«Shıkizat eksporty kóleminiń ulǵaıýy (qańtar-aqpanda + 11 paıyz), energetıkalyq resýrstar naryǵyndaǵy baǵanyń ári qaraıǵy ósýi (+ 38 paıyz), ulttyq valıýta kýrsynyń álsireýi (8,2 paıyzǵa) jáne eldegi joǵary ekonomıkalyq belsendilik fonynda (IJО́ 4,4 paıyzǵa ósti) – shoǵyrlandyrylǵan bıýdjetti tolyqtyrǵan salyq túsimi aıtarlyqtaı artty. 2022 jyldyń qańtar-naýryzynda 4,7 trln teńge salyq jınaldy. Bul 2021 jyldyń qańtar-naýryzyndaǵy kórsetkishten 2 esege kóp. Absolıýtti parametrde salyq ósimi respýblıkalyq bıýdjette baıqalady (+1,3 trln teńge). О́simniń 90 paıyzǵa jýyǵyn munaıdyń eksporttyq baj salyǵy (+212 mlrd teńge) men ishki tutyný taýarlarynyń qosymsha qun salyǵy (+409 mlrd teńge) jáne ujymdyq tabys salyǵy (+502 mlrd teńge) quraıdy», delinedi qaýymdastyq habarlamasynda.
Birinshi toqsanda salyq jınaý boıynsha jyldyq jospardy oryndaý 30,9 paıyzdy qurady. Byltyr bul kórsetkish 20,4 paıyz bolǵan. Al shoǵyrlandyrylǵan bıýdjet shyǵyny 28 paıyzǵa nemese 1,1 trln teńgege ósip, 5,2 trln teńgege jetken. Osylaısha, shyǵyn shoǵyrlandyrylǵan bıýdjettiń kiris bóliginen 8 paıyzǵa nemese 0,4 trln teńgege asyp túsken.
Bıýdjet shyǵyndary degenimiz ne? Bul – túrli áleýmettik járdemaqylar, qaryzdardy óteý shyǵyndary, basqa da túrli qajettilikter. Atap aıtsaq, áleýmettik kómek pen áleýmettik qamtamasyz etý úshin – 67 mlrd teńge, bilim berý salasy úshin – 192 mlrd teńge, zaımdardy óteý men oǵan qyzmet kórsetý boıynsha 559 mlrd teńge jumsalǵan. Osy úsh sala shyǵynynyń ózi-aq búkil jıyntyq shyǵynnyń 74 paıyzyn quraıdy.
«Bıýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrý úshin 4,7 trln teńge tartýdyń jyldyq jospary negizinde 0,7 trln teńge nesıe tartyldy (+803 mlrd teńge). Osylaısha, jyldyq jospar tek 14 paıyzǵa oryndaldy. Osy jylǵa Ulttyq qordan respýblıkalyq bıýdjetke túsetin transfertterdiń kólemi 4,6 trln teńge bolady dep josparlanyp otyr. Sonyń 1,2 trln teńgesi aýdaryldy. Ulttyq qordan jasalatyn transfertter osymen úshinshi jyl qatarynan 4,5 trln teńgeden joǵary saqtalyp otyr. IJО́-ge shaqqandaǵy Ulttyq qor aktıvteri bir jyl burynǵy 40 paıyzdan 30 paıyzǵa deıin tómendedi. Osy qalpymen azaımaýy tıis qaldyqqa taıap keledi (IJО́-niń 30 paıyzynan kem bolmaýy kerek)», dep habarlaıdy sarapshylar.
Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatovtyń aıtýynsha, bıyl respýblıkalyq bıýdjet shyǵyny 23,6 paıyzǵa kóbeıedi. Shyǵyn sońǵy úsh jylda ortasha alǵanda jylyna 16,7 paıyzǵa ósip otyrǵan.
«Ulttyq qor aktıvin belsendi paıdalaný esebinen shyǵyn ulǵaıyp jatyr. Bıyl 4,6 trln teńge alynady. Atalǵan transfert kólemi pandemııa órshigen 2020 jylǵy daǵdarysqa sharalar paketi kólemimen birdeı. Sol kezde IJО́ 2,5 paıyzǵa deıin qysqaryp ketken edi», dedi Ǵ.Pirmatov.
Bıýdjettiń jetispegen tusyn Ulttyq qor qarjysymen jaba berý aıyrbastaý kýrsyna qoldaý bildirgenimen, fıskaldy pozısııany álsiretedi jáne ımportqa degen suranysty ulǵaıtady degen qaýip bar.
