Jamanov pen onyń inisi Hamza da bar. Aıtýynsha, sýrettegi er azamattardyń on to­ǵyzy túgel atylypty. Aman qal­ǵa­ny Hamza atalary ǵana (jasy on segizde bolǵan soń aman qalsa kerek).

– Fotoda tymaq kıip otyrǵan Ámirǵalı atam. Onyń qasyndaǵy aq gvardııalyq ofıserdiń uly Sergeı. Atylǵandardyń bári Zaı­sanda turǵan kórinedi. Mynaý sý­retti gazetke shyǵarsańdar, múm­kin zaısandyq oqyrmandardyń biri atalaryn tanyp qalyp, olardy aqtap alýǵa birge kirisermiz, – dep tilegin bildirdi Almıra Qurmanbekqyzy.

Ámirǵalı Jamanov atylyp ketken soń bala-shaǵasyn inisi Hamza tárbıelep ósirgen. Ol túzeý-eńbek lagerinen kelgen soń Ertiske qoryqshy bolyp ornalasyp, ómir boıy sonda jumys istegen. NKVD «halyq jaýynyń» urpaqtaryna izdeý salǵan jyldary aǵasynan qalǵan Jumash pen Qurmanbekti «óz balalarym» dep atyna jazdyryp alǵan. Hamzanyń óz kindiginen taraǵan urpaq bolmaǵan. О́mirdiń ystyq-sýyǵyn basynan ótkizgen ol 1968 jyldyń qysynda attan qulap, muz ústinde eki saǵattaı jatyp qalǵan. Sodan ońalmaǵan. Asqazanyna as batpaı, birneshe aı tósek tartyp, dúnıeden ótken.

– 1968 jyly Hamza atam Kókjyra aýylynda aýyryp jatty. Men Zaısannan atama gazdalǵan sý tasydym. Asqa zaýqy soqpaǵan soń gazdy sý ǵana ishetin. Apam tańerteń avtobýsqa otyrǵyzyp jiberedi. Zaısannyń avtobeketiniń janyndaǵy dúńgirshekten gazdy sýymdy alyp baramyn. Sol avtobýspen keri qaıtamyn. Birinshi synyp bitirgen kezim, – deıdi Almıra Qurmanbekqyzy balalyq shaǵyn eske alyp.

Ámirǵalı Jamanov urpaq­ta­ry­nyń endigi arman-tilekteri atasyn aqtaý. Alaıda, qoldarynda til­deı qaǵaz joq. Isti neden, qa­­laı bastaryn bilmeıdi. Bir qýan­tar­lyǵy, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý úshin Memlekettik komıssııa quryldy. Komıssııa solaqaı saıasattan ja­pa shekken qazaqstandyqtarǵa qa­tys­ty tarıhı ádildikti qalpyna kel­tirýge tıis. Bul – memlekettiń ǵana mindeti emes, búkil qoǵamnyń paryzy» degen edi. Endeshe, ádildik ornaý úshin qoǵam bolyp jumys isteýimiz kerek. Jazyqsyz aıyp taǵylǵandary aqtalýy tıis.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Tarbaǵataı aýdany