Qazaq tili tehnıka tili bola alady

Ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyq mereıtoıyna oraı uıymdas­tyr­ylǵan is-sharaǵa Májilis depýtaty Berik Ábdiǵalıuly, «SaryarqaAvtoprom» serik­tes­tiginiń ókilderi, óńir zııalylary, Qos­tanaı avtomobıl kóligi kolledjiniń us­­­taz­­dary men stýdentteri qatysty. Jıyn­da tehnıka termınderin qazaq tilin­de qa­lyptastyrý, damytý, olardy til­dik qol­­da­nysqa engizý sııaqty ózekti máse­le­ler sóz boldy.

Berik Ábdiǵalıuly aldymen jınalǵan kópshilikke Alash ardaqtysy Ahmet Baı­tur­synulynyń ulttyq termınologııany qalyptastyrýdaǵy eńbegi men qazirgi zamanǵy tehnıkalyq qazaq tiliniń damýy tóńireginde oı qozǵap, búgingi tańda Ahań qalyptastyrǵan ulttyq termınderdiń órisin ǵylym men ozyq tehnologııa salasynda keńeıtýdiń mańyzdy ekenin aıtty.

Basqosý barysynda fılologııa ǵy­lym­­­darynyń doktory Sherýbaı Qurman­­baı­uly qurastyrǵan Mashına jasaý termınderiniń sózdigi tanystyryldy. Joba jetekshisi Aıgúl Ahmetovanyń aı­týy­nsha, atalǵan sózdik «Allur» Kom­pa­nııalar toby» AQ dırektorlar ke­ńe­siniń tóraǵasy Andreı Lavrentevtiń usynysymen qurastyrylǵan. Kásiporyn basshysynyń tikeleı qoldaýymen jaryq kórgen bul sózdikte Qostanaı zaýytynda jıi qoldanylatyn mashına jasaý salasyna qatysty 1000 termın qamtylypty.

– Til men sana – birtutas uǵym. Ony ári qaraı qalaı damytýǵa bolady?

Jalpy, álemdik ǵylymda lıngvoekonomıka degen sala bar. Bul – Germanııada Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin qolǵa alynǵan dúnıe. Iаǵnı til men ekonomıka damýynyń sabaqtastyǵyn qarastyratyn ǵylym. Lıngvoekonomıka ǵylymynda til damymaı, sala damymaıdy degen tujyrym bar. Mysaly, M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý mem­lekettik ýnıversıtetindegi fılologııa fakýltetinde 42 mamandyq bar: fılolog-jýrnalıst, fılolog-ınjener, fılolog-kopıraıter, fılolog-aýdarmashy dep jalǵasa beredi. Al bizdegi fılologııa fakýltetterinde tek muǵalim, aýdarmashy degen sııaqty sanaýly mamandyq ǵana bar. Tilge sanamyzdy damytatyndaı mazmun bere bilgenimiz abzal. Qazir bizde tehnıka salasynyń mamandary tapshy. Biz bul mamandardy múmkindiginshe memlekettik tilde daıarlap shyǵarýǵa talpynys jasasaq, utylmaımyz. Búgin óz­de­rińizge tanystyrylyp otyrǵan sóz­dikte Qostanaıdaǵy mashına jasaý óndi­ri­sinde jıi kezdesetin sózder men sóz tirkesteriniń qazaq jáne orys tilindegi balamasy be­ril­gen. Sózdikti qurastyryp bitken soń, taǵy birneshe ret tekserip, durys aýda­ryl­maǵan jerlerin túzettik. Bul bizdiń eń alǵashqy qadamymyz, son­dyq­tan atalǵan sózdik aldaǵy ýaqyt­ta áli de ózgerip, to­lyq­tyrylady. Bul baǵytta sózdik qu­ras­tyrýshylar úshin sizderdiń, ásirese sala mamandarynyń pikir­leri óte qajet, – dedi «Allur» kompa­nııa­lar toby» AQ dırektorlar keńesi tóraǵasynyń keńesshisi Aıgúl Ahmetova.

Aıgúl Ahmetovanyń aıtýynsha, qa­zir­gi qoǵamda memlekettik tildi ilgerilete otyryp ın­je­ner­­lik sanany ósirýdiń mańyzy joǵary.

– О́ıtkeni ózbek aǵaıyndarymyzda solaı. Men eki apta júrip bárin zerttep keldim. Ol jaqta ózbek tili men aǵyl­shyn tili basym. Aǵylshyn tildi tehnolo­gııa­dan alǵan sózdi ózbekshe túsindirip beredi. Al bizdiń kásipornymyzdaǵy ju­mys­shy­lardyń 80 paıyzy – qazaqtar. Biraq, ókinishke qaraı, óndiris tili oryssha. Bul sózdik osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda jasalǵan alǵashqy talpynys. Taıaýda О́zbekstannan 5 tomdyq termınder sózdigin alyp kel­dim. О́z sózdi­gi­mizdi qurastyrý barysynda keıde ózbek mamandarynyń da tájirıbesine súıenýge týra keldi, – dedi joba jetekshisi.

Mashına jasaý termınderiniń sózdi­gi «SaryarqaAvtopromnyń» Allur University oqý ortalyǵynda, sondaı-aq Qos­­­tanaı avtokólik transporty kol­­led­ji­niń qazaq tobyndaǵy oqý úde­risinde paı­dalanylatyn bolady. Shyn­týaı­­tyn aıtsaq, avtotehnıka mamandaryn daıarlaıtyn kolledjderdegi qazaq top­ta­ry­nyń stýdentteri áli kúnge deıin ózge tilde ja­­zyl­­ǵan oqýlyqtarǵa úńilýge májbúr bo­lyp otyr.

Al Qostanaı avtokólik transporty kol­ledjindegi jalǵyz qazaq toby byltyr ǵana ashylǵan. Kolledj basshysy Dmıtrıı Pavlenko aldaǵy oqý jyly ekin­shi topqa stýdentter qabyldanatynyn aıtty. Osyǵan oraı balalardy mem­le­ket­tik tildegi oqýlyqtarmen jáne oqý-ádis­temelik quraldarmen qamtamasyz etý máse­lesi sheshilýge tıis.

– Bizdiń kolledjimiz transport baǵy­tyn­da bilim beretin elimizdegi 18 kol­ledj­di biriktiretin ádistemelik ortalyq bolyp tabylady. Sondyqtan búgin ózderińiz kór­gen sózdikti biz osy oqý oryndarynyń bá­ri­ne jiberdik. Olar sózdikpen tanysyp, keıin bizge óz pikirlerin jiberedi. Pi­kir almasý kerek. О́ıtkeni osy 18 kol­­led­jde kúndelikti resimdelip jatatyn qujat­tar­dyń ózin­de birizdilik bolmaı qalyp jatady. Qurastyrýshylarǵa rah­met, aldaǵy ýa­qytta oqýlyq jasaý baǵytynda áli de áriptestik ornatamyz dep úmittenemin, – dedi kolledj dırektory.

Osy oraıda Májilis depýtaty Berik Ábdiǵalıuly Tobyl óńirine kelgen kúni Qostanaıda «Qazaq tili» qoǵamynyń fılıaly ashylǵanyn aıtpaı ketpeske bolmas. Oblystyq fılıal­dy belgili jýrnalıst Zańǵar Sanaı basqaratyn boldy.

– Búgin qolymyzǵa «Qazaq tili» qoǵam­dyq birlestiginiń oblystyq fılıaly ádi­let departamentinde tirkeldi degen anyqtama tıip otyr. Osyǵan baılanys­ty bir­lestik múshelerimen birge Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti Berik Ábdiǵalıulymen kezdesý ótti. Jıyn ba­ry­­synda alda atqarylatyn mindet­ter aı­­qyn­dalyp, memlekettik tildiń qol­da­nys aıasyn keńeıtý jóninde keleli áńgime órbidi. Oblystyq fılıaldyń alqa múshe­li­gine 13 adam ótti. Olardyń arasynda oblystyq, qalalyq, aýdandyq máslıhat de­pýtattary men mekeme basshylary, jas ǵa­lymdar men til mamandary bar. Aldaǵy ýaqytta Arqalyq, Rýdnyı qa­la­sy men Jitiqara, Qarabalyq, Qos­ta­naı aýdandarynda fılıaldary­myz­dy ashamyz, – dedi oblystyq fılıal­dyń jetekshisi Zańǵar Sanaı.

«Qazaq tili» qoǵamy óńirde qazaq tili men ult mádenıetin, ádebıetin, tarıhyn, ádet-ǵurpy men turmys-saltyn nasıhattap, ony odan ári damytýǵa nıetti qazaq jáne ózge ult ókilderiniń basyn birik­ti­re­­tin erikti uıym retinde jumys isteıtin bolady.

Qostanaı oblysy