Qant baǵasy nege qubyldy?

Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi Saýda komıtetiniń tóraǵasy Erjan Qazanbaevtyń sózinen uqqanymyz, asa bir dúrligetindeı faktor bolmaǵan. Tıisinshe, qant baǵasy ósýi múmkin degen boljam da jasalmapty. Soǵan qaraǵanda belgili bir toptar el ishinde qoldan dúrbeleń týdyryp, qalyptasqan jaǵdaıdy óz múddelerine tıimdi paıdalanyp ketken sekildi.

Aýyl sharýashylyǵy vıse-mı­nıstri Jeńis О́serbaıdyń máli­metin­she, elimizde 90 myń tonnaǵa jýyq qant qory bar. Onyń 30 myń tonnasy turaqtandyrý qorlary men saýda oryn­­darynda, 47 myń tonna ónim qant za­ýyt­tarynda, 2,5 myń tonnasy Azyq-túlik kelisimshart korporasııasynyń qo­ryn­da saqtalǵan. Endeshe, qanttyń kó­le­mi jetkilikti bolsa, baǵa nelikten qu­byl­dy degen zańdy saýal týyndaıdy.

– Suranys óskendikten baǵa da qymbattaǵan. Máselen, bes kúnniń ishinde bir ǵana «Magným» saýda jeli­lerinde 540-550 tonna qant satylypty. Ádette, mundaı merzimde 170 tonna qant satylyp kelgen eken. Oryn alǵan jaǵdaıǵa baılanysty jergilikti at­qarýshy organdar men Básekelestikti qor­ǵaý jáne damytý agenttigi baǵany ne­gizsiz kótergen kásipkerlerge qatys­ty tekserý júrgizbek. Osydan keıin ba­ǵa tu­raq­tanýy múmkin, – deıdi Saý­da ko­mı­tetiniń tóraǵasy Erjan Qazanbaev.

Áleýmettik mańyzy bar taýar­lar­dyń ishinen syrttan kóp kólemde ımporttalatyny – qant. Biraq álemdegi qazirgi geosaıası jaǵdaıǵa baılanys­ty Reseı qant eksportyna tyıym salýy múmkin. Jeńis О́serbaıdyń piki­rin­she, buǵan alańdaıtyndaı negiz joq. О́ıtkeni álemde qant qory jet­kilikti. Basqa elderden ımporttaý asa qıyndyq týdyrmaýy kerek.

– Bizdiń mınıstrlik alty túrli taýar boıynsha ımportty almastyrý jumystaryn júrgizip jatyr. Sonyń ishinde qant ta bar. Aldymyzda turǵan úlken mindet – otandyq qant óndirisin odan ári damytý. Ol úshin qant qyzylshasyn óńdeý mańyzdy. Búginde elimizde qant qyzylshasyn óńdeıtin tórt zaýyt bar. Onyń ekeýi Jambyl obylsynda, ekeýi Almaty oblysynda ornalasqan. Atalǵan kásiporyndardy qaıta jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatyr. Sondaı-aq Jambyl oblysynda taǵy bir jańa zaýyttyń qurylysy josparlanyp otyr, – deıdi Jeńis О́serbaı.

Vıse-mınıstr zaýyttardyń tolyq qýattylyqpen jumys istemeıtinin moıyndady. Sondyqtan elimizde qant qyzylshasy alqaptaryn ulǵaı­tý jumystary júrgizilip jatyr. Bu­ǵan memleket tarapynan sýbsı­dııa beriledi. Bekitilgen ulttyq jobaǵa sáıkes, 2025 jylǵa deıin qant qyzylshasy alqaptarynyń 70 pa­ıyzǵa jýyǵyna memleket tarapynan qoldaý kórsetiledi. Sondyqtan buǵan qomaqty ınvestısııa tartylady dep kútilýde. Sonymen qatar elimizde qant qyzylshasyna sýbsıdııa beriledi. Onyń bir tonnasyna 10 myń teńgeden úlestiriledi. Jyl saıyn shamamen 350 myń tonnaǵa jýyq qant qyzylshasy jınalady. 2021 jyly qant qyzylshasyn satyp alýǵa 7 mlrd teńgege jýyq qarjy bólinipti. Sondaı-aq bıyl Pavlodar oblysynda qant qyzylshasyn óńdeıtin zaýyt ashylýy kerek edi. Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstriniń aıtýynsha, bul zaýyt ázirshe joba kúıinde qalyp otyr. 

– Bul jobany Pavlodar oblysy­nyń ákimdigi usynǵan. Tehnıkalyq ekono­mıkalyq negizdemesi jasaldy. Sonyń negizinde ákimdik pen Kazakh Invest ulttyq kompanııasy strategııalyq ınvestor izdestirýde. Ázirshe ınvestor tabylǵan joq. Tıi­sinshe, zaýyttyń qurylysy da ba­s­tal­mady. Al zaýyttyń bıyl paı­dalanýǵa beriletini týraly aqparat boljam bolsa kerek, – dedi ol.

J.О́serbaı ishki naryqty azyq-túlikpen qamtamasyz etýge kún sa­ıyn monıtorıng júrgiziletinin málim­dedi. Onyń málimetine sensek, 12 naý­ryzdaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıkada 1,3 mln tonna áleýmettik mańyzy bar taýar qory qalyptasqan. Onyń ishinde qorda 144 myń tonna un, 90 myń tonna qant, 40 myń tonna kúrish, 21,5 myń tonna makaron, 900 myń tonna kókónis ónimderi saqtalǵan. Vıse-mınıstr azyq-túlik qory apta saıyn tolyqtyrylyp ári jańartylyp otyrady dep sendirdi.