Jıyrmasynshy ǵasyrdyń basynda týyp, ultymyzdyń bar asyl qasıetin boıyna sińirgen Qazaqstannyń halyq sýretshisi Áýbákir Ysmaıylovtyń beıneleý ónerine kelýine de epostyq jyrlardyń yqpaly bolǵan. Qylqalam sheberiniń ertedegi «Qazaqstan sýretshisi» jýrnalyna shyqqan suhbatynda ol kishkentaı kúninen qazaqtyń kóne jyrlaryna qumartyp óskendigin aıtady.
«Halqymyzdyń epostyq jyrlaryna men bala kezimnen qyzyqtym. Bizdiń el Qaraǵandy oblysyndaǵy Nura degen jerde kóship-qonyp ómir súrdi. Biz qys mezgilin bir jerde, jazdy basqa jerde ótkizip, biraq qaı jerge kóship barsaq ta ertegi men ánnen ajyraǵan joqpyz. Meniń esimde qalǵany uzaq qystyń keshinde, dalada qarly boran soǵyp turǵan kezde anam Qobylandy men Alpamys batyrdyń erlikterin, Qyz Jibek jaıly ásem ánderdi shyrqaýshy edi. Qazynaly qarttardyń batyrlar týraly ańyz-áńgimelerin de uıyp tyńdadyq. Bizdiń aýylǵa aqyndardyń joly jıi túsedi, olardyń kelýi − úlken toı. Jan-jaqtan jurt jınalyp, ánder men ertegi aıtyp, sońy oıyn-saýyqqa ulasady, oınaımyz. Meniń epospen tanystyǵym osylaı bastaldy», deıdi.
Ulttyq rýhymyz batyrlar jyry arqyly boıyna daryǵan talantty tulǵanyń esimi epostyq jyrlardyń keıipkerlerin boıaý tilimen alǵash sóıletken qylqalam sheberi retinde tarıhta qaldy. Onyń «Qambar batyr men Nazym qyz», «Qambar batyrdyń ańǵa shyǵýy», «Qambar batyr ańshylyqtan keıin aýylda», «Qambar batyrdyń qalmaq hanymen jekpe-jegi», «Jońǵarlarmen shaıqas. Qazaq halqynyń epostyq jyrlaryna ıllıýstrasııalar», «Qobylandy batyr basqynshylardy talqandaýda», «Alpamys batyr», «Qyzyl salt atty», «Edige batyr» jáne taǵy basqa irgeli eńbekterin beıneleý ónerimizdiń qazynasyn baıytqan súbeli týyndylar deımiz. Bul kartınalarda sýretshi epostaǵy batyrlardyń eren tulǵasy men erligin ǵana emes, solar arqyly atadan balaǵa jalǵasqan halqymyzdyń ǵajaıyp bolmysy men salt-dástúrin ásem beınelegen. Osy jumystardy kórip otyryp, epos keıipkerleri ómir súrgen kóne dáýirge saparlaǵandaı áserlenesiz.
Áýbákir Ysmaıylovtyń shyǵarmashylyq joly qıyn-qystaý jyldary bastalyp, 1928 jyly jas sýretshiniń birinshi jeke kórmesi ótedi. Otyzynshy jyldardyń sońynan bastap, qazaq eposyna zer salyp, sol jaıynda materıaldar jınaýǵa den qoıdy. Sonyń nátıjesinde 1940 jyly halqymyzdyń qaharmandyq qasıetin jarqyrata kórsetken «Qambar batyr» men «Qobylandy batyr» jyrlaryna arnalǵan ıllıýstrasııalar toptamasyn usyndy. Bul jumystar sol kezde kóziqaraqty qaýymnyń nazaryn birden aýdaryp, otandyq beıneleý óneriniń jańa bir kezeńine jol ashty.
Sýretshiniń «Qambar batyr men Nazym qyz» atty týyndysy týraly ónertanýshy Samal Mamytova: «Munda aýyldan saparǵa attanǵan Qambardy Nazymnyń qımaı shyǵaryp salǵan kezi beınelengen. Jeńil boıaýlardyń úılesimdiligimen qurylǵan kompozısııada negizgi basymdylyq Qambar beınesine berilgen. Sýretshi bul keıipkerdi erekshe qozǵalyspen kórsetip, batyrlyǵyna kóńil bóledi. Kompozısııanyń ár bóliginiń ózara qarym-qatynasy bir-birine sáıkes emes. Sondyqtan da týyndy shynaıylyqtan góri ańyz-ertegige jaqyn. Avtor alty qanatty aqshańqan úıler men alystan kóringen kól jáne tóbeshikterdi aqshyl-kógildir tústermen bergen» dep oı qorytady.
Qylqalam sheberiniń qazaq batyrlarynyń aıbyny men namysyn kórkem kestelegen týyndylarynyń qataryna Qobylandy batyrǵa arnalǵan ıllıýstrasııany jatqyzamyz. Máselen, 1941 jyly salǵan «Qobylandy batyr basqynshylardy talqandaýda» atty tik formatty kompozısııa – sony jańalyǵymen, tartymdylyǵymen, boıaýynyń ózgeshe tústerimen erekshelenedi. Osyndaǵy keıipkerlerdiń shaıqastaǵy sátin tik formatta jetkizýiniń astarynda da úlken syr bar. Munda avtor soǵystaǵy qımyl-qozǵalysty sol kúıinde kórsetý úshin ıirile túsken syzyqty kompozısııalyq sheshimderdi sátti qoldanǵan. О́nertanýshylar osy týyndyda avtordyń shyǵys úlgisine tán dekoratıvtik dúnıeler men batyrdyń saýyty, attyń jabýy, tipti qol shoqpar, qalqan men sadaqtyń órnegine deıin ulttyq naqyshpen kórkemdegenin keltiredi. Ásirese, kartınadaǵy jylqylardyń kisinegenin kórkemdegen tusyn kórgende, boıyńyzdy úreı bıleıdi. Sondaı-aq «Alpamys batyr» atty jumysyndaǵy avtordyń batyrdyń jan serigi Baıshubardy ustaǵan sátin beınelegeni de utymdy shyqqan.
Sańlaq sýretker 1942-1943 jyldary ataqty Edige batyrdyń erligin sıpattaǵan «Edige batyr» atty akvareldik týyndysyn ómirge ákeldi. Akvarel – keskindeme janrynyń túrli-tústi boıaýǵa toly ásem túri. Osy janrda jańasha mektep qalyptastyrǵan sýretshiniń «Toqtamys elshileriniń Edige batyrǵa kelýi», «Isataı men Mahambet Narynqumda», «Sarbazdar basyndaǵy Qarasaı batyr», «Qazaq halqynyń qolbasshysy Kenesary Kasymuly», «Aqan Seri jáne Syrymbet» atty kartınalary beıneleý óneriniń úzdik úlgilerine aınaldy.
Belgili qalamger Qalı Sársenbaı Áýbákir Ysmaıylovty sheshen, áńgimeshil bolǵandyǵyn jazady. Segiz qyrly, bir syrly azamat retindegi ol kisiniń sýretshilikten basqa, akterlik, rejısserlik, bıshilik óneri de jurtshylyqtyń jadynda qaldy. Qoryta aıtqanda, kórnekti qylqalam sheberiniń epos batyrlarynyń qaıtalanbas obrazyn jasap, keıingi urpaqqa tamasha dúnıe qaldyryp ketkeni, darabozdarǵa ǵana laıyq eńbek ekendigin túsinemiz.
