Qutty bolsyn mereke, ár úıge kelsin bereke!

MÁRTEBESI JOǴARY MEIRAM

«Áz bolmaı, máz bolmaıdy» degen eken dana halqymyz. Shyn máninde, Naýryz – bul kún men túnniń teńelip, bar tirshiliktiń tiri­letin kezimen tuspaldasyp jat­qan mereke. Sondyqtan da bolar óz basym Naýryz merekesin ózge merekelerden erekshe, joǵa­ry baǵalaımyn. Elbasynyń: «Ke­leshekte jyl basyn ózimizdiń Naýryzdan bastaımyz» dep aıtqan sózi bar bolatyn. Sol kúndi kóre­tin kún de alys emes-aý degen oıdamyn. Oǵan qosa ejelgi zamannan qalyptasqan osy bir jyl bas­taý meıramyn búginde dúnıe júzi moıyndap ta qoıdy. Mysaly, Birikken Ulttar Uıymynyń Bas assambleıasy 2010 jyldyń 10 mamyryndaǵy óziniń 64 qararynda 21 naýryzdy «Halyqaralyq naýryz kúni» merekesi dep belgilep, «Naýryzdy kóktem merekesi retinde 3000 jyldan beri Balqan túbeginde, Qara teńiz aımaǵynda, Kavkazda, Orta Azııada jáne Taıaý Shyǵysta 300 mıllıon adam toılap kele jatyr» dep túsinikteme berse, IýNESKO 2009 jyldyń 30 qyrkúıeginde Naýryz meıramyn adamzattyń materıaldyq emes, mádenı murasynyń tizimine engizgen eken. Bul qujattar Naýryz merekesiniń quqyqtyq mártebesin aıqyndap qana qoımaı, oǵan erekshe mán beredi emes pe? «Naýryz kúni toı toılap, jaqsy tilek tilegen adam kelesi Naýryzǵa deıin qýanysh pen baqytta, beıbit ómir súredi» degen erteden kele jatqan uǵym bar. Mine,  áz Naýryz dúnıe esigin ashty. Tarıh qoınaýyna taǵy bir jylymyz jol tartyp, taǵy bir jyl tabaldyryqtan attady. Jańa kún tóńirekke nur shapaǵatyn tókti. Endeshe jer betine uıalaǵan kúndi qarsy alýda enjarlyq tanytpaıyq, naýryzdan naýryzǵa aman-esen jeteıik aǵaıyn! Nurǵazy ÁBDIQANOV, Aqmola oblystyq sotynyń tóraǵasy.

YRYS KО́P BOLSYN

Arazdy tatýlastyryp, eldi birlikke shaqyryp, qara qazandy qaınatyp, sary samaýryndy jaınatyp áz Naýryz da kelip qaldy. Naýryz merekesi ultymyzdyń rýhanı erekshelik­terin, halyqtyq salt-dástúrlerimizdiń ulylyǵyn kórsetetin meıram. Bul tamyry tarıhtyń tereńine boılaǵan kóne merekelerdiń biri. Maldyń aýyzy kókke tıip, adamnyń aýyzy aqqa tıetin kezde toılanyp, molshylyqtyń, jaqsylyqtyń belgisi bolyp keledi. Qazaqstan kópultty memleket. Túrimiz, tilimiz, dinimiz bólek bolǵanymen bárimizdiń azamat­tyǵymyz, otanymyz bir. Kórshiles elder – alyptar men alpaýyttardyń arasynda – biz órkenıet kóshine salmaqty saıasatymyzben, joǵary mádenıetimizben, tereń bilimimizben jáne halyq birligimen, jalpyulttyq yntymaqtastyǵymyzben qosyla alatyn­dyǵymyzdy umytpaýymyz kerek. «Myń adam salǵan kópirdi bir adam buza alady. Bir adam jaqqan otqa myń adam jylynady» dep beker aıtylmasa kerek. Egemendik bizge tek toı toılaý úshin emes, oı oılap, durys qadamdar jasaý úshin berilgenin túsinip, basymyzǵa qonǵan baqytty úrkitip almaý mańyzdy. Kele jatqan Naýryz meıramy ıgi isterdiń, birlikke degen qushtarlyqtyń, ulttar arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nyshany. Osy tamasha mereke júrekte­rińizge izgilik nuryn tógip, otbas­taryńyzǵa qut-bereke, zor qýa­nysh ákelsin! Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolyp, halqymyzdyń mereıi ústem bolsyn! Aq mol bolsyn, ulys oń bolsyn, yrys kóp bolsyn, aǵaıyn! Sabyrjan TASMAǴANBET, N.Quljanova atyndaǵy Torǵaı gýmanıtarlyq kolledjiniń dırektory,  Qostanaı oblystyq Qazaqstan halqy assambleıasynyń múshesi. Qostanaı oblysy.  

BIZ DE BIRGE TOILAIMYZ

Bizder Naýryz meıramy týraly 80-jyldardyń ortasynda bastalǵan qaıta qurý kezeńinde estidik. Shyǵys halyqtarynda osyndaı meıram bar ekenin bildik. Elimizde alǵash ret 1988 jyly toılandy. Sodan keıin Naýryzdyń mán-mańyzy keń nasıhattala tústi. Ony el bolyp toılaýdyń dástúri qalyptasty. 1999-2002 jyldary jer jánnaty – Jetisý óńirindegi Qaratal aýdanynyń ákimi qyzmetin atqarǵan kezimde bul merekeniń durys atalyp ótilýine ózim de atsalys­tym. Aýdan turǵyndary da Naýryz meıramyn erekshe shattyqpen qarsy alǵan edi. Sol kezde birinshi ret naýryz kójeniń dámin tattym. Qunarlylyǵy, dámdi­ligi óte ǵajap ekenin sonda bilgen edim. Men naýryz kójeni kıeli taǵam dep esepteımin. Búgingi tańda Naýryz memle­ket­tik merekege aınaldy. Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazar­baevtyń bastamasy boıynsha 2009 jyly qoldanystaǵy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy merekeler týraly» Zańǵa túzetýler engizilip, Naýryz meıramy úsh kún atalyp ótiletin boldy.  Sol Zańnyń 3-babynda  «21-23 naýryz – Naýryz meıramy» dep atap kórsetilgen. Bul meıramdy tek musylman­dar ǵana emes, barlyq ult ókilderi ortaq ulttyq meıram retinde atap ótedi. Men Naýryzdy halyq­tar dostyǵynyń meıramy dep aıtar edim! Ol shynymen de barlyq halyqty bir maqsat, bir bolashaq jolynda biriktiredi. Osy elde ómir súrip jatqan soń, ózge ult ókilderiniń de taǵdyry Qazaqstannyń órkendeýimen tikeleı baılanysty. Bıyl 21 naýryz kúni Ulystyń uly kúnin Astanada Qazaq eli alańynda atap ótsek, 22-i kúni Almaty qalasynda Qazaqstan koreıleri  qaýymdastyǵy koreı teatrynda Naýryz meıramyn toılaıtyn bolady. Ardagerler, qoǵam qaıratkerleri, óner ıeleri, belsendi azamattar jınalady. Dastarqan jaıylyp, qurmetti qonaqtarǵa qazaqsha et beriledi. Ulttyq taǵamdar qoıylady. Bir aıta ketetin jaıt, bizdiń ulttyq salt-dástúrimiz, úlkendi syılaý mádenıeti qazaqtarǵa óte jaqyn. Qazir koreı serıaldary kórsetilip jatyr ǵoı, ádet-ǵuryptary, úlkender men jas­tar arasyndaǵy qarym-qatynastary qazaq halqynyń minez-qulqyna uqsas. Ol ol ma, ǵalymdardyń zertteýinshe, bizdiń Altaıdan shyqqan tamyrymyz bir kórinedi. Tek qana úsh halyqta: qazaqtarda, koreılerde jáne japondarda bala dúnıege kelgende, quıryǵynyń ústińgi jaǵynda kók daǵy bolady. Bul gendik túp tamyrymyzdyń ortaq ekenin kórsetedi. Búgingi tańda Naýryz meıramyn álemniń kóptegen elderi atap ótetinin jaqsy bilemiz. Kún men túnniń teńeleýin, kóktemniń shyǵýyn álem halyqtary ejelden erekshe qýanyshpen qarsy alǵan. Naýryz – adamdardy yntymaq­qa, uıymshyldyqqa shaqyratyn meıram. Ertede osy merekege jınalǵan aqsaqaldar keleli máselelerdi talqylap, aldaǵy jos­parlarymen bólisken. «Kóktemniń ár kúni – jylǵa azyq» dep baǵalap, halyqty egin egýge jumyldyrǵan. Aǵash otyrǵyzý, aýyl-aımaqty tazartý jáne basqa da ıgilikti isterdi birlesip atqarǵan. Qazaqstan halqy Assambleıasy – ultaralyq kelisimniń biregeı úlgisi.  Bul ınstıtýttyń biregeıligi bizdiń ortaq tarıhymyzda jatyr. Biz qazaq jerine keldik, qazaqtar bizdi qabyl aldy, bas­pana berdi, jylý syılady, ony eshkim de umytpaıdy. Ekinshiden, bir moıyndaıtyn jaıt, qýǵyn-súrginge ushyraǵan tek káristerdi ǵana emes, ózge ult­tar­dyń da bárine birdeı jaǵdaı jasap, qabyl alýy qonaqjaı qazaq­tyń ulttyq minez-qulqy dep bilemin. Úshinshiden, shynymen de Qa­zaq­stan halqy Assambleıasy – biregeı ınstıtýt. Mundaı ınstı­týt álemde joq. Jáne de oǵan Memleket basshysynyń ózi jetek­shilik etýi de kóp jaıttan habar berip tur. 2013 jyly 24 aqpanda ótken Assambleıanyń sessııasynda Elbasymyz bul jekelegen etnostardyń emes, Qazaqstannyń tutastaı 17 mln. halqynyń uıy­my ekenin aıta kelip: «Búgin Assambleıa – turaqtylyq pen qoǵamdyq kelisimniń senimdi, berik irgetasy», dedi. Muny moıyndaýymyz kerek. Keıde biz­den «Assambleıa ne isteıdi?» dep suraıdy. Árıne, Assambleıa jer jyrtpaıdy, egin ekpeıdi, ónim shyǵarmaıdy, onyń jumysyn materıaldyq turǵyda kórsetý óte qıyn. Alaıda, nátıje bar, ol bizdiń beıbit jáne kelisimde turǵanymyz emes pe?! Elimizde 130-dan astam ult pen ulystardyń ókilderi tur­sa da, ultaralyq daý-janjal bol­ǵan emes. Prezıdenttiń ózi bul Qa­zaq­stan halqy Assambleıasy jumy­synyń nátıjesi ekenin aıtty. Naýryz Qazaqstan halqynyń birligin odan saıyn nyǵaıta túsedi. Elimizde turyp jatqan ózge ult ókilderi de kıiz úı tigip, osy jalpyhalyqtyq merekeni shyn yqylastarymen atap ótedi. Biz qazir qazaqtyń osyndaı ulttyq dástúrlerin ortaq qundylyq retinde ózimizge qabyldap jatyrmyz. Elbasymyz bizde bir halyq, bir maqsat, bir múdde bar ekenin aıtyp otyr. Sonymen qatar, bizde zań da ortaq, al endi dástúr de, meıramdar da ortaq bolyp kele jatyr. О́ıtkeni, jikke bólinbeı, birge atap ótemiz. Men úshin Naýryz shynymen de aıtýly mereke. Bizdiń elimizdegi eń basty qundylyq – táýelsizdik pen beıbitshilik! Bizde tynyshtyq pen kelisim bolsa, barlyq arman-maqsattarymyz oryndalady. Barlyq qazaqstandyqtarǵa beıbit ómir, kelisim, yntymaq tileımin! Roman KIM, Parlament Májilisiniń depýtaty, «Qazaqstan koreıleri qaýymdastyǵy» RQB-niń prezıdenti, Qazaqstan halqy Assambleıasy Keńesiniń múshesi   Táýelsizdik tarıhynan

KIIZ ÚI TIGIP EDIM

Men ol kezde Jympıty atal­ǵan, ıaǵnı qazirgi Syrym aýdanyn­da turatynmyn. Kóktemniń qaraqat­qaq shaǵy edi. Bir kúni oblys ortaly­ǵynda Naýryz merekesi atalyp ótedi eken degen habar sap ete qaldy. Osydan keıin kóp keshikpeı sol kezdegi keńshar dırektory úıge kelip: «Dámeli apa, 1979 jyly Máskeýdegi Búkilodaqtyq halyq sharýashylyǵy kórmesine de kıiz úı tigip aparyp edińiz. Az ýaqyttyń ishinde sony qaıta jańǵyrta alasyz ba? Sharýashylyq atynan Oralǵa aparyp qurar edik» degeni. Oılanyp qaldym. О́ıtkeni, ýaqyt óte tyǵyz bolatyn. Jaraıdy, Máskeýdi Máskeý deıik. Al mynaý ózimizdiń qaıta oralǵan Naýryz toıy emes pe? Endeshe ne turys bar dep ózimdi ózim qaıradym. Kúndi túnge, túndi kúnge ulastyryp degendeı belgilengen ýaqytta kıiz úıdiń ishki jáne syrtqy jabdyqtaryn ázirlep, jasaqtap shyqtym. 1988 jyldyń 22 naýryzy kúni Oral qalasynyń ortalyq alańynda birqatar kıiz úıler qoıylǵan eken. Qolóner sheberlerine tán áýestikpen onyń birqataryn ara­lap kórip shyqtym. Tym ju­py­nylaý kórindi. Baıqaımyn, orta­lyq alańǵa kelgen turǵyndar men Naýryz merekesin tamashalaýshylar bul kıiz úılerdiń ishine bir bas suǵyp qaraıdy da, kóp aıaldamaı ári asyp kete beredi. Kúndiz-túni uıyqtamaı jasaǵan eńbegimniń óteýi shyǵar, meniń qolymnan shyqqan segiz qanat kıiz úıdiń ishki jabdyqtaryna súısingender qarasy az bolǵan joq. Ári kıiz úıdi kórip tanysýshylar legi kópke deıin úzilmedi. Buǵan men ózim de qatty qýandym. Budan 26 jyl buryn qaıta oralǵan halyqtyq mereke Naýryzǵa qanatymen sý sepken qarlyǵashtaı óz úlesimdi qosa alǵanym úshin kókiregim men jan­saraıymdy ulttyq maqtanysh sezimi kernedi. Dámeli QUSAIYNQYZY, Altyn alqa ıegeri, ulttyq qolóner sheberi. Batys Qazaqstan oblysy, Bórli aýdany.  

MAMYR AIYNDA ATAP О́TKENBIZ 

Qazir qalyptasqan dástúr boıynsha Naýryz merekesi zor sán-saltanatpen  atap ótiledi. Kógildir kóktemniń mereıin tógýimen tuspa-tus keletin osy bir uly kún jyl saıyn sony úrdistermen, jańa ózgeristermen ózgeshelenip, jurt kóńilin ósirýimen máni qymbattyǵy belgili. Barsha qazaqstandyqtarǵa ortaq  qýanysh retinde eń qadirli oqıǵaǵa aınalýyna shırek ǵasyrǵa jýyqtap qalypty. Bulaısha aıtýymyzdyń jóni joq emes. Búgingi jetkinshekter Naýryzdyń keshegi keńestik kezeńde elenbeı kelgendigin bile qoımasa, biz umytqan joqpyz. Úlkender jaǵy kún kózi jylyp, aınala kóriktene bastaǵan aıdyń aıaq sheninde  úılerdi tazartyp, dámdi taǵamdar daıyndap, bir-birine yqylastary erekshe aýyp jatýynan ózge bir serpilisti sezinetinbiz. Sol ýaqyttaǵy resmı toılar sekildi dabyrlatylyp atalmasa da olarǵa qaraǵanda halyq júregine jaqyn, kókiregine ystyq kún ekeni bilinetin. О́tken ǵasyrdyń 80-jyldar sońy  elimiz ómirine eleýli jańalyqtar lebin estirdi  emes pe! Naýryz merekesin eske túsirip, atap ótý máselesin áýelde ózara sóz qylýdan bastap, onyń mánin jurtshylyqqa jetkizýdi oıladyq. Oblystyq radıoda birge qyzmet etetin marqum Bazar Mamyr áriptesim ekeýmiz arnaýly habarlar uıymdastyryp, aptasyna bir ret efırge shyǵyp turdyq. Ile tyńdaýshylardan quptalǵan usynys-pikirler jaýyp ketti. Oblystyq mádenıet basqarmasynyń basshysy Rymbala Omarbekova syndy qandastarymyz qoldaý kórsetýi arqasynda  qoǵamdyq oıǵa úlken qozǵaý salyndy. Aqyrynda Qaraǵandyda Naýryz birinshi ret 1989 jyldyń mamyr aıynda merekelendi.  Oǵan qala turǵyndary  taıly-taıaǵy qalmaı jınalyp, shahar buryn-sońdy bolyp kórmegen shattyq qushaǵyna bólendi. Janarlaryna  jas irkilgen,  bir-birin tanymasa da  qushaq aıqastyryp, tós qaǵystyrǵan, ulttyq kıim kıip, bala-nemerelerin joǵary kótergen jandardyń erkin án shyrqap, bı bılep Naýryzben saǵyna tabysqan sáti esten ketpeıdi. Qazir jyl saıynǵy merekede sol kún kóz aldyǵa kelip, kóńil terbeıdi. Táýelsiz jas memleketimizdiń jar­qyn merekesine aınalǵan Naýryz­dyń  Qazaq elimen qashanda birge bolýyn tileımiz. Raýshan NURShA, «Saryjaılaý» kınoteatrynyń mamany. QARAǴANDY.