– Qylqalamǵa qushtarlyq qaıdan týdy, bári qalaı bastalyp edi?
– Sýret salý – Qudaıdan beriletin qasıet. Onyń kózin ashyp, arnasyn keńeıtý, bolmasa talant tasqynyn der shaǵynda ustap qalý – ár pendeniń óz enshisindegi is. Aýyl balalary sekildi meni de arman qanatyna mingestirip, ónerge ińkár etken týǵan ólke tabıǵaty, aınalamnan alǵan áser. Buǵan basty sebepker dep eń aldymen, áke men ananyń tárbıesin, qazaqy aýyldyń qońyr tirshiligin, bala qııaldan búr jarǵan áppaq úmitti ataǵan bolar edim. 14 bala ósirgen kópbalaly otbasynyń perzentimin. Oqýshy kezimde tastan Abaıdyń músinin qashadym. Ony kórgen ákem: «Nemene maǵan eskertkish qoıýǵa asyǵyp júrmisiń?!» dedi. Ákeden erekshe ımenetin aýyl balasy retinde bul sóz meniń janyma qatty áser etti. Abdyrap qalǵanym sonsha, ákeme qarap basymdy shaıqaı bergenimdi bilem. Sodan soń músin qashaýǵa qaıta aınalyp soqpadym. Biraq sýret salýdy toqtatqan joqpyn. 4-synypta ózim sekildi qara domalaqtarmen birge aýyl syrtynda qozy baǵatynmyn. Sonda kóńilimde qattalyp qalǵan myna bir epızod bar. Qyrda jaıylyp júrgen qozylarǵa alystan kóz tastap qoıyp kitap oqımyz, jalyqqanda túrli oıyndar oınaımyz. Bir kúni qatarymyzdaǵy bir bala oıyn kartasyn ákeldi. Ol zamanda mundaı dúnıe tańsyq edi ár kóp tabyla bermeıtin. Úıge qaıtarda álgiden qoıarda-qoımaı tańerteń qaıtyp ákelip beremin dep kartasyn surap aldym. Ol «bilip qoısa ákem óltiredi» dep áreń berdi. Men sol túni tańǵa deıin uıyqtamaı karton qaǵazdardy qıyp alyp, álgi kartanyń tup-týra kóshirmesin jasap shyqtym. Eki jaq betiniń sýretterine deıin ár detaldi qaz-qalpynda kóshirip boıap ta qoıdym. Erteńine balalardyń bári meniń kartama tańǵalyp, sonymen oınaıtyn boldy. О́zimnen kishi Sábetbek degen bala menen álgi kartany bir somǵa satyp aldy. Sol aqshany anama ákelip berdim. Ol kisi aqshany qaıdan alǵanymdy táptishtep surap alǵannan keıin ǵana áreń qabyldady. Álgi aqshany anama usynyp turyp: «Sheshe, men senderdi sýret salyp asyraımyn» dep edim. Qudaı aýzyma salǵany shyǵar, balań tilegim qabyl bolyp, ómir órnegim rasynda da solaı órbidi. Osy ýaqytqa deıin sýret óneri meniń jan rahatym ǵana emes tirshiligimniń tiregi bolyp keledi. Almatyǵa kelip jas otbasy retinde baspana taýqymetin az tartqanymyz joq. Osy qıyndyqtyń barlyǵyn qylqalammen eńserdik.
– Shabytyńyzdyń bastaý bulaǵynda áke men ana turǵanyn aıtyp qaldyńyz. Sizdi kópshilikke tanytqan tyrnaqaldy shyǵarmalaryńyz da osy jandarǵa arnalǵanynan habarymyz bar.
– Onyń ras. Qazaq balasy úshin qasıetti qara shal – adaldyqtyń tumary, eń úlken tárbıe mektebi. Sol sekildi mańdaıdaǵy ájimi taǵdyr jolyndaı taramdalǵan ǵazız analar bizdiń ómir tynysymyz. Meni sezim bıigine tartqan eń áýeli osy jandar edi. 1979 jyly arman qýyp Almatyǵa kelgenimde ákem Muqajan baqılyq boldy. Apyl-ǵupyl aýylǵa jetip, kóńilim ákemdi izdep qulazydy. Esik ashylǵan saıyn úıge ákem kirip kelerdeı eleńdeı berdim. Onyń búkil bolmysy kóz aldymnan ótip jatty. Áke aldyndaǵy ótelmeı qalǵan perzenttik paryzymdy, keýdede qalǵan saǵynyshymdy boıaýmen berýge bekindim. Ákemniń portretin salyp tórge ilip qoıdym. Buǵan búkil sezimimdi quıyp berdim desem bolady. Esikten kirip kelgen kishi sheshemiz sýretti kórip «O, Qudaı-aý, mynaý jákemniń ózi ǵoı» dep qaıynaǵasy tirilip kelgendeı qýanǵany bar. Bul portrettiń artqy fonyna ýaqyttyń sımvoly retinde dombyrany jáne taǵy bir tusyna túlkige uqsas elementti qosa berdim. Jastyq jalynda janymyzǵa medet bolǵan ákeden aıyrylyp qalamyz dep oılamaýshy edik. Sol sát ornaǵanda «jalǵannyń arty ashyldy» degen osy eken-aý dep tereń muńǵa batqanym bar. Bir sózben aıtqanda, bul portrette tek áke tulǵasyn emes, bulańdaǵan qý dúnıeniń ótkinshi keıpin qosa kórsetkim keldi.
Kórkemsýret fakýltetinde oqyp júrgenimizde úı jumysy retinde kólemdi portret salýdy tapsyratyn. Qatelespesem 3-kýrsta oqıtyn kezim. Jazǵy demalysqa aýylǵa bardym. Muqaǵalıdyń kitabyn paraqtap otyryp, myna bir óleńi janyma qatty áser etti.
«Anam meniń ıilip bara jatyr,
Qaı kúni keler eken nala batyr.
Jel kelip sybyrlaıdy aıat oqyp,
Bir kúni aıyrylasyń qara da tur.
Anam meniń ıilgen suraý belgi,
Az ǵana shattyq kórdi, jylaý kórdi.
Qalaı ǵana qalpyna keltirersiń,
Daýyldar maıystyrǵan mynaý beldi».
Bul óleńde Muqaǵalıdyń ǵana emes, meniń de anamnyń portreti jatqandaı edi. 14 qursaq kótergen ananyń keshken beıneti az bola ma? Jas bosanyp otyrǵanynda tolyp turǵan qazandy kóteremin dep beli kilt ete qalsa kerek. Iilgen suraý belgideı búkireıip júretin. Bir kúni sheshemnen de aıyrylyp qalamyn-aý degen qorqynyshty oı sanama maza bermedi. Kózi tirisinde onyń portretin salýym kerek degen baılamǵa keldim ári jazǵy demalystaǵy úı tapsyrmasynyń keıipkeri jaqynnan tabylǵanyna qýandym. Demalystan oralǵan soń álgi sýret ustazdarymnyń qyzyǵýshylyǵyn týdyryp ınstıtýttyń ádistemelik qoryna tańdalyp alyndy. Bir kúni ustazym Toqtar Asqarbaıuly meni shaqyryp: «anańnyń portretin ınstıtýttan alyp al, bul búkil janyńmen jazylǵan dúnıe, qaltarysta qalmasyn, keıin kórmege qoıýyńa bolady», dep aqylyn aıtty. Maıly boıaýdan óz beınesin kórgende anam erekshe qýanyp, batasyn berdi. Sol batanyń qýaty óziń aıtqandaı meniń ónerdegi jolymdy ashyp, shyǵarmashylyq álemine alyp keldi. О́z ýaqytynda bul portret respýblıkalyq kórmege qoıylyp, ol týraly «realızm ónerine tyń lep keldi» degen sarynda maqala da jazyldy. Sebebi shyǵarmashylyq orta bul tusta realızmnen abstraksııa, sıýrealızm, kýbızm baǵytyna aýytqyp bara jatqan kezeń bolatyn. Sol óner jármeńkesinen keıin búkilodaqtyq kórmede kópshilik kózine túsken «Meniń anamnyń portreti» dep atalǵan bul shyǵarmamdy Máskeýdiń kórkemsýret dıreksııasy satyp aldy.
– Áıgili Vınsent Van Gog: «Men ǵıbadathanalardy salǵannan góri adamnyń janaryna úńilgendi unatamyn. Adam jan dúnıesi áldeqaıda qyzyqty» degen eken. Sizdi beıneleý óneriniń bıigine alyp shyqqan dál osy adam beınesin salý. Jalpy, portret janry týraly ne aıtasyz?
– Portrettiń basty muraty aınytpaı uqsatyp, kóshirme jasaý emes. Basty mán uqsastyqta bolsa portrettiń fotosýretten qandaı aıyrmashylyǵy bar? Keıipkerdiń ishki jan dúnıesimen syrtqy sulba qabysqanda ǵana obraz paıda bolady. Sondyqtan bul kúrdeli janr kez kelgen óner ıesiniń ońtaıyna kele bermeıdi. Portret – sonaý eski zamandardan kele jatqan beıneleý ónerindegi eń bir kóne janr. Erte zamandardaǵy tasqa qashalǵan sýretter, jer-jerden tabylǵan balbal tastardaǵy beıneler osyǵan dálel. Atalǵan janr eń alǵash Mysyr men Grek jerinde órken jaıdy. Adamnyń syrtqy formasyn jasaýdan bastalǵan baǵyt keıinnen ózgeristerge ushyrap, akademııalyq talap-tilekterdi oryndaıtyn dárejege deıin jetti. Qaıta órleý dáýirinde bul baǵyt tipten shyrqaý bıikke qulash sermedi. Syrtqy uqsastyqtan buryn, ishki jan dúnıege tereń mán berile bastady. Bul kezeń Leonardo da Vınchı, Mıkelandjelo, Rembrandt, Rafael sekildi kesek tulǵalardyń dúnıege kelýimen erekshelendi. Al qazaq beıneleý ónerinde portret janryn alǵash qolǵa alǵan – Ábilhan Qasteev. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, tehnıkanyń órkendeýi salanyń damýyna serpin berdi. Fotoapparattardyń paıda bolýy tipti «portret kerek pe?» degen saýal týyndatty. О́ıtkeni tehnıkanyń kómegimen biz adam beınesin gıperrealızm dárejesinde tarta alatyn boldyq. Tehnıka qansha jerden kókke órlese de shynaıy ónerdiń qundylyǵy bıik turatynyn ýaqyt ózi dáleldedi. Tehnıka sýretshiniń ishki sezimin bere almaıdy. Basty aıyrmashylyq osynda jatyr.
Dańqty Pıkasso kezekti keıipkerdiń sýretin salǵanda, álgi kisi: «Bul maǵan múlde uqsamaıdy ǵoı!» depti. Sonda uly sýretker: «Siz otyz jyldan keıin osyndaı bolasyz», dese kerek. Shynynda sol kisi, arada jyldar ótken soń dál sondaı bolǵan desedi. Demek, sýretshi óziniń aldyndaǵy keıipkerine qarap otyryp, qııalymen onyń bolashaǵyna saıahat jasaýy, ıakı ótken ómiriniń tuńǵıyǵyna súńgip ketýi múmkin. Naǵyz qylqalam sheberi ýaqyt pen keńistiktiń sheńberinde shektelip qalmaıdy.
– Kóptegen jas sýretshimen áńgimelesý barysynda realızm men sıýrelızmnen, akademızmnen alshaqtaı almaı jatyrmyz. Eýropa elderindegideı jańashyldyqqa, jańa deńgeıge, ómirdiń jańa beınesin óner arqyly ashýǵa tyrysýymyz kerek degen pikir aıtady. Akademızmnen alshaqtaı almaı otyrmyz degen sýretshilerdi tejep otyrmyz ba?
– Bizdiń joǵary oqý ornynda basty negizge alyp otyrǵanymyz – realıstik baǵyt. Sıýrealıstik baǵyttyń negizin qalaǵan sýretshi Salvador Dalı: «Seni el moıyndaýy úshin eń aldymen, realızmdi jete meńger, ózińdi osy baǵytta kórsetkennen keıin basqa baǵytta qalam silteseń, seni jurt moıyndaıdy», deıdi. Álbette adam qııalyn shekteýge bolmaıdy. Dese de beıneleý óneriniń álippesi – realızm. Áripti úırenbeı turyp, sóz quraı almaıtyn sekildi, realıstik baǵytty ıgermegen sýretshi basqa baǵytta jetistikke jetedi deý qıyn. Realızmdi úıretip, irgetasyn qalaǵannan keıin ǵana biz balanyń qabiletine qaraı erkindik beremiz. Elimizdiń ár aımaǵynan kelgen balalardyń boıaý túsin kórýi de ártúrli. Zamanynda Máskeýde oqyp kelgen jigitter ózderiniń jetekshisine eliktep, sýretti týra óziniń ustazyndaı salatyn. О́ıtkeni keńes zamanynda ár sýretshiniń mektebin qalyptastyrý degen jalań uran beleń aldy. Bul – óner adamyn tunshyqtyrý. Bala boıyndaǵy daryndy baıqap, onyń óz baǵytyn tabýǵa septesý kerek. Realızmdi alyp kete almaǵandardy, ózderi beıim baǵytqa baǵyttaımyz. Aıtalyq, bir kezderi «Soros» kompanııasy abstraksııalyq baǵyttaǵy sýretterdi qymbatqa satyp alyp, realıstik baǵyttaǵy ulttyq shyǵarmalardy qabyldamaıtyn. Abstraksııalyq sýretter qymbatqa ótip jatqandyqtan, osy baǵytqa eriksiz kelgender de boldy. Munyń astarynda sheteldiń surqııa saıasaty turdy. Bizdi óz baǵytymyzdan taıdyryp, túp-tamyrymyzdan ajyratqysy keldi. Bizdiń qazirgi mindetimiz – ózimizde bar jaqsy dúnıelerdi joǵaltyp almaý. Ulttyq óner ultty biriktirýge tıis. Ár jaqtan kelgen ónerdi ózimizge engize beretin bolsaq, tól ónerimiz shashyrap ketedi. О́ner adamdaryna memleket jáne ulttyq kompanııalar, jekelegen aýqatty adamdar tarapynan qoldaý kerek. Sýret – yryqqa baǵynbaıtyn shekarasy joq álem. Sondyqtan sýretshi qııalyn tejeı almaısyń. Al shyǵarmalardyń qundylyǵyn ýaqyt ózi eksheıdi. Eń bastysy, óner adamy óziniń rýhanı dińinen ajyramaǵany abzal. Sýretkerdi tarıh shyńyna alyp shyǵatyn onyń salǵan súrleýi, ónerdegi ózine ǵana tán dara joly. Máselen, Gogenniń bir shyǵarmasyn sal deseńiz kez kelgen sýretshi aınytpaı salyp beredi. Biraq ony kóshire salǵanymen, ol Gogen bola almaıdy, óıtkeni ol ony oılap tapqan joq. Mundaǵy negizgi mán sýretshi sol tyń beıneni alǵash bolyp ómirge ákelýinde. Beıneleý ónerine óz baǵytyńdy alyp kelgende ǵana sen Salvador bolyp qalasyń. Rembrandt psıhologııalyq portretterimen, Djotto adam sulbasyn ózgeshe keıipteýimen, Leonardo da Vınchı adamnyń segizge bólinetinin, onda bas negizgi ólshem bolatynyn aıshyqtaýymen álemdik tarıhta qaldy. Mone eki myńnan astam sýret salǵanymen, onyń eki júzin ǵana alyp qalyp, qalǵanyn órtep jibergen. Sebebi ol sýretterdi eshkimge kerek emes, aıtary joq dúnıeler dep eseptegen. Iаǵnı ózine syn kózben qarap, óner ólshemin bıik qoıǵan. О́nerge talaptanǵan jastar Zıgmýnd Freıdtiń psıhologııasyn, ýtopısterdiń eńbekterin sholyp shyǵýy qajet. Beısanadaǵy dúnıeni jaryqqa shyǵarý úshin sýretshide zııatkerlik bilim bolǵany durys. Sýretshi belgili bir kompozısııany somdamas buryn óziniń alǵashqy oıy men sońǵy maqsatyn anyq kórip, sol arqyly shyǵarmanyń mánin tarazylaǵany lázim.
– Pablo Pıkasso: «Sýretshi – ár jerden: aspannan, jerden, qaǵazdyń sybdyrynan, ótkinshi formalardan, tordan, taýlardan, daladan, tabıǵattyń ártúrli kórinisterinen keletin emosııalardyń ortasy» depti. Árkim ártúrli paıym aıtsa da qylqalam qupııasyn meńgerý ekiniń birine berilgen qasıet emes qoı. Jalpy, Sizdiń uǵymyńyzda sýretshi degen kim, onyń mıssııasy ne?
– Sýretshi – basqa adamdardyń qýanyshyn bólisip, qaıǵysyna ortaqtasatyn, shyndyqty dáripteıtin hám ásemdikti áıgileıtin izdenimpaz jan. Kóp ǵasyrlar boıy adamdar jasaǵan uly kórkemdik qundylyqtardy oqyp-úırenbeı, ónerdi túsiný jáne súıý múmkin emes. Sýretshi – dáýirdiń aınasy. Onyń uly mıssııasy – ýaqyt únin keleshekke jetkizý. Biz sýret ónerine at ústi qaramaı oǵan tereń tanymmen úńilýimiz kerek. Túptep kelgende, sýretshi uly Jaratýshynyń qudiretin áıgileıtin tulǵa. Aıtalyq, qylqalam sheberi keıipkerdiń sezimin dál somdap aınytpaı bederlegenimen oǵan jan bitire almaıdy. Mine, osy jerde ol óziniń álsizdigin moıyndap, barlyq qudiret Qudaıǵa ǵana laıyqty ekenin pash etedi. Al muny tereń zerdeleı almaǵandar beıneleý ónerin dinge qaıshy qural retinde kórsetkisi kelip júr. Menińshe bul qate paıym. Qolynyń ıkemi bar adamdy beıneleý ónerine úıretip, sheber sýretshi jasaýǵa bolatyn shyǵar. Biraq odan naǵyz sýretshi shyǵara almaısyń. О́ner degen ishki aýrý. О́zegińdi órtegen kerýen oılardy syrtqa shyǵarmasań janyń jaı tappaıdy. Sýretshiniń qalamgerlerden aıyrmashylyǵy salǵan sýretin ózge tilderge aýdaryp áýrelenbeıdi. Sebebi ónerdiń tili tutas adamzatqa ortaq. Ony ár ult óz óresinde, óz tanymynda túısinedi. Keneptiń taǵy bir mıssııasy mádenıetterdi jaqyndastyrý arqyly adamzatty yntymaqqa uıystyrý. Sýret ónerinen ulttyń tarıhyn, qasıet-qalybyn, tirshilik arnasyn kórýge bolady.
– Bireýler sýretti saýdaǵa aınaldyrý ónerdegi tazalyǵyńdy joǵaltý dese, endi bireýler kerisinshe Qudaı bergen talantyńdy kásipke aınaldyryp, tabys tabý kerek degendi aıtady. Jáne osy eki pikirdi aqtaıtyn da ýáj tabylady. Siz qaısysyn quptaǵan bolar edińiz?
– Bul ekeýiniń ortasyn tabý kerek. Jalpy, sýretshi baı adam bolǵany abzal. Oıy erkin, materıaldyq jaǵdaıy jaqsy adam tek sonymen aınalysady. Tarıhta mundaı sýretshiler de bolǵan. Basqa eshteńemen aınalyspaı tek qana sýret salyp ómirden ótken. Biraq olardyń bárin ǵajap sýretshi bolǵan dep aıta almaısyz. Aldyna bar jaqsyny úıip qoıǵanymen, kóńil kókjıegine ilkimdi oı qonbaı ótýi de múmkin ǵoı. Kerisinshe ómiri qaıshylyqpen, joqshylyqpen ótse de, talqany taýsylǵansha sýret salǵan jandar bar. Sýretin satqandardyń da, ónerdi saýdaǵa salmaý qajet degen pikirdi berik ustanǵandardyń da, jalpy barlyq sýretshiniń armany túbi bir jarq etý. О́ziniń bir shyǵarmasymen tarıhta qalý. Qudaı boıyńa osy ónerdi darytqan soń óner arqyly tabys tabýdyń esh ábestigi joq. О́ner degen báıge. Bul báıgede bireýler alǵashqy aınalymda alǵa ozsa, endi bireýler ómiriniń sońyna qaraı kórine bastaıdy. Eń durysy ómir boıy jarqyrap ótý. Boıyńdaǵy baryńdy bere almaı ketseń naǵyz ókinish sol. Qanshama sýretshi qıyndyqqa shydamaı ónerden qol úzdi. Bızneske, basqa salalarǵa bet burdy. Qazir olarmen otyryp syrlasqanda myna nársege anyq kózim jetedi. Materıaldyq jaǵdaılary jaqsy bolǵanymen, rýhanı júdeý. Báribir ónerdi ańsap turady. Qaıta qolǵa alaıyn dese, ishki álemi boı bermeıdi. Sol sekildi tepeńdep júrip-aq jaryp shyqqan talanttar bar. Olar salǵan úıdi keıinnen bular da saldy, olar jetken ıgilikke keshtetip bular da jetti. Degenmen keıingiler baqytty, júrekteri tynysh, kóńilderi toq. Eń bastysy, artynda shyǵarmashylyq mol mura qaldy. О́ner de ǵylym sekildi. Basy kedeıshilikpen bastalady, shań basqan arhıvterde júresiz, qataryńyz jaqsy aqsha taýyp keń-molynan ómir súrip jatqanda, siz jupyny tirshilik keshýińiz yqtımal. Biraq eń sońynda báribir qýyp jetesiz ári siz jeńimpazsyz. Mal jutaǵanymen, óner, bilim túgesilmeıtin baılyq. Sondyqtan adam óz jolyn ózi tańdaıdy. Mundaǵy basty prınsıp qıyndyqtan qashpaý, sońyna deıin kúresý. Zamanynda Gollandııada kishi gollandyqtar degen sýretshiler paıda boldy. Olar natıýrmort janrynyń qalyptasýyna áser etken bolatyn. Natıýrmort keıinnen beıneleý ónerine bir janr retinde kirdi. Kóshede otyrǵan sýretshilerdiń arasynda da maıtalman sýretshiler jeterlik.
– О́mir órnegin ustazdyq jolmen qatar órip kelesiz. Kásibı salaǵa qatysty jaýapty qyzmetterdiń tizginin ustap júrgenińizdi de bilemiz. Jalpy, qyzmet shyǵarmashylyq adamyna kedergisin tıgize me?
– Qyzmet ónerge múldem qolbaılaý bolmaıdy desem jalǵan aıtqan bolar edim. Kóńilde júrgen jumystardyń kóbi kenepke túspeı qalyp jatady. Bul – ókinish. 2017 jyly Memlekettik Ortalyq mýzeıde jeke kórmem ótti. Kórmege kelýshiler tarapynan meniń salǵan avtoportretterime qatysty «Siz nege ózińizdiń portretińizdi sala beresiz, sirá, ózińizdi qatty jaqsy kóresiz?» degen syńaıda saýaldar qoıyldy. Men bul suraqtarǵa bylaısha jaýap berdim. 1991 jyldan beri úlkendi-kishili qyzmetterde otyrdym. Demalyssyz jumys istedim. Sýretshi úshin qol, kóz, mı úsheýi birdeı jumys istep otyrýy kerek. О́ıtkeni kózdiń kórgenin mı qorytyp, sony qol oryndaýǵa tıis. Úsheýiniń bireýi óz mıssııasyn durys atqarmasa sýret solǵyn shyǵady. Qaýyrt jumystyń arasynda júrip kimdi otyrǵyzyp qoıyp sýretin salasyń. Oı ornynda bolmaǵan soń, kelgen adamǵa búgin qolym júrmeı tur, erteń kelshi dep taǵy aıta almaısyń. Mine, osyndaıda ońasha otyryp óz portretimdi salam. Qaıta óshirip, qaıta shımaılap adam bolmysyn óz beınem arqyly berýge tyrystym. Onyń ústine bizdiń elde basshylyq qyzmettegi qoǵamdyq jumystar tolyq júıege qoıylǵan joq. Basqarý júıesinde, dál solaı oqý júıesinde de qalypqa túspegen dúnıe kóp. Jańa bir tapsyrma kele qalsa, burynǵyny attap ótip zerttep, zerdelemeı, taldamaı soǵan naýqanshyldyqpen kirisip ketemiz. Germanııa, Fransııa elderindegideı shyǵarmashylyq qyzmette mamyrajaı aýan qalyptasty dep aıtýǵa erte. Onyń ústine ustaz bolǵan soń ǵylymmen aınalysatyn adambyz. Osynyń bári óz deńgeıinde qalamyńdy tejeıdi.
Pedagogıkalyq qyzmettiń shyǵarmashylyq adamy úshin bir jaqsy jaǵy bar. О́nerdiń teorııalyq qyryn bilý arqyly praktıkalyq turǵydan damýǵa bolady. Qarapaıym mysal. Máselen, jyly tús pen sýyq tústiń arasyn qalaı baılanystyramyz. Teorııany oqyǵan adamǵa bul op-ońaı. Ustazdyqtyń taǵy bir paıdasy óziń úırete júrip úırenesiń. Jastardyń boıyndaǵy emosııa, jalyn-jiger keıde ózińe de qýat beretin kezder bolady. Jas ulǵaıǵan saıyn adamdy aqyl jeńip, emosııa azaıa bastaıdy. Al múlde emosııa bolmasa, ol shyǵarmadan áser alý múmkin emes.
– Jeke kórmelerin jıi ótkizý sýretshi shyǵarmashylyǵyn shyńdaýǵa qalaı áser etedi? Jalpy, kórmege kózqarasyńyz qalaı?
– Kórme seniń búkil rýhanı áleýetińdi kórsetedi. Túptep kelgende, ónertanýshylar men sýretshiler kórmege seni synaý úshin keledi. Muny kólkigen maqtaý estý úshin naýqanshyldyqqa aınaldyrsań ónerdi qadirlemegeniń. Sen óz deńgeıińdi bilýiń kerek. Al ózińe syn kózben qaraı almaı, qur maqtaýǵa elirý ónerińdi óshirmese, ósirmeıdi. Bul árbir sýretkerdiń ishki mádenıetiniń ólshemine tán dúnıe.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
