Ár adamnyń ómirinde máńgilik iz qaldyratyn mańyzdy bir sáttiń bolýy tirshilik zańdylyǵy ispetti. Eshqandaı sóz de, dúnıe de almastyra almaıtyn ol sáýleli sát janartaý sekildi oılamaǵan jerden burq etip, tereńde buıyǵyp jatqan ózine de belgisiz boıdaǵy eń iri minezdi oıatady. Jappaı tártipsizdik bastalǵan kezde Ortalyq mýzeı dúrbeleń oshaǵynda qaldy. Kósheniń qarsy betindegi Prezıdent rezıdensııasy, onyń janyndaǵy Almaty qalasynyń ákimdigine ot qoıylyp, qara tútin qandy qyrǵyndy údete túsken.
Qasiretti kúnderdiń qaıǵysyna ortaqtasqandaı qabaǵyn túıgen aspandy qoıý tuman basyp, oǵan jarylǵan gaz, oq-dáriniń ýly tútini qosylyp, tunshyqtyrsa da, tas, armatýra ustaǵandar mýzeıdiń aldyna tóselgen kirpishterge deıin aýdaryp alyp, atqylasyp, alańnyń aýmaǵy alasapyran bolyp jatty. Aýada ary-beri ushqan qańǵyǵan oqtyń áldenesheýi mýzeıdiń terezelerine tıip, úńireıtip ketti. Ákimshilik otqa oranǵan bette kezekshilikte qalǵan on shaqty mýzeı qyzmetkeri búlikshilerdiń kórshi turǵan ǵımarattaǵy ózderin de aınalyp ótpeıtinin bildi. Biraq Bıbigúldiń óz ómiri, otbasy týraly oılaýǵa ýaqyty bolǵan joq. Jaǵdaı ýshyǵyp turǵan 5 qańtarda jumys kúni aıaqtalsa da, «búgin osynda bolýym kerek» dep jyldam sheshim qabyldap, 7-8 qyzmetkermen birge eki ǵasyrdan asa tarıhy bar, 300 000-nan artyq jádigerdi jınaqtap otyrǵan mýzeıdiń esigin ishten qulyptap, terezeden syrttaǵy jaǵdaıdy baqylap otyrǵan edi.
Dástúrli dindi mansuq etip, arǵy ata-babasynyń tarıhı tizbeginen ajyraǵan, mýzeıdiń ne ekenin bilmeıtin kórkeýde adamdardyń Altyn adamdy izdep, bıiktigi úsh metrge jýyq esikti talqandap, ishke basyp kirgende, Bıbigúl olardyń aldynan júgirip shyqty. Zaty áıel ǵoı, qorqaýlardan qoryqpady emes, qorqynyshy boldy. Biraq úreı bılegen boıyn tez jınap, tonap, taptap, qıratýdan taısalmaı turǵandarmen til tabysýdy ǵana oılady. Bir-biriniń qoltyǵyna sý búrkip, kúshpen kúıretkisi keletinder alańǵa jaqyn ǵımarattardy shetinen jaıpap júrip, bir shoǵyry mýzeıdi betke alyp shubyryp kele bastaǵannan bar oıy sherýshilerdiń jolyn bógeý boldy. Sondaǵy tapqan amaly – jan alatyndaı bolyp jetkenderdiń qabaǵyn jiti baǵyp, qarsy kelmeı, sypaıy sóıleý, alqyna kirgenderdiń ashý-yzasyn týdyryp almaýǵa tyrysyp, qoıǵan suraqtaryna jumsaq daýyspen jaýap berý. Bar tilegi: «qundy dúnıe qoldy bolyp ketpese eken».
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń túlegi, tarıhshy Bıbigúl Dándiqaraqyzy Ortalyq memlekettik mýzeıinde jıyrma jylǵa jýyq qyzmet istep keledi. Ýaqytsha dırektor mindetin atqarýshy bolyp qalǵannan keıin bar jaýapkershilik ózinde ekenin Bıbigúl jan-júregimen túsindi. Sózdi qaıdan sýyryp alyp sóılep jatqanyn ózi de bilmeıdi, ǵaıyptan taıyp qonǵan sheshendik boıyn býyp turǵandaı, mýzeıde turǵan eksponattardyń baǵaly ekenin, basqany qoıǵanda, bir qysh qumyrada halqymyzdyń pálen ǵasyrlyq tarıhy jatqanyn toqtaýsyz aıtyp, uǵyndyrýǵa tyrysyp baqty. Júreginiń jylýy júzinen tógilgen mýzeı dırektorynyń orynbasaryna áıel adam dep qarady ma, álde kisiliktiń úlgisin kórip turyp, kıkiljiń shyǵarýdy teris kórdi me, mıllıonnan da esepsiz mol qazyna-baılyqtyń ortasynda tursa da, óresi tómen jastar qara baqyr qurly quny joq dep ólshegeni bolar, basqynshylyq áreketke barmady. Mýzeıdi keńes quryp, aqyldasatyn orynǵa aınaldyryp, aranyń uıasyndaı gýildep, kirip-shyǵyp, ústi-ústine tolyǵyp jatqan adamdardyń basqa zaldarǵa ótip ketpegenin qadaǵalap, alty saǵatqa jýyq kireberis holldan uzatpaı ustaýdyń bar amalyn jasady. Tap sol mezet ata-babadan qalǵan jádigerdiń bárine jan bitip, arasha surap, arýaqty tegis shaqyrǵandaı, bir qudiretti kúshtiń jebeýimen seńdeı soǵylysyp júrgen sherýshiler birtindep mýzeıdi tastap shyǵyp jatqanda, sener-senbesin bilmedi. «Bizdiń aeroportqa barýymyz kerek, biz qaıtyp oralamyz, esik ashyq tursyn, jappańyz!» dep eskertti shyǵyp bara jatqandardyń biri. Alty saǵat boıy mýzeıdi aınalyp júrgende, artqy esikten kirgizilip, jertólede jaǵa-jeńi jyrtylyp, qol-aıaǵy synyp, qansyraǵan polıseılerdiń jatqanyn sezgen de joq. Olardyń jarasyn tańyp, ústine kıim taýyp kıgizip, alǵashqy dárigerlik kómek kórsetken mýzeıdiń qyzmetkerleri sezdirgen joq...
Mýzeı – myńdaǵan taýar turǵan saýda úıi emes. Bıbigúldiń paıymdaýynsha, «Qylysh bar ma? Naıza qaıda?» dep kelgen 150 qaraly qaraqshy mýzeı degenniń ne ekenin, onda ne saqtalatynyn bilmeıdi de. Mýzeıdiń aman qalýynyń bir sebebi, tonaýdan taıynbaı kelgen jastardyń bilimsizdigi. Búginde Bıbigúlge eń jıi qoıylatyn suraq: «jan-jaqty órtep kele jatqan búlikshiler mýzeıge jetip, ult qundylyqtarynyń joq bolyp ketý qaýpi týǵanda, qaısarlyq sizge qaıdan keldi?».
Bıbigúl Dándiqaraqyzy shyr etip dúnıege kelgende, moınyna burshaq salyp, qudaıdan kúndiz-túni bala surap, bir sábıge zar bolǵan atasynyń Aqjamal degen qaryndasy perzenthana ishinen etegine salyp, asyrap alady. Qoshmambettegi №9 áıelder kolonııasynyń komandıri bolǵan Aqjamal apasynyń júzine qaraýǵa anaý-mynaýdyń júregi daýalamaıtyn qatal kisi edi. Baryn Bıbigúldiń aýzyna tosyp, úlde men búldege orap, tóbesinen qus ushyrmaı ósirse de, tárbıesine qatal qarady. Murnynyń astynan mińgirlep, tómen qarap sóılegenin estise, tas-talqan bolyp ashýlanatyn apasy Bıbigúldi ózi sekildi birbetkeı, talapshyl, namysqoı etip ósirdi.
Bala kúninen aldyna maqsat qoıatyn. Bir isti bastasa, nátıjeli aıaqtamaı tynbaıtyn mazasyzdyǵyn sol maqsatshyldyǵy ornyqtyrǵan. Sebebi maqsatsyz adam qanatsyz qus sııaqty, armany bolsa da, aspanǵa usha almaıdy. Aqjamal apasy sińirgen ótkir, ójet minezin úlken ómir aldynda beısanaly túrde ózi shyńdap jetildirgenin keıin túsindi. Ár kúnin josparlap, maqsat qoıyp jumys istegeni jetistikke jol ashty. Sondyqtan búginde qyzmetinde abyroı men bedelge bólengen, dos-jarannyń ortasynda syıly, aǵaıyn-týys ishinde ınabatty kelin, tileýles qyz, qamqor ápke, otbasyna bereke úıirgen aıaýly ana, baqytty áje degen birneshe mártebeni ıelenip, mereıi ústem bolyp otyrǵan Bıbigúl Dándiqaraqyzynan kópshilikke kerekti bir keńes: eń úlken qundylyq ómir bolǵandyqtan, ony durys uıymdastyryp, ár sátin tıimdi josparlaýdy úırený kerek. Allanyń bergen nyǵmetiniń, ıaǵnı ýaqyttyń qanshalyqty qundy ekenin bilgen adamnyń tórt qubylasy qashanda teń. Ýaqytty utymdy josparlaý – densaýlyqty, sulýlyqty, mahabbat pen baılyqty saqtaýdyń kepili.
Júreginde armany, keýdesinde kúıigi joq adam bar ma, sirá. Biri Ileniń oń jaǵasynda, biri sol jaǵasynda týyp, Temirtaýdaǵy Metallýrgııa ınstıtýtyn bitirgen boıda turmysqa shyǵyp, otyz jyl otasqan eri Muhıt Erjanovtyń mezgilsiz dúnıe salyp, ókinishi ózegin órtegeni bolmasa, ekeýi mápelep ósirgen eki qyz – asylynyń kózi, tirshiliginiń shýaǵy. Ortalyq mýzeıdiń Qazaqstan tarıhy bólimine ǵylymı qyzmetker bolyp qabyldanyp, on jyldan beri mýzeı dırektorynyń mýzeılik menedjment jáne marketıng jónindegi orynbasary bolyp atqaryp kele jatqan jumysy – azamat, maman retinde qabilet-qarymyn shyńdap, múmkindigin júzege asyratyn súıikti kásibi.
Merekelik medaldarmen, ózi qyzmet isteıtin sala boıynsha Mádenıet mınıstrliginiń birneshe Qurmet gramotasy men Alǵyshattarymen marapattalǵan, jumysyn tabysty atqaryp kele jatqan bilikti maman Ortalyq mýzeıdiń kórme qyzmetin, mádenı, rýhanı sharalaryn uıymdastyryp, mýzeı ákimshiliginiń kadr bólimine jetekshilik etedi.
Aýyr kúnder artta qalsa da, ońasha oı ıirimine túskende, keıde túngi uıqysynan oqys oıanyp ketkende, Bıbigúldi áli kúnge deıin ishteı mazasyzdyq bıleıdi. «Jumysta nege jalǵyz ózim qalmadym? Ár sáttiń qaýipti ekenin bile tura, qyzmettesterimdi qalaısha jumysta qaldyrdym? Qańǵyǵan oq jazataıym bireýine tıip, jantásilim bolsa, balalaryna, joldasyna, ata-anasyna ne dep jaýap berer edim?» degen oı kelgende, ishine deıin qaltyrap, janyn qoıarǵa jer tappaıdy. Biraq kúpirlikten góri shúkirshiligi basym Bıbigúl soǵystan keıingi sumdyqtyń elesindeı astan-kesten alań aınalasyndaǵy shala janǵan keshegi ásem ǵımarattardyń búgingi júrek shymyrlatar surqaı kespirine qamyǵyp qaraıdy da, ortasynda kúlli Alashtyń abyroıyn kóterip turǵandaı, kók kúmbezi kúnge shaǵylysyp, kók baıraǵy jelbirep, bir kirpishine nuqsan kelmeı, jalǵyz ózi aman qalǵan mýzeıiniń asqaq beınesin kórgende, osynda saqtalǵan kóne jádigerler qazaq kóshiniń úzilmeı myńjyldyqtarǵa jalǵasatynyn tuspaldap turǵandaı, keshegi úreıi úmitpen almasady.
ALMATY
