Saqtandyrý sektoryn qandaı ózgerister kútip tur?

– Bıyl 9 aıdaǵy taza tabys qan­­sha jáne azamattardan túsken qara­jat pen olardy saqtandyrýǵa qaı­ta jumsalǵan qarajat (klıentke beril­gen tólem) arasyndaǵy alshaq­tyq somasy qandaı?

Lázzat BORANBAEVA,

Sinoasia B&R SK AQ basqarma

tór­aǵasy:

– Kompanııanyń 9 aıdaǵy taza ta­bysy 389 856 000 teńge boldy. Kel­tirilgen shyǵyn men zardap shegýshige tólenetin ótemaqy kólemi shyǵyndy saqtanýshynyń ózi jabý múmkindiginen jıi asyp túsip jatady. Sondyqtan saqtandyrý – saqtanýshyny bankrottyq pen tólem qabiletsizdiginen saqtaıtyn mańyzdy qural. Saqtanýshy óz áreke­timen oǵan zııan keltirse, zardap shegýshi taraptyń da múddesin qorǵaımyz. Eger azamat bank nesıesin resimdegen soń aýyr naýqasqa shaldyǵý nemese qaıtys bolǵan jaǵdaıdaǵy saqtandyrý ónimin alsa, keıin rasymen qaryz alýshy bank aldyndaǵy mindetin oryndaı almasa, onda kompanııa onyń qaryzyn tólep beredi. Saqtandyrýdyń bul túri aılyq saqtandyrý somasynyń onnan bir paıyzyn quraıdy. Sońǵy eki aıda eki qaryz alýshynyń qaıtys bolýyna baılanysty olardyń 3 mln teńgeden astam tolyq ótelmegen qaryzyn tóledik. Kompanııamyzdyń basty bıznesi aýyryp qalý jaǵdaıynda saqtandyrý jasaý bolǵandyqtan jalpy tólemder azamattardan alynǵan syıaqy somasynyń 75 paıyzyn quraıdy.

2020 jyldyń 9 aıynda tólem kólemi 1 504 873 000 teńge bolsa, bıyl 9 aıda 2 597 463 000 teńge tólem jasadyq. Osylaısha, 2021 jyly tólem 72,6 pa­ıyzǵa ósti. Bul bıznestiń ósýimen jáne saq­tandyrý ónimderine degen halyq qy­zyǵýshylyǵynyń artýymen baılanysty. Sonyń nátıjesinde kompanııamyz alǵan saqtandyrý syıaqylarynyń kólemi aıtarlyqtaı ulǵaıdy.

Mádı ShALǴYMBAEV,

Nomad Life ómirdi saqtandyrý

kompanııasy AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary:

– «О́mirdi saqtandyrý» baǵytynda jumys isteıtin saqtandyrý uıymynyń 9 aıdaǵy taza tabysy 31 863 000 000 teńgeni qurady (dıvıdendterge berilgen tólemdi eseptemegende). Saqtandyrý kelisimsharty boıynsha tólem ónimniń sıpatyna baılanysty. Qazir ómirdi saqtandyrýshy kompanııalar túrli ónimder, onyń ishinde jınaqtaýshylyq baǵytty da usynady. Bul boıynsha klıent ózin saqtandyrady ári ınvestısııalaıdy. Mundaı ónimder boıynsha saqtandyrý jarnalaryn merzimdi negizde tóleý arqyly saqtanýshy kepildik beril­gen ınvestısııalyq kiristi eskere otyryp tólemderdi alady.

«О́mirdi saqtandyrý» salasynda ju­mys isteıtin kompanııalardyń tó­lem kólemi 2021 jyly 9 aıda 17,7 pa­ıyzǵa ósip, 22 386 000 000 teńgeni qurady. Negizinen zeınetaqy annýıteti kelisimsharty boıynsha tólemder ulǵaıdy. Onyń aıasynda uıymdar óz klıentine ómir boıy tólem jasaıdy.

Jyl basynan beri klıentterge jal­py somasy 6,9 mlrd teńge bolatyn 13 myńnan astam saqtandyrý tóle­min berdik. Tólemderdiń 44 paıyzy zeınetaqy annýıtetine tıesili bolsa, 33 paıyzy – eńbek mindettemesin oryndaý kezinde jumysshylardy jazataıym oqıǵadan qorǵaýǵa baılanys­ty. Buǵan zardap shegýshiniń eńbekke qabilettiligin qalpyna keltirýge baı­la­nysty shyǵystardy tóleýge arnal­ǵan tólemder jáne óndiristik jaza­taıym oqıǵalardyń saldarynan múge­dek bolǵan qyzmetkerlerge nemese eńbek mindetin oryndaý kezinde qaıtys bolǵan qyzmetkerlerdiń asyra­ýyndaǵy adamdarǵa keltirilgen zııan­dy óteýge baılanysty tólemder kiredi. Tólemderdiń 23 paıyzy ómirdi saq­tan­dyrý kelisimsharty boıynsha beril­di. Oǵan jınaqtaýshy saqtandyrý jáne ómirdi erikti shuǵyl saqtandyrý baǵ­dar­lamalary kiredi.

– Qarjy naryǵyn ret­teý jáne damytý agent­ti­gi saqtandyrý kompa­nııa­larynyń menshik kapı­taly men aktıviniń birshama óskenin aıtady. Kompanııanyń qazirgi baǵyty qandaı jáne qaı ónim túri suranysqa ıe?

Raýshan ERJANOVA,

«Vıktorııa» SK» AQ basqarma

tór­aǵasy:

– Sońǵy jyldary SK-lardyń menshik kapıtaly men aktıvi belsendi ósip jatyr. Biraq bul saqtandyrý ónimderine degen suranys joǵary degendi bildirmeıdi. Ras, saqtandyrý uıymdaryna degen senim­niń artýy, saqtandyrý mádenıe­tiniń joǵarylaýy baıqalady. Alaıda Qazaqstandaǵy saqtandyrý salasy (jalpy syıaqynyń IJО́-ge qatynasynda) óte tómen deńgeıde jáne 1 paıyzdan aspaıdy. Damyǵan shetelderde kórset­kish 15-20 paıyz deńgeıinde. Saqtandy­rý kórsetkishiniń tyǵyzdyǵy da (jan basyna shaqqandaǵy saqtandyrý syı­aqy­sy) tómen, bir adamǵa 60-75 dollardan joǵary emes. Damyǵan elderde bir adamǵa 5-10 myń dollardan keledi. Kompanııamyzdyń aktıvi 99,2 mlrd teńge nemese saqtandyrý naryǵy jıyntyq aktıvteriniń 5,7 paıyzyn quraıdy. Men­shik kapıtaly – 91,6 mlrd teńge nemese naryqtyń jıyntyq kapıtalynyń 12,7 paıyzy. Kompanııa iri korporatıvtik saq­tandyrý boıynsha jumys isteıdi jáne qarjylyq ornyqtylyǵynyń nátı­je­sinde iri táýekelderge qatysady. Negi­zinen múlikti, qurylys-montaj táýekel­derin, azamattyq-quqyqtyq jáne kásibı jaýapkershilikti saqtandyrady.

Nazym BEKBOLATOVA,

KM Life ómirdi saqtandyrý

kompa­nııasy AQ basqarma tóraǵasy:

– Kompanııa 2019 jyldyń qara­shasynan beri jumys isteıdi. Jan-jaqty ári saýatty qyzmet kórsetý arqyly na­ryq­ta senimdi ári turaqty abyroı qalyp­tastyrdyq. Iá, siz atap ótkendeı saq­tan­dyrý kompanııalarynyń ósimi belsendi túrde joǵarylaýda. Eń tanymal ónim retinde jumysshylardy jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrýdy ataı alamyz. Bul ónim mindetti sana­lady jáne óndiriste jumysshylar qan­daı da bir oqys jaǵdaıǵa tap bolǵan kezde olardy qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Shaǵyn jáne orta kásiporyndar úshin qym­­bat emes sanalatyn osy ónimniń arqa­­synda jumysshylar jazataıym oqı­­ǵaǵa tap bolsa nemese jaraqat alsa olar­dyń tabysy qorǵalady. Iаǵnı ju­mys­shynyń joǵaltqan tabysyn saqtan­dyrý kompanııasy ótep beredi. Bul ónim jumys berýshilerdiń eńbek shartyn jaq­sartyp, óz jumysshylarynyń qaýip­sizdigin arttyrýǵa yntalandyrady. О́ndiriste jazataıym oqıǵa azaıǵan saıyn saqtandyrý kelisimshartynyń da quny arzandaı túsedi. Osylaısha, bul saqtandyrý ónimi áleýmettik fýnksııany da qosa atqaryp otyr.

Bedeldi ónimder qatarynda erikti medısınalyq saqtandyrý da bar. Qazir erikti medısınalyq saqtandyrý korpo­ra­tıvtik klıentterdiń prerogatıvi – áleý­mettik pakettiń quramdas bóligi, kásibı personaldy tartý jáne ustap turýdyń eń tıimdi motıvasııalyq quralynyń biri. Kóp jaǵdaıda saqtandyrýdyń bul túrin negizinen kompanııa qyzmetkerleri, joǵary jáne orta býyn basshylary, bıznes ıeleri jáne olardyń otbasy músheleri paıdalanady.

Mádı ShALǴYMBAEV:

– Nomad Life 2012 jyldan beri ómirdi saqtandyrý naryǵynda jetekshi rólge ıe. Halyqaralyq S&P Global Ratings agenttiginiń «BB+» (turaqty) deńgeıinde baǵa berýi de kompanııanyń senimdi pozısııasyn kórsetedi. Kompanııamyzdyń damyǵan jeke satylym jelisi, óńirlik 12 keńsesi men 17 fılıaly jumys isteıdi. 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstandaǵy KPMG jáne Forbes Kazakhstan jýrnaly júrgizgen zertteýde «ómirdi saqtandyrý» baǵytynda reıtıng kóshin bastady. Bıyl 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha aktıv kólemi 222,7 mlrd teńgege jetti, saqtandyrý rezervi – 170,6 bólistirilmegen tabys – 9,4 mlrd teńge. Nomad Life-tyń ómirdi saqtandyrý salasyndaǵy naryqtyq úlesi 29,9 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Annýıtetti saqtandyrý, zeınetaqy annýıteti jáne «eńbek mindettemesin oryndaý kezinde jumysshylardy jazataıym oqıǵadan saqtandyrý» segmentinde lıdermiz.

Oleg HANIN,

«Kommesk-О́mir» saqtandyrý

kompanııasy» AQ basqarma tóraǵasy:

– 2021 jyldyń 19 qarashasynda «Kom­mesk-О́mir» kompanııasyna 30 jyl toldy. Táýelsiz Qazaqstanda alǵash bo­lyp saqtandyrý qyzmetin júrgizýge lısen­zııa aldyq. 90-jyldary jumys bastaǵan kezimizde saqtandyrýshylar sany geometrııalyq progressııamen ósti. 1994-95 jyldary 600-700 kompanııa bar edi. Solardan qazir eki kompanııa qalǵan, sonyń biri – biz. Bizdiń komanda senimdiligi men qabiletin dáleldeý úshin kóp ter tókti. KIAS aqparattyq analıtıkalyq júıesin engizý kompanııa úshin erekshe mańyzdy oqıǵa boldy: halyqaralyq reıtıngke ıe boldyq, rebrendıng jasadyq, ómirdi saqtandyrý boıynsha enshiles kompanııa ashtyq. Kompanııadaǵy kópshilik kóp tutynatyn ónim – avtojúrgizýshilerdiń azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligine qatysty mindetti saqtandyrý. Korporatıvti sek­torda AvtoKASKO, medısınalyq saq­tandyrý, múlikti saqtandyrý tanymal bolyp sanalady.

– Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi 2025 jylǵa taman sala tolyqtaı sıfrlanady dedi. Sizderde qyzmetter men prosesterdi sıfrlandyrý qalaı júzege asyp jatyr?

Oleg HANIN:

– Saqtandyrý naryǵyndaǵy sıfr­landyrý birinshi kezekte 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap elektrondy po­lıs­tiń jáne onlaın-saqtandyrýdyń en­gi­zilýimen baılanysty. Sońǵy jyldarda beleń alǵan naryqtaǵy mundaı eń aýqymdy tehnologııalyq ózgeris klıent
úshin yńǵaıly ári tıimdi. Keńsege barýǵa qajettilik joq. Ári elektrondy polısti satý kezinde klıentke 10 paıyzǵa deıin jeńildik te jasaı alady. Onlaın-tó­lem de klıentpen qarym-qatynasty ońaı­­latady, servıs kórsetkishterin kú­­sheıtedi. Prosedýralardy sıfr­lan­dyrý jańa IT-ónimderdi engizýge jáne da­ıyn prosesterdi jetildirýge múmkindik beredi. Jańa sıfrly ónimder satylymdy da arttyrady, servısti de jaqsartady. Qazir otandyq kompanııalar mobıldi qosymsha shyǵaryp, messendjerde chat-bot ashýda. Jaqyn keleshekte aqyldy saqtandyrý tehnologııalary engizilmek. Mundaı tehnologııa­lyq ózgerister saqtanýshylardyń jeke derek­terin qorǵaýǵa, kıberalaıaqtarmen kúresýge jaǵdaı jasaıdy.

Mádı ShALǴYMBAEV:

– Jazataıym oqıǵalardan jumys­shy­lardy mindetti saqtandyrý kelisim­shartyn qashyqtan jasaıtyn onl.kz jáne ómirlik erikti jınaqtaýshy saqtandyrýǵa negizdelgen nomadcapital.kz saıttaryn qoldanysqa engizdik. Klıenttermen onlaın qarym-qatynasqa kóshý boıynsha alǵa aýqymdy mindetter qoıyp otyrmyz. Qazirdiń ózinde klıentter jeke kabıneti arqyly kompanııa týraly bile alady, kezekti tólemderin jasaıdy, túrli fýnksııalar boıynsha onlaın-ótinish bere alady.

Raýshan ERJANOVA:

– Bizde onlaın saqtandyrý qyzmet­ker­lerdiń qatysýynsyz júzege asyrylady. Qazir avtokólik ıeleriniń jaýap­kershiligi boıynsha mindetti saqtan­dyrý kelisimshartyna qatysty qaǵaz polıs­ter joq. Barlyq saqtandyrý kompa­nııa­larynyń saıty arqyly klıentter óz betinshe anketa toltyryp, saqtandyrý syıaqysyn eseptep, ınternetpen tólem jasap, biryńǵaı saqtandyrý derekter bazasynan óz saqtandyrý polısiniń biregeı nómirin ala alady. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi erikti saq­tan­dyrýdy onlaın rejimge kóshirý tártibin jáne saqtandyrý tólemderin retteýge qatysty prosesterdi anyqtaý boıynsha jumys júrgizýde.

Nazym BEKBOLATOVA:

– Bankte nemese poshtada kezekte turyp operasııalar jasaıtyn kez kel­meske ketip barady. Qazir túrli qu­jat­­tardy da tasyp júrýdiń keregi joq. Bul óte yńǵaıly, ýaqytty únem­deı­di. Budan saqtandyrý salasy da tys­qa­ry qalmaıdy. Qazir klıentterimiz saqtan­dy­rý tólemderi men rásimdeýdi onlaın for­matta iske asyrady. Saqtandyrý na­ry­ǵynyń bir bólshegi retinde biz de bul proseske bel­sendi aralasamyz jáne ári qaraı sıfrly qyzmetterdi damytamyz.

– Klıentterge unit-linked ınves­tısııalyq quralyn usyndyńyzdar ma? naryqta jańa sheteldik ónim­der­diń paıda bolýy saladaǵy básekeles­tik­ke qalaı áser etedi?

Mádı ShALǴYMBAEV:

– Nomad Life – óz klıentterine Unit-linked ınvestısııalyq saqtandyrý óni­min usynyp otyrǵan ómirdi saqtandyrýshy biregeı kompanııa. Qyrkúıektiń qory­tyndysy boıynsha 2021 jyly jı­nal­ǵan syıaqy portfeli 8,4 mlrd teń­geni qurady. Investısııalyq ónim klıentterdi qyzyqtyrady, óıtkeni onyń mehanızmi qarapaıym jáne tabysy da ájeptáýir joǵary. Unit-linked – ınves­tısııalardy uzaq ýaqytqa satyp alyp, ustap turýǵa bolatyn passıvti ınves­tısııa. Bul uzaq merzimdi ınvestorlar­ǵa qolaıly. Bizdiń baǵdarlamamyzda
klıent ınvestısııalaý strategııasyn ózi tańdaıdy jáne ózi basqarady. Ol úshin qor naryǵynyń uńǵyl-shuńǵylyn bilý­diń de keregi joq. О́zimiz árbir ınves­tısııalyq portfeldiń (olardyń sany bizde – 10) tabys tarıhy týraly tereń taldaý usynamyz. Klıent táýliktiń kez kelgen ýaqytynda jeke kabınetine kirip, qarjysynyń aınalymyn baqylap, bir portfelden ekinshisine aýysa alady. Bıyldan bastap baǵdarlama taǵy bir bonýs usyndy – 10 paıyzdyq salyq jeńildigi (jylyna 320 AEK-ten aspaıtyn tólemge). Bul jeńildik kelisimshart jasaý jáne shotty toltyrý kezinde áreket etedi.

Investısııalyq saqtandyrý ónim­deri bank depozıtterine tamasha alter­natıva. Biraq ınvestısııalaý táýeke­liniń de klıent moınyna artylatynyn umytpaý kerek. Qor naryǵynda klıent­tiń eselep tabys tabýy da, túk kirissiz qalýy da múmkin. Klıentterimiz úshin ártaraptandyrylǵan birneshe ınves­tısııalyq baǵyt daıyndap qoıdyq. Tómende iske qosylǵaly beri (01.11.21) bizdiń ınvestısııalyq portfelimizdiń shartty birlikteriniń ósimi kórsetilgen.

Halyqtyń ınvestsııalyq jáne ke­pildi stavkadaǵy saqtandyrý ónimderine degen qyzyǵýshylyǵy artqan saıyn emıtentterdiń de qazaqstandyq qor bırjasynda qor jasaýǵa degen motıvasııasy artady. Árıne, bul jaǵdaı Qazaqstan qor naryǵyn damytýǵa serpin beredi.

– Qazir uıymdar klıentti kóptep tartý úshin jáne kóp tabys tabý úshin kepildi paıyzdyq stavkamen she­tel valıýtasynda saqtandyrý ónim­­derin belsendi usynyp jatyr. Keıbir uıymdar tipti jyldyq 3,5-4 pa­ıyzǵa deıin mólsherleme usy­nady. Bankterdegi depozıt boıynsha jyl­dyq paıyzdyq stavka 1 paıyzdan áreń asatynyn eskersek, klıent­terge saqtandyrý uıymdarynyń usy­nysy unaıtyny belgili. Sizdiń kom­panııa klıentterge kepildi stav­ka­men shetel valıýtasynda saqtan­dyrý ónimderin usyna ala ma? Sáı­ke­sinshe, kompanııanyń jyldyq ınves­tısııalyq tabysy qandaı?

Mádı ShALǴYMBAEV:

– Bizdiń kásiporyn – kepildi paıyzdyq syıaqy mólsherlemesimen shetel valıýtasynda erikti jınaqtaý saqtandyrýdy qolǵa alǵan kompanııalardyń alǵashqysy. 2018 jyly jyldyq tıimdi stavkasy 3,41 paıyzǵa deıingi ZOLOTO NOMADOV degen valıýtalyq baǵdarlamany iske qostyq. Nelikten joǵary kepildi stavka usyna alamyz? Saqtandyrý kompanııalary bıznes modeliniń ekinshi deńgeıli bankterden aıyrmashylyǵy – kompanııa mindettemesi óz klıentterine bergen nesıemen emes, qundy qaǵazdarmen qamtamasyz etiledi. Osy bıznes-model arqyly saqtandyrý kompanııalarynyń nesıelik táýekeli barynsha basqarylady. Valıýta mindettemesin qamtamasyz etý úshin Nomad Life ınvestısııalyq deńgeıdegi (S&P, Moody’s, Fitch reıtıng agenttikteriniń «VVV-»-den tómen emes deńgeıi) Qazaqstan rezıdentteri men rezıdent emesterdiń memlekettik jáne korporatıvtik baǵaly qaǵazdaryn aldy. Investısııalaýdyń negizgi prın­sıpteri: shetel valıýtasyndaǵy aktıv mólsheri shetel valıýtasyndaǵy mindettemelerden kem bolmaýy kerek jáne aktıvterdiń kiristilik normasy mindettemelerdiń kiristilik normasyn jabady. Qalyptasqan ınvestısııalyq portfel boıynsha qazirgi tabystylyq 7,62 paıyz, bul mindettemeler boıynsha stavkany jabýǵa múmkindik beredi.

– Bıyl saqtandyrý syı­aqy­la­rynyń kólemi 10,5 paıyzǵa, al ak­tıv­ter 19 pa­ıyzǵa ósti. Mundaı ósim­­­niń syry nede jáne saq­tan­dyrý ónim­deriniń qym­battaýyna qara­mastan erikti saqtandyrýǵa degen sura­nys­tyń kúsheıýin qalaı túsin­dirýge bolady?

Lázzat BORANBAEVA:

– Saqtandyrýshy aktıvterine kapıtalızasııa, saqtandyrý rezerviniń ózgerýi, saqtandyrý ónimderiniń shy­ǵyny, saqtandyrýshynyń tabysy, ak­tıvterdiń qandaı formada, qandaı va­lıý­tada saqtalǵany, qundy qaǵazdar ba­ǵa­synyń ózgerýi sııaqty kóptegen fak­tor áser etedi. Mysaly, sońǵy jyldary qor naryǵynyń ındeksteri ósti, demek kóptegen saqtandyrýshynyń ak­tıvteri de kóbeıdi. Rasymen, sońǵy jyl­dary saqtandyrý syıaqysynyń ósýi búkil álemde baıqalyp otyr. Bul birinshi kezekte tabıǵı kataklızm, aýa raıy ózgeristeri, avıasııalyq apat, ón­diristegi apat, COVID-19-ǵa baılanys­ty týyndaǵan saqtandyrý tólemderiniń kóbeıýine baılanysty. Álemde bolyp jatqan baǵa úrdisteri bizge de tikeleı áser etedi.

Bizdiń adamdardyń sanasynda áli keńestik júıeniń sarqynshaǵy bar. Sol sebepti, saqtandyrý mádenıeti jet­kilikti deńgeıde damymaı jatyr. Áli kúnge órt bolsa, apat bolsa, múlkine zııan kelse adamdar memleketten qoldaý kútedi. Onyń ústine keıbir saqtandyrý kompanııalarynyń saqtandyrý tóle­minen bas tartýy da saqtandyrý máde­nıetine keri áserin tıgizýde. Degenmen adamdar saqtandyrýdyń artyqshylyǵyn túsinip keledi, soǵan saı kompanııalar da kásibı qyzmet etýge tıis. Soǵan qarap odan ári erikti saqtandyrý ónimderine suranys arta túsedi deýge tolyq negiz bar.

– Saqtandyrýshyǵa da saqtyq kerek. Kompanııada kópdeńgeıli ózin ózi qorǵaý júıesi bar ma?

Nazym BEKBOLATOVA:

– Iá, eń basty nárse klıentter múd­desin qorǵaý bolǵandyqtan kompa­nııanyń ózi de qorǵalǵan bolýǵa tıis. Klıent aldyndaǵy qazirgi jáne keleshek mindettemesin kez kelgen ýaqytta to­lyq kólemde oryndaı alýy jáne ár kez tólem qabileti bolýy úshin saqtandy­rý kompanııalary isteýge tıis zańmen bekitilgen talaptar bar. Barlyq talap halyqaralyq talaptar jáne tólem qabileti standarttarymen sáıkesedi. Birinshi rette kompanııa – jarǵylyq kapıtaldyń mınımaldy mólsheri, tó­lem qabileti marjasynyń jetkilikti nor­matıvi, ınvestısııalyq qyzmet, joǵary ótimdi aktıvterdiń jetkilikti bolýy jáne aktıvterdi ártaraptandyrýdyń normatıvi sııaqty túrli talaptardy oryndaýǵa mindetti. Osy kórsetkishter arqyly ómirdi saqtandyrý álemde turaqty bolyp otyr.

Kompanııa ishinde de túrli komıtetter jumys isteıdi. Olar ınvestı­sııa men saqtandyrý táýekelderin qa­rastyrady. Sóıtip, yńǵaıly sheshim qabyldaıdy. Sondaı-aq kompanııanyń tólem qabiletin qamtamasyz etýge tıis mamandar bar. Mysaly, aktýarıı, ol – saqtandyrý kom­panııasy mindettemesin baǵalaıtyn, saqtandyrý rezervterin esepteıtin kásibı maman. Túrli táýekeldi baǵalap, tólem qabileti testin júrgizetin táýekel-menedjerler bar. Odan bólek, ishki aýdıt, kompleans-baqylaý sııaqty qyzmetter de múltiksiz jumys atqarýy kerek. Aqparattyq júıelerdiń úzdiksiz jumys atqarýyn qamtamasyz etetin aqparattyq qaýipsizdik jáne tehnologııalar bóliminiń de jumysy aıyryqsha mańyzdy. Sondaı-aq kompanııalar óz táýe­kelderin qaıta saqtandyrý júıe­sin de paıdalanady. Iаǵnı klıentten qabyldap alǵan táýekeliniń bir bóligin ózge saqtandyrýshy uıymǵa be­redi. Sóıtip, ózin yqtımal aýyr ári iri shyǵynnan qorǵaıdy. Osynyń bári kompanııanyń kópdeńgeıli qorǵaý júıesin qalyptastyrady.

Raýshan ERJANOVA:

– Kompanııa qyzmetinde táýekelderdi basqarý erekshe mańyzǵa ıe. Kompanııa ­saıasatyna sáıkes táýekeldi basqarý jú­ıesi qurylǵan. Sonyń aıasynda táýe­kelder der ýaqytynda anyqtalyp, sharalar qoldanylady. Kompanııa kelesideı organdar men bólimderdi tarta otyryp birneshe deńgeıli táýekelderdi basqarý júıesin qalyptaıdy: dırektorlar keńesi, basqarma, alqa-keńes organdary, táýekel-menedjment bólimi, ishki aýdıt qyzmeti, kompleans-baqylaý qyzmeti jáne basqa da qurylymdar.

– Klıent nelikten sizdiń uıymdy tańdaýy kerek?

Oleg HANIN:

– Kompanııanyń 30 jyldyq táji­rıbesi bárin kásibı túrde jospar­lap, basqarýǵa múmkindik beredi. Klıent qajettiligin zertteı otyra ónim­der usy­namyz. Barlyq óńirde ju­mys isteı­miz jáne ár klıentke qyz­met kór­se­tip, saqtandyrý ónimderine qol­je­tim­dilik jasaımyz. Kompanııanyń ma­ńyzdy servıstik quramdas bóligi – saq­tandyrý tólemderin ýaqtyly qam­tamasyz etý jáne shaǵymdardy retteý prosesin ońtaılandyrý, klıentterdi aqparattandyrý jáne jańa tehnologııalardy qoldaný turǵysynan onyń shaǵymdardy retteý saıasaty. A.M.Best halyqaralyq reıtıng agenttiginiń baǵalaýy bizdiń kompanııanyń ashyq­tyǵyn, ustanym turaqtylyǵyn, óz min­dettemelerin tolyq jáne ýaqtyly oryndaýdyń joǵary qabilettiligin kórse­tedi. Klıent pen seriktester aldyn­daǵy mindettemelerin oryndaýdyń kepili úshin CAT XL kelisimi aıasynda kompanııa barlyq katastrofııa­lyq táýekelderdi qaıta saqtandyrady. Biz­diń jahandyq seriktesterimizdiń biri – álemdik naryqtaǵy lıder – Zurich Insurance Company kompanııa­sy. Qarjylyq eseptilik aýdıtin halyq­aralyq Grant Thornton aýdıtorlyq kom­panııasy júrgizedi. Sondaı-aq kompanııa «Sentras Kommesk Life» ómirdi saqtandyrý enshiles kompanııasy» AQ enshiles uıymyn ashty jáne eki medı­sınalyq klınıka jumys isteıdi.

Raýshan ERJANOVA:

– «Vıktorııa» SK» AQ jeke jáne zańdy tulǵalarǵa tolyq keshendi jáne kásibı túrde qyzmet kórsetedi. Aktıv pen menshik kapıtalynyń kólemi, son­daı-aq anderraıtıng jáne qaıta saq­tandyrýdyń tıimdi saıasaty kez kel­gen táýekelge saqtandyrý jasaýǵa múmkindik beredi. Tıisinshe, kompanııa klıent aldynda óz mindettemesin tolyq­qandy oryndaýǵa árqashan kepil bolady.

Nazym BEKBOLATOVA:

– Kompanııa klıentter aldyndaǵy mindettemesin árqashan oryndaıdy jáne ornyqty qarjylyq kórsetkishterimen senimdi saqtandyrýshy retinde abyroı-bedelge ıe. Kompanııanyń bólip-jara aıtar negizgi basymdyǵy – árbir klıentke jeke kóńil bólýi, ómirdi saqtandyrý salasyndaǵy halyqaralyq tájirıbe men standarttardy paıdalana otyryp klıent qajettiligine oraı jedel jáne keshendi sheshim qabyldaýy. Kompanııada jergilikti jáne halyqaralyq saqtandyrý kompanııalarynda tájirıbe jınaǵan jas ári kúshti kásibı mamandar jumys isteıdi.

– Pandemııa jáne eko­nomıkalyq quldyraýǵa baı­lanysty táýekelder, teń­geniń qunsyzdanýy, ınflıa­sııa ósi­mi kompanııa jumy­syna qalaı áser etti?

Nazym BEKBOLATOVA:

– COVID-19 sııaqty pandemııany aldyn ala boljap bilý qıyn, degenmen saqtandyrý salasy bul synaqtan sátti ótti, tipti atalǵan qıyn-qystaý kezeńde aıtarlyqtaı ósim de kórsetti. Bul rette qarjy sektorynyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin qajetti sharalar qabyldaǵan qadaǵalaýshynyń eńbegin atap ótý qajet. Pandemııa saqtandyrý kompanııalaryn óz prosesterine basqa qyrynan qaraýǵa, sıfrlandyrý qarqy­nyn jedeldetýge, tehnologııalyq prosesterge nazar aýdarýǵa úıretti.

Oleg HANIN:

– Kóptegen saqtandyrýshy, onyń ishin­de bizdiń kompanııa da bıznesti júr­gi­zýge qatysty kózqarasyn qaı­ta qa­rady. 2020 jyl saqtandyrý qyzmetterin meı­linshe onlaın formatqa aýystyrý, qa­shyqtan qyzmet kórsetý keregin uǵyn­dyrdy. Bul tek satylymǵa ǵana emes, shyǵyndar men basqa da prosesterdi retteýge qatysty. Pandemııa jaqyn ýaqytta sıfrlandyrýdyń mańyzdy trendke aınalaryn kórsetip berdi. Sonymen qatar naryqtaǵy alapat ózgeris medısınalyq naryqta (koronavırýstan saqtandyrý, telemedısına, qaýipti indetterden saq­tan­dyrý) jáne óndiristiń turalap qalýy, kıbertáýekel, qarjylyq shyǵyn jaǵ­daıynda jańa ónimder jasaýǵa yntalandyrdy.

– Keı elderde saqtandyrý sekto­ry­nyń tabysy bank sektorynan asyp túsip ja­tady. Qazaqstandaǵy saq­­tan­­dyrý sektorynyń tıim­diligi qaı deńgeıde?

Oleg HANIN:

– Ulttyq bank dereginshe bıyl 8 aıda saqtandyrý salasynyń tabysy 419,1 mlrd teńgeni quraǵan. О́tken jylmen salystyrǵanda 50,4 paıyzǵa ósim bar. Osy ýaqyt kezeńinde ınvestısııalyq qyzmetten 84 mlrd teńgeden astam kiris túsken. Byltyrmen salystyrǵanda 5,5 paıyzǵa tómendeý baıqalady. IJО́-degi saqtandyrý sektory aktıvteriniń úlesi 2,3 paıyzdy qurasa, IJО́-degi saqtandyrý syıaqylarynyń úlesi – 0,87 paıyz.

Raýshan ERJANOVA:

– 2021 jyldyń birinshi jarty jyldyq qorytyndysy boıynsha saq­tan­dyrý qyzmetinen túsken tabys byltyrmen salystyrǵanda 56 paıyzǵa joǵary. Saqtandyrý tólemderi boıynsha rezerv 27,5 paıyzǵa ósken. Al operasııalyq qyzmet shyǵyndary – 63 paıyz. 6 aıda saqtandyrý sektorynyń taza tabysy 70,4 mlrd teńge boldy. 2020 jyldyń 6 aıymen salystyrǵanda 6,6 paıyzǵa kóp. Saqtandyrý syıaqysynyń ósýi sektor tabysynyń 48,5 paıyzǵa ósýine (381 mlrd teńgege deıin) alyp keldi. Bul rette saqtandyrý aktıviniń ortasha yńǵaıly tıimdiligi azdap tómendegenin baıqaýǵa bolady (2020 jyldyń 6 aıynda 5,2 paıyzdan 2021 jyldyń 6 aıynda 4,5 paıyzǵa deıin). Kapıtal tıimdiligi de (ROE) 11,5-ten 10,3 paıyzǵa tómendegen. Sondyqtan naryq tıimdiligi quldyrap tur deýge bolady. Bul rette naryqta tıimdiligi ortasha naryqtyq kórsetkishten joǵary turatyn kompanııalar da bar. Osyǵan qarap keler jyly saqtandyrý syıaqysynyń ósýi jalǵasady, al tıimdilik teńesedi degen boljam bar.

– Sońǵy jyldary zeınet­aqy an­nýıteti tanymal bola bastady. Jyl ba­synan beri qansha klıent zeı­net­aqy annýıteti kelisimshartyn jasady?

Mádı ShALǴYMBAEV:

– 2021 jyly bizdiń kompanııamen 3 myń­­nan astam zeınetaqy annýıteti ke­li­simshartyna qol qoıyldy. Keıinge qal­dyrylǵan zeınetaqy annýıtetiniń engizilýi de buǵan óz áserin tıgizdi. Iаǵnı klıent 40 jastan bastap kompanııamen kelisim jasasady, al kompanııa ómirdi saqtandyrý boıynsha tólemdi klıent 55 jasqa tolǵan soń tóleı bastaıdy.

Oleg HANIN:

– Zeınetaqy annýıteti zeınetke erte shyǵýǵa múmkindik beredi: áıelder – 52, erler – 55 jastan. 2021 jyly 55 jastaǵy er azamattar úshin zeınetaqy annýıtetin rásimdeýdiń jetkilikti somasy 6,7 mln teńge boldy, al áıelder úshin (51,5 jasta) – 9 mln teńge. Sonymen qatar 45 jasta keıinge qaldyrylǵan zeı­netaqy annýıtetin paıdalanýǵa bolady. Ony satyp alý úshin er adamnyń shotynda – 6,1 mln, áıel adamnyń shotynda 7,7 mln teńgeden kem emes aqsha bolýy kerek. Bul rette tólem 55 jastan bastap jasalady.

Jaqynda taǵy bir ónimdi engizý kóz­delip otyr, ol – birikken zeınetaqy an­nýıteti. Iаǵnı erli-zaıyptynyń zeı­net­aqy jınaǵyn biriktirý jáne kóp jaǵdaıda áıelderde zeınetaqy somasy az bolatyndyqtan áıeldiń paıdasyna tabysty bólistirý.