Bul fılmniń ssenarııin tanymal akter Nurlan Sanjar jazǵan. Týyndy keıipkerleri shekaradan esh qıyndyqsyz ótip, olardy Baıqońyrdyń mańyndaǵy bir aýylǵa jiberiledi. Úıdiń ıesi Saparqul kúzetshi bolyp jumysqa ornalassa, áıeli men qyzy jergilikti ashanada ydys jýady. Bazarbaı qarııa týǵan jeriniń topyraǵyna tabany tıgesin, kóp uzamaı dúnıe salady.
Jalpy, mundaǵy aıtar oı, mazmun astarmen berilgen. Fılm oqıǵasy da kórermendi jyly aǵysty tolqyn sekildi shym-shymdap tarap, jipsiz baılap tastaıdy. Alasapyran ýaqytta týǵan jerinen ajyraǵan aqsaqaldyń «urpaǵymdy atajurtyma aparam» dep, jolynda túrli kedergiler kezdesse de, alǵan betinen qaıtpaǵan qaısarlyǵyna tańǵalasyz. Osy qartty somdaǵan akter, marqum Esim Segizbaevtyń sheberligi tánti etedi. Naǵyz qazaq qarııasynyń bolmysyn dál bergen. Qazaqstanǵa kelgennen keıin de Saparquldyń kórgen qıyndyǵy az emes. Jergilikti ákimqaralardyń jalǵan ýádeleri ony san sharshatsa da moıymaıdy.
Er minezinen ózgermeı, barlyǵyn sabyrmen kóteredi.
Kıno rejısseri Sábıt Qurmanbekov fılm oqıǵasyna Aýǵanstannan kelgen aǵaıyndy ádeıi tańdap alǵanyn aıtady.
«Qytaı, Mońǵolııa jáne taǵy basqa kórshi elderden qonys aýdarǵan aǵaıynnyń bári bizge jaqyn qoǵamdyq júıede ómir súrdi. Olarǵa bizdiń ortaǵa beıimdelý jeńilirek tıdi. Al Aýǵanstan men Irannan kelgen baýyrlardyń kózqarasy da, ómirlik ustanymy da, tárbıesi de basqa. О́zge álemnen kelgendeı áser qaldyrady. Sondyqtan bas keıipkerge Aýǵanstannan kelgen baýyrlardy tańdadym. Buǵan túrtki bolǵan bir oqıǵa boldy. Bir jyldary «Azattyq» radıosynyń jigitterimen jaqyn aralastym. Sonda Ýálı komandır degen azamatpen tanystym. О́zi qazaq. Aýǵanstannan kelgen. Sol jaqta turǵanda 15 jasynan qolyna qarý ustap, Keńes jaýyngerlerimen, talıbtermen soǵysqan. Sol kisimen jolyǵyp, uzaq áńgimelestim. Fılmde bas keıipkerdiń: «Men on jasymnan soǵysyp kelemin. Qandy qyrǵynnyń ne ekenin jaqsy bilemin» deıtin sózi bar. Saparqul atajurtqa kelgende, qonys tepken kishkene aýyldyń ákimi de kezinde Aýǵanstanda ınternasıonaldyq boryshyn ótegen. Sol Saparqulǵa: «Biz bir-birimizben soǵysyp júrippiz ǵoı» dep aıtatyny bar», − deıdi ol kisi.
Rejısserdiń aıtýynsha, fılm Tájikstan men Almaty oblysynda túsirilgen. «Alǵashynda bas keıipkerge batyr tulǵaly jigitti oınatamyn ba dep oıladym. Sodan ol oıdan aınyp, talantty akter Dýlyǵa Aqmoldaǵa toqtadym. Al onyń zaıybyn Baıan Qajnabıeva oınady. Baıannyń túri qazaq qyzdaryna uqsamaıdy. Parsy áıelderine keledi. Saparqul – azanshy, biraq ol molda emes. Buryn daýysy áýezdi, jaǵymdy adamdar azan aıtatyn bolǵan. Azanshy jamaǵatty qulshylyqqa oıatý úshin namazǵa shaqyrady. Biraq fılmde, negizge dindi alǵan joqpyn. О́zim dindi óte syılaımyn. Din arqyly umyt qalǵan ǵuryptarmen qaıta qaýyshtyq. Biz de jetpis jyldan asa keńes ıdeologııasynyń qursaýynda boldyq. Bizdiń de osy aralyqta ulttyq qundylyqtarymyzda joǵaltyp alǵan tustarymyzdy toltyrýǵa alystan kelgen aǵaıyndar úles qosty» deıdi S.Qurmanbek.
Kınonyń júgin kóterip turǵan bas keıipker – Saparqul. Onyń muńdy júzinen jan dúnıesiniń tazalyǵyn, ar-uıatyn, rýhanı qýaty moldyǵyn kóresiz. Bul róldi belgili akter Dýlyǵa Aqmolda somdady.Tipti osy beınesi úshin oǵan Tatarstanda ótken XIII halyqaralyq musylmandar kınosy festıvalinde «Úzdik er adam róli» júldesi berildi. Akter bir suhbatynda: «Fılmde ákemizdiń armany elge jetý boldy. Túbinde soǵan jetedi. Otbasyn atamekenine ákeledi de, kele salyp qaıtys bolady. Sonda Saparquldyń áıeliniń aıtatyn jeri bar: «Qaıtaıyqshy elimizge, jumaq degeniń osy ma?»» dese, oǵan kúıeýi: «Joq, men ákeme sóz berdim, bul týǵan jerimiz, kindigimiz osy jerge baılanýy kerek» deıdi. Osy bir aýyz sózdiń kúshi adamdy tolqytyp jiberedi», −deıdi ol.
Al Saparquldyń áıeli Zeınepti oınaǵan talantty aktrısa Baıan Qajnabıeva osy ról ózine erekshe unaǵanyn aıtty.
«Shynynda da, bul ról maǵan qatty unady. Ol qaıyn atasy men kúıeýiniń sońynan erip, basqa elge keledi. Onyń birneshe balasy bolǵan, biraq Aýǵanstanda úıine snarıad oǵy túsip, jalǵyz qyzy ǵana aman qalǵan. Onyń ózi mylqaý. Osyndaı qıyndyqty kórse de sabyrlyǵyn joǵaltpaıdy. О́te aqyldy. Bárine tózedi. Fılmde sózi az bolǵanymen, kadrda kóp júredi. Sondyqtan onyń ózi sóılemese de kózi sóılep turady. Men úshin osy róldiń salmaǵy aýyr boldy. Jalpy, akterge keıipkeriniń beınesi kúrdeli bolǵan saıyn qyzyqty bolady. Sol úshin de osy róldi janyma jaqyn kóremin», deıdi ol. Sondaı-aq fılmdegi Erjan Túsipov, Shynar Asqarova oınaǵan rólder de shynaıylyǵymen baýrady.
Atalǵan týyndy jaryqqa shyqqannan beri elimizde jáne shet memleketterde ótken birqatar kınofestıvalde top jardy. Máselen, 2017 jyly XIII halyqaralyq Eýrazııa kınofestıvaliniń Gran-prıin ıelense, dál sol jyly Italııada ótken HH Halyqaralyq Religion Today («Búgingi din») kınofestıvalinde «Úzdik fılm» júldesimen marapattaldy. Qysqasy, «Oralman» fılmin – qazaq kınosynyń oljasy deımiz.
