Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Dúnıede ondaı jyr júıriginiń bar ekenin osydan shırek ǵasyr buryn Ulyqbek baýyrymnyń taldap jazǵan tamasha maqalasynan oqyp bilgen edim. Sodan beri Aman Káletaev aqynnyń óleńderinen kóz jazǵan emespin. Estýimshe, bizden tórt-bes jas qana úlken aǵamyzdyń ómiri óziniń týǵan óńiri – Zaısan, Tarbaǵataıda, el ishinde ótken kórinedi. Mamandyǵy – qarjyger. Ártúrli basshylyq qyzmetterde bolǵan. Bizder sııaqty sóz ónerin kásip qylyp, óleńniń otyn jaǵyp, kúlimen shyqpaǵan. Aýylda bala-shaǵasyn baǵa júrip, alys-jaqyn aǵaıynǵa qamqor bola júrip, qara óleńniń súıegine bitken asyl qasıetin qaster tutyp, júreginiń túbinen tunyq jyrlar tógip, ómirin óleńge aınaldyrǵan, sońyna ólmes, óshpes mura qaldyrǵan qarymdy da qajyrly qalamger. Qarymdylyǵy – qalam qýatynyń kúshtiliginde, óleńderindegi oı tereńdiginde, aqyndyq sheberliginde. Qajyrlylyǵy – ǵumyrynyń sońǵy jıyrma jylynda tósek tartyp qalsa da taǵdyrǵa bas ımegen qaısarlyǵynda, qalamyna súıenip, óleńmen tynystap, jan azabyn jeńe bilgen qaırattylyǵynda.
«Qyran kóńilim qashanda shyńǵa ǵashyq,
Kórgenim joq qaıǵy men
muńǵa jasyp.
Ketem samǵap qoltyqtan demese óleń,
Aq kórpesin aspannyń bulǵap ashyp».
Tas bulaqtyń sýyndaı erkin tógilip túsken osy bir shýmaqtan-aq aqynnyń biz aıtyp otyrǵan ishki jan dúnıesi, aqyndyq bolmysy, ómiriniń shýaqty kúńgeıi men azapty teriskeıi aınadan kóringendeı aıqyn kórinedi. Aman aqynnyń shabyt qusy kez kelgen óleńinde birden bıikke qanat qaǵady, tómendep, kólbeńdep ushý oǵan jat. Ol týraly Ulyqbek Esdáýletten – jas talant Arman Sherızatqa deıin birqansha qalamger pikir bildiripti. Solardyń barlyǵyn salystyra, saralaı oqyp otyryp, Aman Káletaev jyrlarynyń óziniń týǵan jeri Tarbaǵataıdaı erekshe kórkem tabıǵatyna tánti bolasyń. Tunyq jyrlardan sýsyn qandyrasyń. Jany názik, kóńili darhan, qarapaıym da qaǵylez aqynnyń tabıǵattyń ózindeı taza týyndylarynyń tereńine boılaǵan saıyn onyń shynaıy aqyndyq álemine tańyrqaı túsesiń. Aman Káletaev jyrlary qarapaıym da kórkem. Kórkemdiktiń ózi qarapaıymdylyqta. Aman aqyn alystan taqyryp izdemeıdi, óz elin, óz ortasyn, óziniń kóńil-kúıin jyrlaıdy. Syldyrap aqqan bulaqtaı, syrǵyp jatqan saǵymdaı ómir syrlaryn óleńge ádemi túsiredi. Jasandylyq, jalǵan sóıleý joq. Qudaıdyń bergen kıeli darynyn tógip-shashpaı kúmbirli kókireginde saqtaı bilgendigi oqyrmanyn tereń oıǵa batyrady.
«Qulasam da, arasha surasam da,
Tik kóterip ótemin ar baıraǵyn!» – deıdi bir óleńinde. Aqyndyq asyl murat degen osy. О́mirde azap tartsa da aryna daq túsirmegen Aman aǵadaı aqynda arman joq.
«О́zgelerge qyzyǵýmen qaraımyn,
Maǵan da bir nuryńdy tók, araı kún.
Elim meniń shańyraǵyn kóterdi –
Men ózimdi baqytty dep sanaımyn!».
Táýelsizdik alǵanymyzǵa otyz jyldan asty. Aqyndardyń kóbi táýelsizdikti qýana jyrlady. Aman aǵa da jyrlady. Biraq ózinshe jyrlady. Ádemi jyrlady. Sol úshin de ózin baqytty sanap mynaý pánı jalǵannan armansyz ótti.
«Kóktegi aıǵa qol sozýmen kelemin,
Meni jolǵa tastamashy, óleńim.
Tirshilikte jıǵan-tergen barymdy,
Seniń ómir súrýińe beremin», –
dep óziniń óleńdegi ekinshi ómirine úlken úmit artady. Osy oraıda Qasym Amanjolovtyń:
«Dúnıege keler áli talaı Qasym,
Olar da bul Qasymdy bir baıqasyn.
Daýyldaı órtke tıgen óleńimdi,
Qasymnyń ózi emes dep kim aıta
alsyn?!» –
degen óleńi oıǵa oralady.
Aman aqynnyń ózine degen, artynda qalǵan asyl sózine degen nyq senimi Qasym aǵasymen úndesip jatyr. Mine, naǵyz aqyndar osylaı silteıdi, osylaı sóıleıdi. Súbeli sóz, súıekti oılardan bas quraǵan Aman aǵa jyrlary da óz oqyrmandarynyń júreginiń tórinen oryn alǵaly qashan. Abaı atamnyń «О́ldi deýge bola ma, oılańdarshy, О́lmeıtuǵyn artyna sóz qaldyrǵan», – degen sózi osy arada eske taǵy túsedi. Shynynda da artynda asyl sóz murasy qalǵan aqyndar ólmek emes.
«Tolǵanyp, qamyǵam,
Jadyrap jazylam.
Jıǵanym-tergenim:
О́leńim – qazynam», –
depti ózi de Aman aǵaı. Artynda qalǵan mol qazynasy bar Aman Káletaev aqynnyń jyrlary da el-jurtymen birge jasaı bermek. Oǵan kámil senemin!
Nesipbek AITULY,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty
