Adam terisinen jasalǵan portmone

Ajaldan eshkim qashyp qutyl­maı­dy, sondyqtan adam balasy oǵan moıynsynyp, erte me, kesh pe áıteýir bir keletinin oılaýmen ómir súredi. Tek, ólimniń de tilegi bar, ol – o dúnıe­ge jany qınalmaı, azap kórmeı attaný, qara jer qoınyna on eki múshesiniń saý barýy. Uly Otan soǵysy mıllıondaǵan adamnyń ómirin qıǵan, osynshama otbasyǵa taýqymet azabyn tarttyrǵan qasiretti soıqan retinde tarıhta qaldy. Oq tesken ishek-qarny shubatyla eńbektegender, jaryqshaq tıip qaq aıyrylǵan basymen sasqannan jandár­men júgirgende sap-sary mıy jan-jaqqa sha­shyraı aqtarylǵan jaýynger, bir ózinen 20-ǵa tarta oq jaryqshaqtary alynǵan maıdanger, taǵy basqa soǵystyń jantúrshigerlik qasiretti oqıǵalary ardagerler aýzymen estelik retinde aıtylyp, kitaptarda qanǵa malynǵan sııamen jazylyp keledi. Taǵdyrdyń aıdaýymen tutqynǵa túskenderdiń lagerlerde qandaı azaptaýlar kórgendigi de  óz aldyna zertteýdi qajet etetin úlken áńgime. Lagerlerde túrli azaptaýlardan, aýrý-syrqaýdan, ashtyqtan kóz jumǵandardyń shashtary men terilerinen áıelderge arnalǵan bıik óksheli týflı, sómkeler daıyndalǵany týraly derekterdi de ár jer-ár jerden kózimiz sha­lyp qalyp júr. Sóıtsek, Uly Otan soǵysy jyl­darynda adam terisinen, dálirek aıtsaq, jaýynger terisinen tigilgen buıymnyń biri Mańǵystaý oblys­tyq tarıhı-ólketaný murajaıynda saqtaýly eken. – 1995 jyly Jeńis merekesiniń 50 jyldyǵyna oraı murajaıda arnaıy kórme ótkizgen edik. Kórmeni tamashalaýǵa kelgen kórermender arasynan Aqtaý qalasynyń turǵyny Lesısyn ózinde adam terisinen jasalǵan portmone bar ekendigin aıtyp, arada kóp ýaqyt ótpeı murajaıǵa ákelip tapsyrdy, – deıdi Mańǵystaý oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıy qor bóliminiń bas qor saqtaýshysy Jadyra Keteeva. Jadyra ádemi qorapshadan shyǵaryp ústel ústi­ne qoıǵan qońyrqaı tústi portmoneni qolǵa ustaý­dyń ózi qıyn. Titirkenesiń. Áıtse de, ustadyq... Tiginen ashylatyn portmoneniń eni 10 sm., al uzyndyǵy 15,5 sm. eken. Dızaıny sol kezdiń ólshemimen alǵanda táp-táýir – ishi tórt bólikten turady. Bir betinde qaltasha bólik­terdi bekitetin arnaıy beldigi de bar.  Ishki betin, ıaǵnı portmone astaryn matamen yzǵan. Bul – soǵys jyldaryndaǵy atys-shabys bylaı tursyn, adamı qundylyqtardy, ar-ıman ataýlyny jıyp tastap, adamdy aıýandyqpen jazalaǵandyǵynyń bir dáleli. Atasyn, ákesin, baýyryn joǵaltyp qansha jan «ah» urdy, qansha ana ulyn kútýmen ótti ómirden, qansha urpaq habarsyz ketken babalar týraly bir derek tabylar ma eken dep áli de ǵalamtor saıttaryna úńilýde. Al, súıegi órtelip, sypyrylǵan terisi buıymǵa aınalǵan beıbaq kim eken?! Bul – soǵystyń ashylmaıtyn máńgi jumbaǵy... Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». Mańǵystaý oblysy.