Sonymen, ««Altynshy beket» jáne «Qazbat» kórkem fılmderiniń qaharman prototıpteri kim?» degen saýaldyń jaýabyn bilgińiz kelse, onda búgingi maqalamyzdy sońyna deıin oqyp shyǵyńyz kóziqaraqty oqyrman.
«Qazbat» kórkem fılmi Qazaqstan Respýblıkasy áskerı qyzmetshileriniń tájik-aýǵan shekarasynda bitimgerlik maqsatta qyzmet atqarý barysynda, 1995 jyly kóktemde bastarynan ótkergen shynaıy oqıǵany baıandaıdy. 7 sáýir kúni Pshıharv shatqalynda Qazaqstan Ishki áskeriniń jetinshi qurama rotasy sodyrlardyń tutqıyldan jasaǵan shabýylynan ot pen oqtyń qursaýyna túsip qalady. Jaýdyń kúshi basym bolǵan urysta 17 áskerı qyzmetshi oqqa ushyp, 33-i jaralanǵan edi. Aýǵan jaǵynan shabýyl jasaǵan sodyrlar bir saǵattyń ishinde Tájikstan aýmaǵyna ótip ketýdi josparlaǵan bolatyn. Alaıda, qazaqstandyq jaýyngerler joıqyn toıtarys berip, bes saǵattyq qarýly qaqtyǵystan keıin shabýylshylar keri sheginýge májbúr boldy. Sol soıqan soǵysta vzvod komandıri bolǵan otstavkadaǵy aǵa leıtenant Qaıratbek Sátbaev.
Keıipkerimiz 1971 jyly Qyzylorda oblysy Syrdarııa aýdany Sulýtóbe aýylynda dúnıege kelgen. Kez kelgen aýyl balasyndaı qara shańdy qýalap júrip er jetti. Mektep bitirip,. 1991-1993 jyldar aralyǵynda Shymkent qalasyndaǵy IIM Ishki áskerlerge qarasty 5485 áskerı bóliminde Otan aldyndaǵy boryshyn ótedi. Keıin osy ujymda kelisimshart negizinde áskerı qyzmetke qaldy. 1994 jyly Almatydaǵy UQK Áskerı ınstıtýtynda 3 aılyq eksternatpen ofıserlik bilim alyp, alǵashqy leıtenanttyq shendi taqty. Tájik-aýǵan shekarasynda bitimgerlik mıssııasy bastaǵan 7 rota qatarynda jat elge attandy. Pshıharv shatqalyndaǵy shaıqas týraly bylaı dep esine alady.
- Bastapqyda ne bolǵanyn ańǵarmaı qalǵan bizdiń boıymyzda qorqynysh pen úreıdiń uıalaǵany anyq. Biraq, ajalmen betpe-bet kelgen saıyn qaıratqa minedi ekensiń. Modjahedter áý degende-aq aldyńǵy jáne artqy jaqtaǵy kólikterdi granatometpen atyp, kúlin kókke ushyryp úlgerdi. Kók tútin, sýyldaǵan oq. Áp-sátte janymdaǵy vzvod jigitterin jınap, avtokóliktiń dóńgelekterin qalqan qylyp, tyǵyldyq. Jaýyngerlerge «men baǵytty aıqyndaıtyn oqtarmen atamyn, sol jerlerdi nysanaǵa alyp, sender de solaı qaraı oq jaýdyryńdar» dep buıryq berdim. Izi ushqyndap anyq kóringen oqpen jaýdy nysanaǵa alyp atyp jatyrmyn. Artynan sol baǵytta sarbazdarym da oq jaýdyrdy. Qııa dúzdiń bir tusynan shyqqan oqtyń úni óshse, endigi kezekte avtomattyń úni basqa jaqtan saqyldap qoıa beredi. Mine osylaı urys jalǵasyp jatty. Mınýttar saǵattaı, saǵattar beıne bir táýlikteı jyljyǵan syn kez edi ol bir. Jaralylardy jınap, jaqyn mańdaǵy btr-dyń qaltarysyna jetkizdik. On eki jarymdarda bastalǵan soıqannan da biraz ýaqyt ótip, saǵat tili úshke taqapty. Ár qaısymyzdyń boıymyzda «ómir, men tiri qalýym kerek» degen judyryqtaı júrek qaırattana soǵady. Sondaǵy jaýyngerlerdiń ajaldan qaımyqpaı, Otan aldynda bergen anttary úshin batyrlyqpen arpalysqa túsken túrlerin kórseńiz ǵoı. Bastapqy da seskenip qalsaq ta, mindetti atqarýdan artyq paryz joq ekenin barlyǵymyz bir adamdaı túsindik,- Qaıratbek Sátbaev.
Shaıqas aıaqtalǵanymen keıipkerimiz úshin sol soǵystyń salǵan jazylmas qasireti jańa bastalǵandaı edi. Mundaǵy aıtpaǵymyz, osy urystan keıin elge jaraly oralǵan Qaıratbektiń aıaǵyna 5 márte ota jasaldy. Tek onyń sońǵysy ǵana tıimdi bolyp, tórt jyldan astam ýaqyt kereýetke tańylǵan aıaǵymen tik turyp, júrý baqyty buıyrdy. “Jyǵylǵanǵa – judyryq” demekshi, jarasyna emdelemin dep júrip, qabyldaǵan dári-dármektiń kesirinen eki búıregi birdeı isten shyǵyp, aýyr naýqas kúıge tústi. 24 jasymnan bastap múgedektikke shyǵaryldy, qazir 1-shi toptaǵy múgedek. Atyń óshkir soǵys ataýlynyń qasireti degen osy. Ulttyq ulannyń jeke quramy jabylyp, 4 mıllıon teńgege jýyq qarajat jınap qymbat em jasady. Qatygez soǵystyń kýágeri bolyp, múgedek atansa da, Jaratqan oǵan otbasy baqytyn násip etti. Qazir jan-jarym Álııa apaı ekeýi Mánshúk jáne Merýert atty qyzdardy ósirip otyr. «Endigi ýaqytta elimizdiń tarıhynda osyndaı qantógis oryn almasyn, tóbemizde máńgilik beıbit aspan ornasyn dep tileımin. Bala jylap, ata-ana qaıǵyrmasa eken. Sol urysta qaza tapqan jaýjúrek jigitterimizdiń qaı-qaısysy bolsa da, batyr ataǵyna laıyq. Olardyń rýhtaryna myń taǵzym etemin»,-deıdi ásker ardageri.
Ulttyq ulannyń jaýyngeri Erbol Otarbaevtyń 2010 jylǵy 22 maýsymda Aqtaý qalasyndaǵy túzeý mekemesin kúzetý boıynsha qaraýyl qyzmetinde turǵan kezindegi janqııarlyq erligi «Altynshy beket» týyndysy túsirýge negiz boldy. Sol kezde jas jaýynger qatań tártiptegi kolonııadan qashpaq bolǵan 21 jazasyn óteýshiniń jolyna jalǵyz ózi tosqaýyl qoıa bilgen. Ol myltyqpen aýyr jaraqat alǵan kezde de jaýyngerlik postty tastamady. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen áskerı boryshyn oryndaýdaǵy janqııarlyq áreketteri úshin III dárejeli «Aıbyn» ordenimen marapattaldy. Erboldyń ózi muny erlik dep sanamaıdy. Oqıǵa týraly aıtyp ótkenimizde óz esteligimen bólisýge kelisti.
- Áli esimde... Aqtaý qalasy, 2010 jyl qatardaǵylardyń birmin. Otan aldyndaǵy azamattyq mindetimdi adal atqarý maqsatymen áskerı qatardamyn. Sol jyldyń 22 maýsymy el jadynda, Ulttyq ulannyń tarıhynda saqtalyp qaldy. Men kezekti sarbazdyq mindetimdi atqarý barysynda ózime senip tapsyrylǵan aımaqta beket saqshysymyn. Kún ádettegideı birqalypty ótip jatqan edi. Tańǵy saǵat bes shamasynda «ishten shyqqan jaý jaman» degendeı bir top qarýlanǵan sottalǵandar shabýyl jasady. Quramynda 21 sottalǵandardan turatyn qarýly topqa qarsy tótep berý ońaı bolǵan joq. Qolymnan kelgenshe jan aıanbadym. Boıymda barlyǵy qashyp ketpese eken degen qorqynysh, úreı bolǵany ras. Egerde olar bostandyqqa shyǵyp keter bolsa, qanshama beıbit qala turǵyndary zardap shegetinin esime alyp, bar boıymdaǵy kúsh-jigerdi salyp olardy toqtatýǵa áreket jasadym. Esimdi aýrýhanda jınadym. Maǵan qoldaý kórsetken Ulttyq ulan basshylyǵna aıtar alǵysym zor, deıdi ol.
Atalǵan erlikten keıin, Erbol Otarbaev Ulttyq ulan Akademııasynda oqýǵa túsip, ofıser atandy. 6698 áskerı bóliminde alǵashqy qyzmet jolyn bastady. Búginde elordalyq jedel brıgada 5573 áskerı bóliminde batalon komandıriniń tárbıe jáne áleýmettik-quqyqtyq jumystar jónindegi orynbasary bolyp qyzmet atqarady.
