Qaq sýyn izdegen kıikteı chelıabilik qandastar qazaq tilin úırenýge yqylas tanytyp otyr

Barlyǵy da ishtegi jáne syrttaǵy qazaqtardyń aralas-quralas bolýdy oılaǵan nıeti­­nen bastaý alǵan syńaıly. 2009 jyly jaz aıynda Qostanaı oblys­tyq tilderdi damytý basqarmasy­nyń basshysy Janbolat Úmbe­tov Chelıabidegi «Azamat» qazaq qoǵam­­dyq ulttyq-mádenı uıymy­nyń jetekshisi Bolat Hasanov­pen kelise otyryp, sol jaq­taǵy bes qazaq balasynyń Qaraba­­lyq aýdanyndaǵy jazǵy bala­lar lagerinde demalýyn uıymdas­­tyrdy. Lagerde olarǵa qazaq tilin­de taqpaqtar jattatty, oıyndar oınatty, qazaqsha áńgi­me­ler, án­der tyńdatty. Bul reseı­lik bala­lar úshin tyń jańalyq bolǵan edi. – Qazir júrgizip otyrǵan úlken jumysymyzdyń basy bolǵan edi bul. Munan keıin biz Reseı aıma­ǵynda qazaq tilin oqytý kerek dep sheshtik, – deıdi oblystyq til basqarmasynyń bólim basshysy Baqytgúl Súleımenova. Sol jyly jazda «Azamat» qazaq qoǵamdyq uıymy Chelıabi oblysyndaǵy qazaqtarǵa qazaq tilin úıretetin úıirme ashý jóninde habarlama beredi. Oblystyń ár aýdanynan habarlasqandar qatary kóbeıe túsedi. Reseı qazaqtary tarapynan qazaq tilin oqyp-úırenýge suranystyń bar ekenin bilgen soń, tamyz aıynda oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń mamandary Chelıabi oblysynyń Bredy, Troısk, Naǵaıbaq aýdandary men Chelıabi qalasynan qazaq tilin úıretýge talaby bar bes muǵalimdi Qostanaıǵa shaqyryp, olar úshin bir aptalyq semınar ótkizdi. Olarǵa mamandar qazaq tilin ózge ult ókilderine úıretý úshin jasalǵan eń jeńil baǵdarlamalar boıynsha sabaq berdi. Keterde reseılik qandastarǵa qazaq tilin oqytý ádistemesin meńgergeni jóninde sertıfıkat tabys etildi. Oblystyq tilderdi damytý basqarmasy bastalǵan isti óristete tústi. 2009 jyldyń aıaǵynda Chelıa­bi qazaqtary úshin qazaq tilin úıretýdiń tutas baǵdarlamasyn jasady. Qostanaı qalasyndaǵy Tilderdi oqytý ortalyǵynyń mamandary olar úshin arnaıy, jeńildetilgen baǵdarlamalar, oqýlyqtar daıyndady. 2010 jyly mamyr aıynda Chelıabidegi «Azamat» qazaq qoǵamdyq ulttyq-mádenı uıymymen birlese otyryp, qazaq tili men mádenıetiniń kúnderin ótkizdi. Oǵan Reseıdiń on toǵyz aımaǵyndaǵy qazaq dıas­poralarynyń ókilderi keldi. Osy shara sheńberinde ótken dóńgelek ústel májilisine Reseı qazaqtary federaldyq ulttyq-mádenı avtono­mııasynyń prezıdenti Toqtar­baı Dúsenbaev Samaradan kelip qatysty. Til máselesi qaral­dy. Reseıdiń ár túkpirinen jınal­ǵan qazaqtarǵa chelıabilik muǵalimderdiń qazaq tilinen bilim jarysy baıqaýy kórsetildi. Syrttaǵy qazaqtardyń qazaq tilin úırenýge nazaryn aýdarý jumysy munymen shektelmedi. Chelıabi oblysyndaǵy mektep oqýshylary arasynda «Reseı men Qazaqstan halyqtary dostyǵy» taqyrybyna qazaq tilinde shyǵar­ma jazýdan báıge jarııalandy. Oǵan qatysýshylar kóp boldy. – Árıne, shyǵarma sapasy jó­ninde áńgime aıtý erterek edi. Eń bastysy, baıqaý oǵan qa­tysý­shy­lardyń, qazaq tiline degen yn­ty­zarlyq tanytqandar qata­ry­nyń kóbeıýine sebep boldy. Sondyqtan endi biz muǵalimder semına­ryn tek Qostanaı, Chelıabide ǵana emes, Magnıtogor qalasynda ótki­zýdi jón kórdik. Oǵan 30 muǵa­lim jınaldy. Olardyń arasynda saý­saq­pen sanarlyq kisi ǵana til ma­­ma­ny, qal­ǵandary mádenıet qyz­­met­kerleri, ózge de mamandyq ıe­le­­ri boldy, – deıdi Baqytgúl Zar­lyq­qyzy. Osy semınarǵa qatysý­shylar­dyń jas quralpylary da ártúrli bolatyn. Qazaq tilin ózgege úıre­týge talpynǵandardyń arasynda egde kisiler de boldy. Qazaq tili men ádebıetiniń mamany Baqytgúl Zarlyqqyzy olarmen taǵy da onshaqty kún sabaq júrgizdi. – Sharýasy bar, kúndelikti tirlikten bosamaıtyn kisiler emes pe? Solardyń barlyǵyn ýa­qytsha jıyp qoıyp, on kún boıy meniń sabaǵymnyń bir saǵatyn qaldyrmaı tyńdady. Reseıden Qazaqstanǵa kelip-ketip júretin qandastarymyzben qatar, ondaı múmkindikke qoly jete bermeıtin kisiler de bar. Men sabaǵyma Astana, Báıterek, Qazaqstannyń rámizderi, salt-dástúr, án-bıleri­miz, belgili tulǵalar týraly beınematerıaldarmen daıyndalǵan kórneki quraldar paıdalanǵan kúnderi ony kózine jas alyp tyńdaıtyndar boldy, – deıdi Baqytgúl Zarlyqqyzy. Muǵalimder ótkizgen jeksen­­­bilik sabaqtarǵa Chelıabi oblysy­nyń ár shalǵaıynda turyp jatqan qandastarymyzdyń balalary jaqsy qatysady. Onyń nátıjesi Verhne-Ýralsk aýdanynyń ortalyǵynda ótken «Qazaq tiliniń úzdik oqytýshysy» baıqaýynda kórindi. Oǵan bes muǵalim óziniń oqytyp júrgen balalarymen birge kelip qatysty. Tili oryssha shyqqan qazaq balalary qazaq tilinde taqpaqtar aıtty, suraqtarǵa jaýap berdi. Orys maqamymen sóılese de olardyń qazaq tili jóninde túsinigi qalyptasty. Kelgen jurt osyǵan rıza bolyp tarasty. Bes muǵalimniń arasynan Naǵaıbaqtan kelgen Raıhan Borantaeva birinshi oryndy ıelendi. Osyndaı baıqaý jyl saıyn ótip keledi. Qazir Troısk aýdanynda Ǵalııa Sársen­baeva, Verhne-Ýralskide Altyn­shash Tasqaranova men «Qazaq tiliniń úzdik oqytýshysy» baıqa­ýynyń jeńimpazy Baqtybıke Dúısenbaeva, Chelıabi qalasynan Úmit Baıdáýletova men Jasulan Kóldeev, Chesma aýdanynan Gúl­sara Turǵynova qazaq tilin oqy­týda kóp tájirıbe jınaqtaǵan. – Meniń sabaǵyma Chelıabi qalasyndaǵy stýdentter qyzyǵyp, yntamen keledi. Qostanaılyq til mamandarynyń ádistemeleri jaqsy. Alaıda, oqýlyqtar kóbirek bolsa degen tilegimiz bar, – deıdi chelıabilik Úmit Baıdáýletova. «Azamat» qazaq qoǵamdyq uıy­mynyń izdenis jumystary arqasynda 2012 jyly Chelıabiniń Verhne-Ýralsk, Agapov, Qy­zyl, Naǵaıbaq jáne Chesma aýdan­daryndaǵy mektepterde qazaq tili fakýltatıvtik sabaq retin­de engizildi. Bul Reseı qazaq­ta­ry­na qazaq tilin úıretý jumys­ta­ryndaǵy úlken jetistik edi. Fakýltatıvtik sabaqtar úzdiksiz júrip, onda balalar tildi tııanaqty oqıdy. Ekinshiden qazaq tilin úıre­tetin muǵalimderge jergilikti bıýd­jetten qosymsha eńbekaqy tólendi. О́tken jyly kúzde «Azamat» qazaq qoǵamdyq ulttyq-mádenı uıymynyń jańa jetekshisi Qanat Seıtikovtyń bastamasymen Chelıa­bimen shektesetin Qarabalyq aýdanyna jıyrma shaqty muǵalim keldi. Aýdandyq til ú­ıretý ortalyǵy bazasynda olarǵa qysqa merzimdi semınar sabaqta­ry júrgizildi. Osy jazda qos­tanaılyq til mamandary chelıabi­lik muǵalimderdi taǵy da Qarabalyq­ta oqytýǵa, ádistemelik kómek kórsetýge ýáde etti. – Bıyl Qarabalyqqa qazaq tilin oqytatyn otyzdan asa muǵalim keledi. Qazaq tilin úırenýge degen talpynys mol, – deıdi Qanat Hakimuly. Chelıabi oblysyndaǵy qazaqtar toptasyp turatyn Naǵaı­baq, Agapov aýdandaryndaǵy aǵa urpaq ókilderi balalary men neme­releriniń qazaq tilinde sóıleı al­maǵanyna qamyǵatyn. Qazaq tili úıirmeleri ashylǵanyna olar da qatty qýandy. Reseılik qazaq jas­tary tarıhı otanyna kelýge kó­bine til bilmegendikten jas­qa­na­tyn kórinedi. Olardyń qazaq tili úıir­melerine zor yqylas tanytýy shólin basýǵa jańbyrdyń qaq sýyn izde­gen kıikterdi eles­tetkendeı. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.