Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
«Bizdiń eldiń jigitteri – jigitterdiń tóresi» dep shyrqalatyn týyndy qazaq aspanynda qalyqtaǵaly 30 jyldyń júzi bolypty. Atqa mingen qazaq jigitteriniń tóbesine tutqan týy dese de bolmaı ma, jaryqtyq bul ándi?! Zamanynda bizdiń aýylda ekiniń biri shyrqaýshy edi, áli de solaı. Estilgennen kókeıge qorǵasyndaı quıylatyn rýhty án. Rýh kóteretin týyndy! Sózi men áni avtorlar qatar otyrǵan jerde, Esenqul aǵanyń shańyraǵynda týypty. Alǵash jurtqa tanytyp shyrqaýshysy da Jáken Omarovtyń ózi eken. Biz bertinde 2000-jyldardan beri Dosymjan Tańatarovtyń oryndaýynda tyńdadyq. Keıin Esenqul aqynnyń 60 jasqa tolýyna oraı túsirilgen baǵdarlamada Jáken Omarovtan tuńǵysh tyńdaǵanymyzda áýeni sál ózgesheleý estildi. Biraq negizgi áýen bir bolǵandyqtan, halyq ishine kóp taraǵan mundaı týyndylar sál túrlenip oryndalýy da zańdylyq der edik. Ánniń shyǵý tarıhyna qatysty Esenqul aqyn qysqasha ǵana aıtqanymen, ádemi órnekteıdi jáne ókinishin de búgip qalmaıdy:
«Táýelsizdik almaı turǵan kezde, biraq eldiń rýhy oıanǵan 1990 jyldary bir kelimsekter bizdiń eldi basynyp, qyzdarymyzdyń páktigin aıaqasty etip, namysymyzdy taptap óktemsip júrgende, namysy bar qazaq jigitteri atqa qondy. Daýys kóterip, talap qoıdy, kelimsekter bizdiń elden ketsin degen. Úlken tolqý boldy. Biraq, Qudaıǵa shúkir, el-jurt aman. Sol erlerdiń talabymen kelimsekter, qaraqshylar, óńkeı urylar, anadan-mynadan qashqan, jamandyqpen kózin ashqandar elden alastatyldy. Týra sol ýaqyttarda Jáken kelip qaldy Uzynaǵashqa. Úıge kelip, kózine jas alyp, «Esaǵa-aı, sizdiń eldiń jigitteri-aı, sizdiń eldiń jigitteri-aı!», deı berdi. Meniń de kózime jas tolyp ketti. Sol jerde otyra qalyp aıttym: «Men osyǵan óleń jazaıyn, sen án jaz», dep. «Bizdiń eldiń jigitteri» degen óleńdi sol tabanastynda jazdym, Jáken sol jerde otyryp, tabanastynda ánin shyǵardy. Án shyrqap qoıa berdi! Sol aıtylǵan kúninen bastap qazaq aspanyna shyrqap qoıa berdi! Eldiń rýhyn kótergen jigitterge baryp oryndap berip edik, kózderine jas aldy. «Erte týyp, esh zamannyń mańdaıyna syımaǵan» degen sózdiń ózi kóripkeldik boldy ma, sol jigitterdiń birazy sheıit bolyp ketti. Men aqynnyń áýlıeliginen qorqam keıde... Sol sózdi aıtpaý kerek pe edi, bilmeımin. Solaı bolyp ketti», dep edi Esenqul Jaqypbekov aǵamyz.
Týra osy sátti Jáken Omarov anyǵyraq aıtyp, naqtylaı túsedi: «Onyń da kózinde jas, meniń de kózimde jas. Sóz de jazylyp bitti, áni de daıyn boldy. Ortaq dúnıemizdi ekeýlep kóterip, Qanybek batyrdyń úıine bardyq, ol da nókerlerimen eken. Túgel otyryp tyńdady. Ándi aıtyp berip edim, batyrdyń júregi qars aıyryldy. Eli úshin jan pıda, jan men tánniń jaraqatyna marapatyn alǵan has batyr tuǵyryna shyǵyp tolysqan arystandaı qatty tolqydy. Bul sátti men eshýaqytta umytpaımyn jáne osy sátti kórsetken Qudaıǵa shúkir. Esaǵańnyń da basynda osy bir tylsym kúıdiń bolǵanyna kúmánim joq, ony ózi de aıtyp júrdi ǵoı».
Endi osy ándegi «erte týyp, esh zamannyń mańdaıyna syımaǵan» degen sózge kelgende, Esaǵańnyń ózi «men aqynnyń áýlıeliginen qorqam keıde... Sol sózdi aıtpaý kerek pe edi, bilmeımin», dep qalyp edi. Osyǵan baılanysty Jáken Omarovtyń myna sózin qospaı ketýge taǵy bolmaıtyn sııaqty:
«Jigitterdiń tóresi 60 jasta» atty túsirilim barysynda kóńili qatty tolqyp otyrǵan Esenqul aqyn baǵdarlamanyń orta tusy aýǵanda birtúrli kúıge tústi. Júrgizýshi kezekti «Bizdiń eldiń jigitterine» bergende, oıymda eshteńe joq, bul ánniń shyǵý tarıhyn «Esaǵań ózi kózi tirisinde aıtyp bersin» deppin ǵoı. Ol kisi de shyn yqylasymen ánniń tarıhyn tizip túgendedi. «Men keıde aqyndardyń áýlıeliginen qorqamyn, «Erte týyp, esh zamannyń mańdaıyna syımaǵan» dep aıtpaýym kerek pe edi?» dep jylamsyrap, tebirengenin bárińiz kórdińizder. Talaı jyl júreginiń bir buryshyna tyǵyp kelgen oıyn ashyp aıtyp jany baıyz tapty ma eken, túsirilimniń sońyna qaraı aqyn jany aspandap ketkendeı kórine beredi maǵan. Taspany qaıta-qaıta kóremin de osy oıǵa kele beremin. Tań ata sýyq habar jetti. Bilmeımin, Esenqulmen baılanysqan árkimniń árkem pikiri bar shyǵar. Menimen Esaǵań «Meni túsingenińe rahmet!» dep qoshtasypty...», deıdi.
Eldiń jaı-kúıinen syr shertken án taǵdyry – jan taǵdyry!
