– Erjan Orynbaıuly, «Kólsaı kólderi» ulttyq parkiniń búgingi tynysy qandaı?
– Álemdi ábigerge salǵan pandemııa kezinde shekara asyp saıahat qurý múmkin bolmady. Eńbek demalysyn shet memleketterde ótkizýge beıil jerlesterimiz óz jerimizdegi kórikti oryndarǵa kóbirek nazar aýdara bastady. Osynyń sebebinen ishki týrızmniń tynysy keńeıip, bizge de kelýshiler sany artty. Aıtalyq, osydan bes jyl buryn jylyna nebári 6-7 myń týrıst kelse, 2021 jyldyń bir maýsymynda ǵana 165 myń týrıst Kólsaıǵa taban tiredi. Iаǵnı kelýshiler legi eselep ósti. Bıylǵy maýsymda da týrıster kóptep keledi degen úmitimiz bar. Indettiń beti beri qaraı bastady. Bul shekaralardyń ashylýyna jol ashady. Nátıjesinde, shet memleketterden keletin saıahatshylar sany da artady degen sóz.
– Kelýshiler kólemi bir demde eselep óskenin aıtyp óttińiz. Kólsaıdyń ınfraqurylymy, servıstik qyzmet kórsetý sapasy bul júktemege tótep bere aldy ma?
– Memleket tarapynan ekotýrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan birqatar baǵdarlama iske asýda. Sonyń biri Kólsaı saıyna aparar joldy elektr jelisimen qamtý máselesi. Buǵan aýqymdy qarjy bólindi. Byltyrdan bastap Qaıyńdy joly, Saty saıyna aparatyn jol jasalyp jatyr. Qurmeti saıy da kezegin kútip tur. Mınıstrlik tarapynan sıfrlandyrý baǵdarlamasy negizinde tıisti qarajat qarastyryldy. Bul óz kezeginde qorǵaý, baqylaý jumystaryn zaman aǵymyna saı tehnologııalyq, sandyq júıege kóshirýge jol ashady. Atalǵan jumystar bastalyp ta ketti. Týrısterdiń kelip-ketý júıesin, basqa da máselelerdi tıimdi basqarýdy qalyptastyrý úshin sıfrlandyrýdyń mańyzy zor. Byltyrdan bastap Kólsaıǵa kelý aqysyn Kaspi tólemi arqyly tóleý júzege asty. Muny sıfrlandyrý isiniń basy dep aıtýymyzǵa bolady. Buryndary Kólsaı kóli aldynda týrıstik kólikter uzyn-sonar kezekte turatyn. Al qazir týrıster jolda kele jatyp-aq mobıldi qosymsha arqyly aldyn-ala tólem jasap, jasyl dálizge óte alady. Kólsaıda buryn mobıldi baılanys ta joq edi. Qazir ǵalamtor da jap-jaqsy ustap tur. Beınebaqylaý qurylǵylary paıda bola bastady. Bizdiń arnaýly saıtymyzda kórikti mekenderdiń tarıhyna, ereksheligine qatysty aqparattar ornalastyrylǵan. Saıtta kelýshiler sany kúnbe-kún jarııalanyp turǵandyqtan, munda at basyn burǵysy kelgender júkteme kezine tap bolmas úshin aldyn ala jospar qura alady. Atalǵan málimetter udaıy jańaryp, tolyqtyrylyp otyrady. Qyzmet kórsetý sapasy da jyl sanap alǵa jyljyp keledi. Aldaǵy birer jylda budan da zor tabystarǵa qol jetkizemiz degen josparymyz bar.
– «Kólsaı kólderi» ulttyq saıabaǵynyń jalpy qurylymyna az-kem toqtala ketseńiz?
– «Kólsaı kólderi» ulttyq parkiniń jalpy aýmaǵy 160 myń gektardy quraıdy. Bir sheti Kegen aýdanynan bastalyp Almaty irgesindegi Talǵar aýdanynyń aýmaǵyna deıin sozylyp jatyr. Qaıyńdy, Kólsaı kólderinen basqa da kórnekti jerlerimiz barshylyq. Olardyń da órisin keńeıtip, ınfraqurylymdyq áleýetin arttyrýǵa keshendi josparlar quryldy. Bul baǵyttaǵy birqatar jumys Almaty oblystyq týrızm basqarmasymen birlese atqarylady. Demalýshylarǵa zaman talabyna saı qolaıly jaǵdaı týǵyzý, kórikti mekenderge aparatyn joldardyń jaıyn jaqsartý sekildi máseleler basty nazarda.
– Ulttyq park qurylǵannan keıin janýarlar men ósimdikter álemin qorǵaý jaıy da nazarǵa alynǵan bolar. Jalpy sizderdiń mindetterińizge týrızmnen basqa ne kiredi?
– Bizdiń ulttyq park Úkimet qaýlysymen 2007 jyly quryldy. Sodan beri ondaǵy jan-janýarlar men ósimdikter memleket qorǵaýynda. Máselen ulttyq park aýmaǵyna kirmeıtin jerlermen salystyrǵanda janýarlardy, ormandy qorǵaý, damytý jumystary júıeli jolǵa qoıylǵan. Arnaýly mamandar ǵylymı ádistemelik sharalarmen aınalysady. Qarýmen jaraqtalǵan jedel toptarymyz bar. Quqyq qorǵaý oryndarymen birlesken is-sharalar júrgizý arqyly, park aýmaǵyndaǵy sırek kezdesetin ańdardy qorǵaý isinde aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jetkizip otyrmyz. Brakonerlik, aǵashtardy kesý syndy zańǵa qaıshy áreketterge tosqaýyl qoıyldy. Jyl saıyn ań sanaǵyn ótkizemiz. Sońǵy jyldary Qyzyl kitapqa engen ilbis sekildi sırek kezdesetin ańdardyń kóbeıý úrdisi baıqala bastady. Bul qýantarlyq jaǵdaı. Sonymen qatar ilbisterge arnaýly JPS qondyrǵysy ornatyldy. Olardyń ósý dınamıkasy, tabıǵı erekshelikteri ǵylymı negizde baqylanyp, zerttep-zerdelenýde. Sol sekildi ósimdikter dúnıesin, ekologııany qorǵaý máselesi de nazarymyzda.
– Ulttyq park taýly aımaq turǵyndaryn jumyspen qamtyp otyrǵan birden-bir mekeme. Jalpy týrıstik aımaqtyń órisin keńeıtýde, kadr máselesinde qandaı problemalar bar?
– «Kólsaı kólderi» ulttyq parkinde 200-ge tarta azamat eńbek etedi. Olardy mazalaıtyn basty saýal jalaqynyń azdyǵy. Jyl basynda eńbekaqy 20 paıyzǵa ósti. Degenmen jaýapty mindetke jumylǵan mamandar úshin bul da tómen. Iаǵnı ulttyq park qyzmetkerleri elimiz boıynsha eń tómengi jalaqy alatyn azamattardyń sanatynda. Jalaqy kóterilse jaqsy mamandar tartylyp básekege saı orta qalyptasar edi. Al báseke bolǵan jerde progress paıda bolady. Degenmen bul salada jumys isteıtin mamandarymyzdyń kópshiligi ózińiz aıtqandaı tabıǵı park aýmaǵyna jaqyn ornalasqan aýyldardyń turǵyndary. Olar jalǵyz bul jumyspen shektelip qalmaı, mal sharýashylyǵy sekildi óziniń basqa da kásipterimen qatar aınalysady. Kólsaıǵa jaqyn ornalasqan eldi meken turǵyndarynyń turmysyn jaqsartýǵa týrıstik oryn oń áserin tıgizýde. Kólsaı saıyna keletin týrısterge túrli qyzmet kórsetý, jatyn oryn usyný, atqa mingizý, tamaq ázirleý sekildi kóptegen jumyspen aınalysatyn jergilikti turǵyndar. Degenmen biz úshin joǵary standartqa saı sapaly qyzmet usyný jaıy alǵashqy orynda. Osyǵan saı týrıstik aımaqtaǵy saýda-sattyqty durys uıymdastyrý, santıtarlyq talaptardy saqtaý maqsatynda saýda oryndaryn bas josparǵa engizdik. Nátıjesinde, baqylaý kúsheıip, básekelestik orta qalyptasyp keledi. Talapqa saı bolsań jumys isteısiń, al údeden shyǵa almasań jumysyńdy toqtatasyń. Bul ne úshin qajet? Eń aldymen, shet elderden, elimizdiń ár óńirinen kelgen týrısterdiń shuraıly aımaqtyń týrıstik áleýeti týraly oń pikir qalyptastyrýy úshin qajet. Saıyp kelgende bul memleketimizdiń ımıdji. Bizdiń basty mindetimiz – týrızmniń arnasyn keńeıtýmen qatar tabıǵatty qorǵaý.
– Kólsaıǵa baryp demalý quny qansha? Ulttyq park jeke kásipkerlerdiń baǵa máselesin qadaǵalaýǵa qaýqarly ma, jalpy demalys aýmaǵynda qandaı erekshelikter bar?
– Birden aıtý kerek, bizde baǵa qoljetimdi. О́ıtkeni báseke bar. Báseke bolǵan jerde eshkim aspandaǵy baǵany qoıa almaıdy. Jekelegen qyzmet qunyn saıt arqyly anyqtaýǵa bolady. Álbette ishki máselelerine tikeleı aralaspasaq ta ondaǵy ár qyzmet bizdiń nazarymyzda. Bári de halyqqa, týrısterge qolaıly jaǵdaı jasaý nıetinde qolǵa alynǵan jobalar. Jalpy, demalýdyń ózindik ádebin qalyptastyrýdyń mańyzy zor. Aıtalyq, kelgen adamdar ár jerde sýretke túsip, árli-berli júrip qaıtpaýy kerek. Jańa saýylǵan bıe sútin iship, taza aýada serýendep, qaıyqqa minip densaýlyqqa jaǵymdy áser alýǵa tıis. Týrısterge osyndaı múmkindik syılaý úshin jyldan-jylǵa jańa bastamalar iske asyp keledi. Tabıǵat ana qashap bergen sulý mekenniń atyn estip, sýretin kórý basqa da, oǵan kelip atmosferasyn seziný múlde bólek. Adamdardy myńdaǵan shaqyrymnan magnıtteı tartyp ákeletin osy sulýlyq, osy keńdik. Kólsaı IýNESKO-ǵa kirdi. Saty aýylyn bolashaqta úlken týrıstik alańǵa aınaldyrý kózdelýde. Bizdiń ulttyq parkte túsirilgen beınerolıkter áleýmettik jelide mıllıondaǵan qaralymǵa ıe bolyp, álem halqyn tańdaı qaqtyrdy. Osy ǵajap kóriniske kóz sýarǵan sheteldikter aldaǵy ýaqytta jumaq mekendi bir kórýge asyǵary daýsyz.
Áńgimelesken
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
