Mysalǵa, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń mamandary álemde bezgek nemese sút beziniń qaterli isiginen qaıtys bolatyn adam sanymen salystyrǵanda ózine qol jumsap ómirmen qosh aıtysatyndardyń úlesi áldeqaıda kóp ekenin aıtady. Tipti sýısıd sındromynyń zardabyn álemniń soǵys jaılaǵan núktelerindegi adam shyǵynymen nemese qasaqana kisi qolynan qaza tapqandardyń esebimen teńestirýge bolady. Árıne, qazirgi pandemııa kezeńindegi juqpaly indetten keıin baýdaı túsken qyrshyn ǵumyr ıelerin bul tizimge qosýǵa kelmes, degenmen sýısıd taqyrybyn báribir jyly jaýyp qoıýǵa bolmaıdy.
Bul máselede elimizdiń jaǵdaıy tipten máz emes. О́tken birer jylǵy derekterdi saraptasaq, Qazaqstan sýısıd jasaýshylar sany jóninen álemdik ondyqqa erkin enip turǵanyn baıqaýǵa bolady. О́kinishti, biraq statıstıka solaı deıdi. Eń ókinishtisi, elimiz byltyrǵy esep boıynsha ózine qol jumsaýshylar sany jóninen Ortalyq Azııa memleketteri arasynda úshinshi orynǵa kóterildi. Salystyrý úshin sońǵy 3-4 jyldyń oqıǵalaryn qarap shyǵaıyq: 2017 jyly 3 644 adam ózine qol salsa, 2018 jyly 3 542 oqıǵa bolǵan eken. Al 2019 jyly 3 805 adam ózine qol jumsasa, 2020 jyly bul tizimge 3 526 adam enipti. Byltyrǵy 10 aı aralyǵynda ǵana 3 353 adam sýısıd jasaǵan. Eń qıyny, sýısıdke beıim jandardyń arasynda kámeletke tolmaǵan balalardyń kóbeıgeni bolyp tur.
О́kinishke qaraı, mundaı qaıǵyly oqıǵalar Jetisý jerinde de jıiledi. Byltyr 6 aıda oblysta 11 adam ózine qol jumsap, o dúnıelik boldy. Bul qara tizimde birneshe mektep oqýshysy bar. Sýısıdke beıim jandardyń úlesi negizinen Kerbulaq pen Ile aýdandarynda anyqtaldy. Kerbulaqta 4 oqıǵa bolsa, Ilede 3 adam ózine qol salǵan. О́kinishtisi, osy Kerbulaq aýdanyndaǵy Qoıankóz aýylynda eki birdeı mektep oqýshysy sýısıd jasaǵan bolatyn.
– Almaty oblysynyń jastary arasynda sýısıd sındromynyń kóbeıgeni jandy aýyrtady. О́ńir mundaı táýekel boıynsha respýblıkanyń aldyna shyǵyp ketti. Mysaly, «Januıa» otbasyn qoldaý ortalyǵy júrgizgen zertteý boıynsha, bir ǵana Ile aýdanyndaǵy 10 myń jasóspirimniń 2,26 paıyzy ózine qol salýǵa beıim jandardyń qatarynda ekeni anyqtalǵan. Biz muny maman retinde baıqap, táýekeldiń aldyn alýǵa jumys isteımiz. Zertteý boıynsha, 30 jasqa tolmaǵandardyń arasyndaǵy sýısıdtiń sebebi retinde olardyń ózin eńbekke jaramdy adam retinde kereksiz sezinýi, ıaǵnı qoǵamda óz ornyn tappaýy aıtylady. Kóptegen jas pen jasóspirimde problema bolsa, ol jeke bastan aspaı qalyp qoıady jáne ózin jalǵyz sezinýi baıqalady. Osy kezde psıhologtermen jumys istegen durys. Jastar arasynda tez aqsha taýyp, jyldam oljaǵa kenelý joldaryn qarastyrǵandar osyndaı qadamdarǵa baryp jatady, – deıdi Taldyqorǵandaǵy «Demeý» ortalyǵynyń mamany, otbasylyq psıholog Móldir Bolatqyzy.
Jalpy, sýısıd sındromyna shaldyqqandardyń deni jastar bolǵanymen, kezdeısoq oqıǵalar eresekter arasynda da ushyrasyp otyr. Byltyr Uıǵyr aýdanyndaǵy soraqy oqıǵany jurt áli esten shyǵara qoıǵan joq. Úlken Aqsý aýylyndaǵy orta mekteptiń dırektory ózine qol jumsap qaıtys bolǵan edi. Marqumnyń mundaı áreketke barýyna jumys ornyndaǵy ádiletsizdik túrtki bolypty. Jazyqsyz qýdalanǵan ol óz isiniń aq ekenin sotqa júginse de dáleldeı almaǵan. Aqyry, ózine qol jumsaǵan. Sondaı-aq jyl sońynda Qaskeleń qalasyndaǵy perzenthanada jatqan ekiqabat áıel de sýısıd jasamaq bolǵan-dy. Otbasyndaǵy kıkiljiń men turmys taýqymetine shydamaǵan 41 jastaǵy kelinshek aýrýhananyń úshinshi qabatynan sekirgeli jatqanda dárigerler baıqap qalyp, qutqaryp alǵan edi.
