Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Degenmen qus sharýashylyǵyn damytýǵa batyl qadam jasap otyrǵan óńirler bar. Almaty oblysy sol qatarda. Keıingi kezeńde oblysta qus etin óndirýge basymdyq berilip keledi. Sonyń nátıjessinde Jetisýda soıylǵan taýyq eti ishki naryq kóleminiń 32 paıyzyn qurap, óndirilgen ettiń kólemi 108,3 myń tonnaǵa jetken. Qazir qus eti boıynsha oblys halqy men Almaty qalasy turǵyndarynyń qajettiligi tolyǵymen óteledi. Aımaq óndirýshileri munymen toqtap qalmaı, ımportty tolyq almastyrý úshin ónim shyǵarýdy 2 esege arttyrý mindetin moıyndaryna alyp otyr. Osy maqsatta jalpy qýaty jylyna 76 myń tonna, al ınvestısııa kólemi 85 mlrd teńge bolatyn eki qus fabrıkasy iske qosylyp jáne bir fabrıkanyń óndirisi keńeıtilýde.
Jalpy, oblysta qustyń eti ǵana emes, jumyrtqa óndirisi de damý jolyna túsken. El boıynsha jumyrtqa óndirýshilerdiń úzdik bestigine kiretin Almaty oblysy byltyr 70 mln dana ónimdi naryqqa jóneltken. Iаǵnı oblystaǵy taýyq fermalarynyń jumysyna jan bitkeni kórinip tur. Mysaly, Ile aýdanyndaǵy «NaýryzAgro» kompanııasynyń ózi jylyna 32 mln dana ınkýbasııalyq jumyrtqa shyǵarady. Ras, bul kórsetkishterdiń bári ishki naryqtaǵy suranysty tolyq óteýge de jetpeıdi. О́ıtkeni jumyrtqaǵa degen suranys jyl saıyn 3 mlrd danaǵa deıin jetedi. Statıstıkaǵa súıensek, jyl basynan beri otandyq óndiris 370 mln dana jumyrtqa daıyndaǵan. Biraq bul ótken jylǵa qaraǵanda 20 paıyzǵa az. Degenmen joqtan jaqsy. Súıinerligi, buǵan jetisýlyq kásiporyndar da úles qosyp otyr. Onyń ústine aımaqta qus etin óndirýdi yntalandyrýdyń barlyq sharasy jasalýda. Sonyń ishinde daıyn ónimge tólenetin sýbsıdııa da bar.
О́kinishke qaraı, memlekettiń ustanymy men qoldaý saıasaty durys bolǵanymen, jergilikti atqarýshy organdar tarapynan kedergiler jıi kezdesedi. Osyndaı jaǵdaı aımaqtaǵy «Alsad Qazaqstan» qus fabrıkasyna qatysty. Máseleniń mánisi bylaı: 2020 jyldyń jeltoqsan aıynda Almaty oblysynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ákimshilik soty kásiporynnyń oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń ústinen jazǵan talap-aryzyn qanaǵattandyrady. Iаǵnı sot memlekettik organǵa taǵamdyq taýyq jumyrtqasy óndirisiniń qunyn arzandatýǵa tıisti sýbsıdııalardy tóleýdi mindetteıdi. Alaıda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy sottyń sheshimin búginge deıin oryndamaı kelipti. Anyǵynda, memlekettik organ aryzdanýshynyń ótinimin qabyldap, biraq tıisti qarjylandyrý jasamaǵan. Al otandyq taýar óndirýshi bolsa taǵamdyq taýyq jumyrtqasy óndirisiniń qunyn arzandatý úshin tólenetin sýbsıdııaǵa jalpy somasy 22 463 823 teńgege ótinim bergen kórinedi. Eń qyzyǵy, «Alsad Qazaqstan» qus fabrıkasy oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmsyna 2020 jyldyń maýsymynda 43 ótinim, 2020 jyldyń shildesinde 64 ótinim, 2020 jyldyń tamyzynda 11 ótinim berip, eshbir jaýap almaǵan-mys. Al bıyl kásiporyn basqarmany taǵy da sotqa beripti. Nátıjesinde, sot oblystyq basqarmanyń áreketin zańsyz dep tanyp, bir aı merzim ishinde sýbsıdııalaýǵa ótinimder qabyldaýdy jáne kompanııaǵa 14,5 myń teńge tólengen memlekettik bajdy qaıtarýdy mindettedi.
– Kásipker sýbsıdııalaý qaǵıdalarynda kózdelgen barlyq talapty oryndady, osyǵan baılanysty ótinimder qabyldanyp, tirkelýi kerek. Tıisti aıǵa arnalǵan qarjylandyrý josparynda kózdelgen bıýdjet qarajatynyń kóleminen asatyn ótinimder boıynsha sýbsıdııany tóleý ýaqyty kelesi aıda, kezek boıynsha ótinimniń kelip túsken merzimine baılanysty júzege asyrylady. Sondyqtan memlekettik organnyń ótinishterdi qabyldaýdan bas tartý áreketin zańsyz dep sanaımyz. О́ıtkeni ótinimderdi qabyldaýdan bas tartýdyń zańdy negizderi joq, – deıdi bul jolǵy sotta qus fabrıkasynyń quqyǵyn qorǵaǵan oblystyq Kásipkerler palatasy dırektorynyń quqyqtyq máseleler jónindegi orynbasary Dýman Kerimbaev.
Aıtpaqshy, ótkende Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev osy sýbsıdııa máselesin qatań synǵa alǵan bolatyn. Prezıdenttiń paıymdaýynsha, sýbsıdııa alyp otyrǵan sharýalardyń aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeýge jáne saqtaýǵa asa qulqy joq. Sebebi sýbsıdııalaý júıesi sharýalardy yntalandyrmaı otyr. Kerisinshe, kedergilerdiń kóp bolýy memleket tóleıtin ótemaqyǵa suranysty azaıtyp, bılik júıesine degen senimdi de álsiretýge negiz bolǵany anyq. Al sońǵy bes jylda aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa 2 trln teńgeden astam qarjy bólingen.
«Alaıda sýbsıdııa kólemi qansha ósse de, bul salada aýyz toltyryp aıtatyn ózgeris bolǵan joq. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men ákimdikter sýbsıdııany taratyp berýmen ǵana shektelgen. Oǵan eshqandaı taldaý jasalǵan joq. Qarjynyń tıisti maqsatqa jumsalýyn da eshkim baqylaýǵa almaǵan. Sýbsıdııa túpki ıesine jetpeı, orta jolda talan-tarajǵa túsýde. Tipti aýyl sharýashylyǵyna esh qatysy joq salalar da onyń qyzyǵyn kórip jatyr», degen Prezıdent sýbsıdııalaýdyń biryńǵaı aqparattyq júıesi joq ekenin de atap ótken edi.
Iаǵnı Memleket basshysynyń «Sharýalardyń buǵan narazylyq bildirýi oryndy. Úkimetke sýbsıdııalaý týraly aqparatty tolyq qamtıtyn platforma ázirleýdi tapsyramyn. Bul platforma sharýalarǵa tegin qyzmet kórsetýi kerek. Sýbsıdııa memleket beretin mindetti tólem emes ekenin árkim bilýge tıis. Bul – sharýalardy ónimdi jumys isteýge yntalandyratyn tásil» dep qadap aıtqany el ishindegi jaǵdaıdy ońaltýǵa tıis. Bálkim, sonda ǵana sharýalar men ónim ıeleriniń memlekettik mekemelermen sottasýy sap tyıylar?..
Almaty oblysy
