Sońǵy kezde qaıta-qaıta tyńdaı bergim keletin bir án bar. Sózine sazy saı ma, álde sazy sózine saı ma? Qalaı desem de, sóz ben saz, saz ben sóz aıdyndaǵy juptary jarasqan aqqýdaı keremet úılesip tur. «Álde, – deıdi kókeıimdegi taǵy bir saýal, – aqynnyń óleń jolyna túsken sózi men áýenge aınaldyrǵan sazy oımen «aýyryp», armanmen «emdelip» júrgen kózi ashyq, kókiregi oıaý pendelerdiń ishki syrymen úndesip jatqandyqtan shyǵar». О́ıtkeni, sháıi shymyldyqtyń ar jaǵyndaǵy ǵalamat ǵashyqtarǵa ǵana ortaq qupııa sııaqty aıtyla bermeıtin aqıqat aqyn sezimi arqyly janǵa jaıly jyly jańbyrǵa aınalyp, seldetip qoıa bergende, «shynaıy» eken dep shyryldaýdyń múlde qajeti joq ekenin baıqaısyń. Bálkim: «Ǵajap!» deý ǵana kerek shyǵar.
Eı, oqtaýly aq beren, sen ushqan qusqa epti ediń.
Toryńa tústim, oınadyń, sen toıǵansha saıradym.
О́tken soń jurttyń ótkelin: «Sendeı bulbul kóp»,
– dediń.
«Kólimdi tastap, teńizge usha almaımyn, joq»,
– dediń.
Aldymdy Allam biledi-aı, ózime aıan ótkenim.
Bir shýmaqqa bútin bir taǵdyr syıyp tur. «Oqtaýly aq beren», «ushqan qus», «tor», «oınaý», «saıraý», «jurt ótken ótkel»... Eń aıaǵynda «kólimdi tastap, teńizge usha almaımyn, joq» dep jalt berý. Taýqymetin aqynjandy adamdar ǵana seze alatyn taǵdyrly án osylaı órnektelse kerek-ti. Qaıyrmasy:
Bolmysy bóten qus edim, teńim-aý sen de tekti ediń.
Kináli sezim, sonan soń, kesh gúldegen kóktemim.
Ýystap berip ýyńdy, unatqanyń netkeniń?
Jarda turǵan taǵdyrdy qulatqanyń netkeniń?
Jubatý úshin keldim dep, jylatqanyń netkeniń?
Ǵashyqtar júregindegi sezimge bálen-túgen deýge bolmaıdy. Tártipke baǵynyp, syzylyp tursa, ǵashyq ǵashyq bola ma, qudaı-aý?!. Mahabbattyń jibek jibine matalǵandar ursyp turyp tatýlasqysy keledi, kinálap turyp keshirgisi keledi, qaıǵyryp turyp qýanǵysy da keledi. Jek kórip turyp jaqsy da kórip ketedi, jylap turyp kúle de salady. Ánniń qaıyrmasyna aınalǵan myna shýmaqtan men óz betin ózi tyrnap, óz shashyn ózi julyp doldanǵan betbaqtyń beınesin kórmegenime qýandym. Kináli... sezim eken. Jaqsy. Oǵan kesh gúldegen mahabbat-kóktem de «úles» qosypty. Boldy. Ári qaraı «ýystap bergen ýǵa» da, «jarda turǵan taǵdyrdy» qulatqanyna da beıil tanys ta beıtanys beıne tyńdarmandy aqyl-parasatynyń bıigine ózimen birge samǵatyp ala jóneledi.
Men úshin ýaıym shekpediń,
sezimnen myqty dep pe ediń?
Jaǵasyn tistep, shydadym, tózimniń kıip shekpenin.
О́zińmen ótti-aý kóp kerim,
jarq etken kezim, sátterim.
Ýaqyt – emshi, jazylar, orny nala-ókpeniń.
О́tkendi qaldym paraqtap,
bitirmeı ketken mektebim.
Jadaǵaı, jutań nemese jalt-jult, jarq-jurq etken sózderden turatyn ánder bar da, qarapaıym tilimen jazylǵan Ǵabeńniń hıkaıattaryndaı mahabbat muńyn kórkem kestelegen ánder de bar. «Jylatqanyń ne etkeniń?» sol kórkem sózdiń ózi. Ol áserli ánmen áýelegende Aqmaral atty aqynnyń ashpaq oıy, shashpaq syry, on tórtinen tolǵan aıdaı, tipti, aıshyqtala túsedi. Qaıyrmasyn taǵy bir ret tyńdaıyqshy:
Bolmysy bóten qus edim, teńim-aý sen de tekti ediń.
Kináli sezim, sonan soń, kesh gúldegen kóktemim.
Ýystap berip ýyńdy, unatqanyń netkeniń?
Jarda turǵan taǵdyrdy qulatqanyń netkeniń?
Jubatý úshin keldim dep, jylatqanyń netkeniń?..
...Birde jol túsip Antalııada, Aq teńizdiń jaǵasynda azdy-kópti demalý baqytyna ıe boldym. Biz aıaldaǵan qonaqúıdiń gúl-qaýyzyna qaraǵan ashyq kafesinen erteli-kesh mýzyka úzilmeıdi. Shyrqalatyn, kóbinese, túrik jáne orys ánderi. Túrik ánderiniń sózin túsinbeımin, al oryssha ánderdiń mátinderi jeńil. Solardyń ara-arasynda, sizge ótirik, maǵan shyn, túrik barmenderi qazaq ánderin de áýeletedi. Áýeletedi de: «Aspanǵa qaraımyn, juldyzdy sanaımyn, sol juldyzdyń ishinde, sen joqsyń araılym...» dep ekpindi yrǵaqpen bastalatyn ánge eltip, qyzmet ústinde-aq bılep turady. Al men bólmeme kelemin de noýtbýgimdi iske qosyp, «Jylatqanyń ne etkeniń» ánin tyńdaımyn. Onyń áni men sózin Aqmaral Leýbaeva dúnıege ákelip, Roza Álqoja ǵajap daýsymen san myńdaǵan sezimderdi seldetip júr.
Elge qaıtatyn kúni noýtbýktegi ándi fleshkama kóshirip alyp, barmenge bardym da: «Qardash, myna ándi kóshirip alshy, óte jaqsy dúnıe», dedim. Ol kóshirip aldy. Sóıtip, qazaq ǵashyqtary men talanttarynyń belgisindeı bolǵan bir ándi sonaý Aq teńizdiń altyn jaǵalaýyndaǵy aǵaıyndarǵa «eksporttap» kete bardym.
Kósemáli SÁTTIBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
TARAZ.
Toryńa tústim, oınadyń, sen toıǵansha saıradym.
О́tken soń jurttyń ótkelin: «Sendeı bulbul kóp»,
– dediń.
«Kólimdi tastap, teńizge usha almaımyn, joq»,
– dediń.
Aldymdy Allam biledi-aı, ózime aıan ótkenim.
Bir shýmaqqa bútin bir taǵdyr syıyp tur. «Oqtaýly aq beren», «ushqan qus», «tor», «oınaý», «saıraý», «jurt ótken ótkel»... Eń aıaǵynda «kólimdi tastap, teńizge usha almaımyn, joq» dep jalt berý. Taýqymetin aqynjandy adamdar ǵana seze alatyn taǵdyrly án osylaı órnektelse kerek-ti. Qaıyrmasy:
Bolmysy bóten qus edim, teńim-aý sen de tekti ediń.
Kináli sezim, sonan soń, kesh gúldegen kóktemim.
Ýystap berip ýyńdy, unatqanyń netkeniń?
Jarda turǵan taǵdyrdy qulatqanyń netkeniń?
Jubatý úshin keldim dep, jylatqanyń netkeniń?
Ǵashyqtar júregindegi sezimge bálen-túgen deýge bolmaıdy. Tártipke baǵynyp, syzylyp tursa, ǵashyq ǵashyq bola ma, qudaı-aý?!. Mahabbattyń jibek jibine matalǵandar ursyp turyp tatýlasqysy keledi, kinálap turyp keshirgisi keledi, qaıǵyryp turyp qýanǵysy da keledi. Jek kórip turyp jaqsy da kórip ketedi, jylap turyp kúle de salady. Ánniń qaıyrmasyna aınalǵan myna shýmaqtan men óz betin ózi tyrnap, óz shashyn ózi julyp doldanǵan betbaqtyń beınesin kórmegenime qýandym. Kináli... sezim eken. Jaqsy. Oǵan kesh gúldegen mahabbat-kóktem de «úles» qosypty. Boldy. Ári qaraı «ýystap bergen ýǵa» da, «jarda turǵan taǵdyrdy» qulatqanyna da beıil tanys ta beıtanys beıne tyńdarmandy aqyl-parasatynyń bıigine ózimen birge samǵatyp ala jóneledi.
Men úshin ýaıym shekpediń,
sezimnen myqty dep pe ediń?
Jaǵasyn tistep, shydadym, tózimniń kıip shekpenin.
О́zińmen ótti-aý kóp kerim,
jarq etken kezim, sátterim.
Ýaqyt – emshi, jazylar, orny nala-ókpeniń.
О́tkendi qaldym paraqtap,
bitirmeı ketken mektebim.
Jadaǵaı, jutań nemese jalt-jult, jarq-jurq etken sózderden turatyn ánder bar da, qarapaıym tilimen jazylǵan Ǵabeńniń hıkaıattaryndaı mahabbat muńyn kórkem kestelegen ánder de bar. «Jylatqanyń ne etkeniń?» sol kórkem sózdiń ózi. Ol áserli ánmen áýelegende Aqmaral atty aqynnyń ashpaq oıy, shashpaq syry, on tórtinen tolǵan aıdaı, tipti, aıshyqtala túsedi. Qaıyrmasyn taǵy bir ret tyńdaıyqshy:
Bolmysy bóten qus edim, teńim-aý sen de tekti ediń.
Kináli sezim, sonan soń, kesh gúldegen kóktemim.
Ýystap berip ýyńdy, unatqanyń netkeniń?
Jarda turǵan taǵdyrdy qulatqanyń netkeniń?
Jubatý úshin keldim dep, jylatqanyń netkeniń?..
...Birde jol túsip Antalııada, Aq teńizdiń jaǵasynda azdy-kópti demalý baqytyna ıe boldym. Biz aıaldaǵan qonaqúıdiń gúl-qaýyzyna qaraǵan ashyq kafesinen erteli-kesh mýzyka úzilmeıdi. Shyrqalatyn, kóbinese, túrik jáne orys ánderi. Túrik ánderiniń sózin túsinbeımin, al oryssha ánderdiń mátinderi jeńil. Solardyń ara-arasynda, sizge ótirik, maǵan shyn, túrik barmenderi qazaq ánderin de áýeletedi. Áýeletedi de: «Aspanǵa qaraımyn, juldyzdy sanaımyn, sol juldyzdyń ishinde, sen joqsyń araılym...» dep ekpindi yrǵaqpen bastalatyn ánge eltip, qyzmet ústinde-aq bılep turady. Al men bólmeme kelemin de noýtbýgimdi iske qosyp, «Jylatqanyń ne etkeniń» ánin tyńdaımyn. Onyń áni men sózin Aqmaral Leýbaeva dúnıege ákelip, Roza Álqoja ǵajap daýsymen san myńdaǵan sezimderdi seldetip júr.
Elge qaıtatyn kúni noýtbýktegi ándi fleshkama kóshirip alyp, barmenge bardym da: «Qardash, myna ándi kóshirip alshy, óte jaqsy dúnıe», dedim. Ol kóshirip aldy. Sóıtip, qazaq ǵashyqtary men talanttarynyń belgisindeı bolǵan bir ándi sonaý Aq teńizdiń altyn jaǵalaýyndaǵy aǵaıyndarǵa «eksporttap» kete bardym.
Kósemáli SÁTTIBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
TARAZ.
