Endaýment qory ýnıversıtet pen mektepter júıesin qarjylandyrady

Búgingi tańda ýnıversıtette Qazaqstannyń barlyq óńirinen kelgen jáne ártúrli áleýmettik toptardan quralǵan 6500-den astam stýdent bilim alýda. Olar­dyń basym bóligi – STEMM (ǵylym, tehnologııalar, ınjenerııa, matematıka jáne medısına) ba­ǵyty boıynsha, al ekinshisi áleý­mettik jáne gýmanıtarlyq ǵy­lymdar boıynsha oqyp jatyr. Stýdentterdiń 97 paıyzy tegin oqıdy.

Bilim alý men daǵdylardy jáne aǵylshyn tilin jetik meń­gerý JOO túlekterine qazaq­­standyq jáne halyqaralyq na­ryq­ta tabysty básekelesýge múm­kindik beredi. Jyl saıyn olardyń 60 paıyzǵa jýyǵy «úlken tórttik», BI Group kompanııalaryna, iri bankterge, JOO-lar men mektepterge ju­mysqa shaqyrý alady. Na­ryq­ta ýnıversıtettiń jáne onyń ınnovasııalyq klasteriniń tú­lek­teri qurǵan jańa kompanııa­lar paıda bolýda. Aıtalyq, robottar men ǵylymdy qajetsinetin kúrdeli AT-ónimderin jasaý bo­ıynsha Cleverest Technologies, aýyl oqýshylaryna aǵylshyn tilin úıretý boıynsha Hello all, múmkindikteri shekteýli adam­dar jumys isteıtin Kunde áleý­mettik dámhanasyn mysalǵa kel­­tirýge bolady. Sońǵy 5 jyl ishin­de NÝ startaptaryn qoldaý baǵ­darlamalary 160-tan astam jo­bany usyndy jáne 1 mln dollardan astam ınvestısııa tartty. NÝ túlekteriniń 35 paıyzy jyl saıyn Kembrıdj, Garvard sııaqty joǵary oqý oryndarynda magıstratýra jáne doktorantýra baǵdarlamalary boıynsha oqýyn jalǵastyrýda, olardyń kópshiligi stıpendııa alady.

Joǵary sapaly akademııalyq baǵdarlamalardan bólek NÝ-dyń taǵy bir basymdyǵy – ǵylymı zertteýler júrgizý. Ýnıversıtet stýdentteri men professorlary jarııalanymdarynyń sany 5600-den asty. Ǵylymı zertteýlerdiń sapasy (dáıeksóz ındeksi) boıyn­sha NÝ Lomonosov atyn­daǵy MMÝ-dan asyp túsip, Tokıo ýnıversıtetimen teńesti, TMD-daǵy úzdik ondyqqa kirdi. Búgingi tańda NÝ oqytýshylarynyń jal­py sanynyń 30 paıyzǵa jýy­ǵy – qazaqstandyqtar. Sten­ford ýnıversıtetiniń sońǵy zertteýlerine sáıkes NÝ-dyń 8 pro­fessory álemniń yqpaldy ǵalym­darynyń 2 paıyzyn qu­raı­dy. NÝ qyzmetkerleri men Joǵary bilim berý mekte­bi­niń túlekteri joǵary bilim berý jú­ıe­sin reformalaýǵa kómek­tesý maq­satynda jetekshi qazaq­standyq joǵary oqý orynda­ry­na basshy laýazymdarǵa ta­ǵaıyndaldy.

NÝ-dyń zertteý júrgizetin ba­sym baǵyttary – jasandy ın­­tel­lekt, robottehnıka jáne bıo­­medısına. Ýnıversıtet ǵa­­lym­dary álemge me­dı­sı­­­na­lyq ekzo­qańqa, adam súıekteriniń pro­totıpi, lıtıı-ıondyq batareıa­lar, Qazaqstan úshin COVID-19 taralýynyń stohastıkalyq sı­mý­lıatory jáne t.b. jobalar usyndy. Mundaı ǵylymı ja­ńa­lyqtar men atalǵan baǵyt­tar­dy zertteý qomaqty qar­jylyq ınvestısııany qajet ete­di. Bul qural-jabdyqtardy sa­­typ alýdy, zerthanalardy jab­dyqtaýdy, birlesken halyq­aralyq zertteýlerdi qamtıdy. Ádette, álemde eń tabysty ýnıversıtetter men mektepterdi qar­jylandyrý úshin endaýment (aǵylshyn tilinen endowment – qaıyrmaldyq) qorlary qury­la­dy. Endaýment kapıtaly jı­naqtalyp, ınvestısııalanýy kerek, al ınvestısııalyq ki­ris óz kezeginde ýnıversıtetter men mektepterdiń qajet­tilik­terine úzdiksiz qarjylyq qol­d­aý kórsetýge tıis. Mysaly, Garvard, Stenford, Iel sııaqty amerıkalyq ýnıversıtetterdiń bıýdjeti 24-40 paıyzǵa endaý­ment túsimderi esebinen qa­lyp­tasady. Álemdik ýnıver­sıtet­terdiń tájirıbesine súıe­ne oty­ryp, 2010 jyly Nazar­baev qory (NQ) quryldy. Bul mem­le­­kettik qarjylandyrý qys­qarǵan jaǵdaıda NÝ men NZM-niń qyzmetine demeýshilik kómek kórsetedi.

Jaqynda birqatar BAQ atal­­­ǵan qor oqý oryndaryna tıesi­li emes degen aqparat taratty. Osyǵan baılanysty qor tóraǵasy, NÝ Atqa­rýshy keńesiniń eks-tóraǵasy Aslan Sárinjipov Jarǵyǵa sáıkes bul qordyń Nazarbaev Ýnı­ver­sıteti men Nazarbaev zııat­kerlik mektepterin ǵana qar­jy­landyratynyn habarlady. Qor jyl saıyn osy oqý oryn­darynyń ǵylymı-zertteý qyz­me­tin qoldaý úshin keminde 10 mln dollar bóledi. «Basqa jeke tulǵalar eshqandaı kiris ala almaıdy jáne bul kommersııalyq emes uıym retindegi qordyń Jarǵysynda jazylǵan, al NQ eseptiligin jyl saıyn «úlken tórttikke» kiretin halyqaralyq aýdıtorlyq kompanııalarynyń biri tekseredi», deıdi A.Sárin­jipov. Qor memlekettik resýrs­tardy neǵurlym ózekti másele­lerge baǵyttaı otyryp, joǵa­ry bilimdi jáne kreatıvti kásip­qoı­lar­dy odan ári daıarlaý úshin NÝ-dy qarjylandyrýdy ulǵaıtýǵa daıyn ekenin bildirdi.

Qazir NÝ Times Higher Education ýnıversıtetteriniń álem­­­dik reıtıngine qatysýǵa da­ıyn­dalýda. THE aldyn ala máli­met­terine sáıkes búginde ýnıversıtet álemdegi úzdik joǵary oqý oryndarynyń 35 paıyzy sanatyna kiredi. Al basqa úsh qazaqstandyq JOO qalǵan 75 paıyzyna jáne odan tómen reıtıngke engen.