Stıl. Cherchıll. Proporsııa

«Stıl – únsiz ǵana ózińizdi mo­ıyn­da­tý tásili», deıdi dızaıner Reıchel Zoı. Buǵan qosylmasqa shara joq. Keıde adamnyń júris-turysyna, bolmys-bitimine, ústindegi kıimine, tipti shash úlgisine qarap, qaı salanyń mamany ekenin boljaýǵa bolady. Bul – ómir qaǵıdasy. Sizdiń árbir zatqa ózindik kózqarasyńyz bolmasa, eshkim emessiz. Aspannan bireý aıdy kórse, bireý juldyz izdeıdi. Demek bul ózińizge degen qurmet, ishki álemińizdiń ortamen qarym-qatynasy.

Maqalamyzdyń bastaýy moda bol­ǵan­dyqtan, sándi kıinetin saıasatker Ýınston Cherchılldi mysalǵa ala ke­teıik­shi. Ásirese moıynyna taqqan «qara kóbelegin». Bul kóbelek dańqty tul­ǵanyń tarıhta qalýyna ózindik ról at­qarǵan aksessýar.

Aıtpaqshy, biz Cherchılldi ár qy­ry­nan sıpattaıtyn besinshi maqala­myz­dy jazyp otyr ekenbiz. Munyń ózi jo­ǵaryda tilge tıek etken «este qalý» teoremasymen túıisedi.

Aǵylshyndar bul zatty «batter­flıaı» dese, orystar «babochka» dep ataıdy. Al biz qazaqsha «kóbelek» dep atasaq bolatyndaı. XIX ǵasyrdyń ortasynda eki sımmetrııalyq ilmekpen baılanǵan erekshe pishindi moıynǵa taǵatyn «kóbelekter» paıda boldy. Muny aǵylshyndar kórshiniń kózin oıyp alýǵa arnalǵan zat dep ázildegen eken.

Aqıqatynda, «kóbelek» óziniń kanondyq formasyn 1904 jyly-aq alǵan edi. Oǵan dálel ataqty ıtalııalyq kompozıtor Djakoma Pýchchınıdiń «Madam Batterflıaı» operasy. Shyǵarmanyń premerasynda búkil orkestr sahnaǵa erekshe «kóbelekter» taǵyp shyqqan eken.

Sol dáýirde «kóbelek» halyqty qarama-qarsy eki topqa bóldi. Aq tústi «kóbelekti» tómen taptaǵy adamdar kıse, aqsúıekter qara smokıngpen qara «kóbelek» taqty. Soǵan qarap qoǵam ishinara bólindi. Bul tipti dástúrge aınaldy dese de bolady. Senbeseńiz, áıgili mýzykanttardyń, akademıkterdiń sýretine qarańyz. Bul rette ánshi Frenk Sınatrany, kópshiliktiń súıikti keıipkeri Djeıms Bondty, sosyn Ulybrıtanııanyń premer-mınıstri bolǵan Ýınston Cherchılldi tústep kórsetýge bolady.

«Ýınston Cherchıll – psıhologııanyń negizgi zańdaryn tamasha bilgen. О́ziniń erekshe qalpaǵymen, gabarıtti sıgarymen, sándi «kóbelekterimen» jáne V árpine uqsas saýsaqtarymen este qaldy. Men Londondaǵy fransýz elshisin bilemin. Ol aǵylshyn tilinde bir aýyz sóz sóıleı almaıtyn, biraq onyń túrli-tústi «kóbelegi» brıtandyqtarǵa erekshe áser etti. Tipti bantıkke uqsas núkteli «kóbelekteri» uzaq ýaqyt la­ýazymyn saqtaýǵa járdemdesti», deıdi fransýz jazýshysy Adre Morýa.

1930 jyly Gollıvýd juldyzy Marlen Dıtrıh «Marokko» fılminde erlerdiń smokıngin kıip, moıynyna «kóbelek» taǵady. Osylaısha, ony áıelder garderobyna engizedi. Ásirese 1980 jyldary qyz-kelinshekterdiń blýzkalarynda «kóbelekter» qaptady. Orystyń dańqty ánshisi Alla Pýgacheva kóbelekti kóp jarnamalaǵandardyń qatarynda. Tipti sol arqyly qazaqtyń qara kózderi qyzyǵyp, satyp ala bas­tady.

«– Aldymen eshki saqalyńdy qyr­shy, ol seniń kostıýmińe sáıkes kel­meıdi!

Mende kostıým joq qoı…

– Al ekinshiden, kostıým al!» Osy bir qysqa dıologty «Seniń anańdy qalaı qarattym» atty sheteldik teleserıaldan oqyp qalyp edik. Buǵan ǵajaıyp jazýshy Oskar Ýaıldtyń «Barlyq usaq-túıekterde shynaıylyq emes, stıl mańyzdy. Barlyq mańyzdy máselelerde de» degen tujyrymyn qo­syp qoıyńyz.

Olaı bolsa, qalamger Ýılıam Folkner, sýretshi Salvador Dalı, ártis Charlz Chaplın sekildi alyptardyń óne­ri­nen buryn, erekshe stıliniń álem­di eliktirýi jaıdan jaı emes-aý. Bul tizimdi jalyqpaı jalǵaı berýge bolady, áıtse de, osy úsheýinen-aq kóp nárseni ańǵaramyz.

«Sán sáýlet sııaqty: eń bastysy – proporsııa». Munymen sán sulýy Koko Shanel ne aıtqysy keldi eken?! Qalaı oılaısyz, qurmetti oqyrman?!