Atap aıtqanda, depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Iаdrolyq materıaldardy, radıoaktıvti materıaldardy, radıoaktıvti qaldyqtardy jáne radıasııalyq-qaýipti zattardy zańsyz ótkizýdi bolǵyzbaýdaǵy ózara is-qımyl jónindegi kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qabyldady.
Qujat jóninde baıandama jasaǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń aıtýynsha, Kelisimdi ratıfıkasııalaýdyń artyqshylyǵy kóp. Máselen, ıadrolyq, radıoaktıvti materıaldardy, radıoaktıvti qaldyqtardy, radıasııalyq-qaýipti zattardy kedennen zańsyz ótkizýge jol bermeıdi. Bul maqsatta kedendik baqylaý salasyndaǵy yntymaqtastyq keńeıtiledi. Zamanaýı tehnologııalardy engizý máseleleri boıynsha yntymaqtastyq jasalyp, birlesken oqý-jattyǵýlar men oqytý semınarlary ótkiziledi.
«Radıasııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy Taraptardyń halyqaralyq mindettemelerdi oryndaýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Atap aıtqanda, Taraptardyń kedendik shekarasyndaǵy ótkizý pýnktterinde radıasııalyq baqylaý júrgiziledi. Azamattarynyń radıasııalyq qaýipsizdigi qamtamasyz etiledi.
Memleketterdiń zańnamasyna sáıkes ákelýge tyıym salynǵan ıadrolyq, radıoaktıvti materıaldardy, radıoaktıvti qaldyqtardy, radıasııalyq qaýipti zattardy Taraptar memleketteriniń aýmaǵyna ákelýge jol berilmeıdi. Iаǵnı radıasııa aıasy belgilengen normalardan asatyn ákelý elinen taýarlar men kólik quraldaryn tasymaldaýǵa qatysty Taraptar memleketteri zańnamasynyń talaptary saqtalmaǵan jaǵdaıda, mundaı taýarlar ekinshi Tarap memleketiniń aýmaǵyna áketilmeıdi», dedi E.Jamaýbaev.
Vedomstvo basshysynyń sózine súıensek, kedendik baqylaý kezinde taýarlar men kólik quraldarynyń sáýlelený deńgeıinde aıyrmashylyq bolsa, onda birlesken baqylaý júrgiziledi. Birlesken radıasııalyq baqylaýdy júrgizý tártibin Taraptar memleketteri keden organdarynyń ókilderinen jáne oqý ortalyqtarynyń mamandarynan turatyn birlesken jumys toby aıqyndaıdy.
«Qabyldanǵan zań jobasy ıadrolyq jáne radıoaktıvti materıaldardy kedendik shekarada zańsyz ótkizýdiń aldyn alýǵa arnalǵan. Qujat Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasy arasyndaǵy birikken is-qımyldardyń quqyqtyq negizin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Aldaǵy ýaqytta bul zań eki memleket arasyndaǵy kedendik baqylaýǵa qatysty yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa oń úlesin qosady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sonymen qatar senatorlar «1992 jylǵy 13 naýryzdaǵy Salyq saıasatynyń kelisilgen prınsıpteri týraly Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketter úkimetteri arasyndaǵy kelisimniń qoldanysyn toqtatý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań qabyldady. Búginde bul Kelisimge qol qoıylǵanyna 30 jyl ýaqyt ótti. Qazirgi tańda qujat, onyń ishinde Kelisimniń qoldanylý merzimin uzartý týraly ótinimderdiń bolmaýyna baılanysty óziniń ózektiligin joǵaltty. Soǵan baılanysty TMD-ǵa múshe memleketter Kelisimniń qoldanysyn toqtatý týraly sheshim qabyldady.
Budan bólek, senatorlar el Prezıdentiniń usynymy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń sýdıasy Erden Áripovti basqa qyzmetke taǵaıyndalýyna baılanysty qyzmetinen bosatty.
Otyrys kezinde senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da joldady. Senator Rysqalı Ábdikerov Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda lıftilerdiń nashar jaǵdaıyna jáne olarǵa qyzmet kórsetý deńgeıine qatysty problemalardy atap ótti. Senator 2012 jyly lıft salasyn lısenzııalaý alynyp tastalǵanyna toqtalyp, sonyń saldarynan jaýapkershiligi tómen kompanııalar paıda bolǵanyna narazylyq bildirdi.
«Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi men Qazaqstan Lıftshileri ulttyq qaýymdastyǵynyń málimetterine súıensek, 2018-2022 jyldar aralyǵynda elimizde lıft aqaýynan 13 tótenshe jaǵdaı tirkelip, onyń 8-i qaıǵyly jaǵdaımen aıaqtalǵan. Búgingi kúni, elimizdegi kópqabatty turǵyn úılerde shamamen 30 myńnan astam lıft bolsa, sonyń 4 myńnan astamy jóndeýdi nemese aýystyrýdy qajet etedi. Ásirese Pavlodar, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Aqtóbe oblystaryndaǵy turǵyn úılerdiń lıftileri ábden tozǵan. Sondyqtan bul másele jurtshylyqty qatty tolǵandyrady», dedi R.Ábdikerov.
Senator sonymen qatar otandyq lıft jasaýshylardy qoldaýdy kúsheıtýdiń mańyzyn atap ótti. Resmı derekter boıynsha Qazaqstanǵa jyl saıyn 5 myńnan astam lıft ákelinedi. Al otandyq kompanııalar bul suranystyń tek 21 paıyzdan astamyn ǵana qanaǵattandyra alady. Depýtat osyǵan baılanysty salany qoldaýdy kúsheıtýdi, apattyq lıftilerdi aýystyrýǵa nesıe bólýdi, kúmándi lıftilerdi jetkizýdi shekteýdi usyndy. Sondaı-aq ulttyq standart talaptarynyń saqtalýyn qatańdatýdy jáne olarǵa sáıkes kelmegen jaǵdaıda ákimdikterdiń osyndaı lıft kompanııalaryna aıyppul salýyna ruqsat berýge keńes berdi.
Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda Dúısenǵazy Mýsın Shyǵys Qazaqstandaǵy «Qazsýshar» kásipornynyń gıdrotehnıkalyq nysanyn jóndeý jumystaryn jedel aıaqtaý kerektigin atap ótti. Depýtattyń aıtýynsha, birneshe jyl boıy jóndeýdi negizsiz keshiktirý jobanyń qymbattaýyna jáne sharýalardyń shyǵynǵa ushyraýyna alyp keledi.
Máselen, 2014-2016 jyldary 5 birdeı joba boıynsha gıdrotehnıkalyq qurylystardy qaıta jańǵyrtý jumystary aıaqtalýǵa tıis edi, biraq jumys áli aıaqtalmaǵan. Jóndeý jumystarynyń negizsiz keshigýine baılanysty Zaısan aýdanyndaǵy Úıden sý qoımasyn qalpyna keltirý quny 851 mıllıon teńgege ósti. Qarǵyba ózenindegi bógetti jóndeý 320 mıllıon teńgege deıin qymbattaýy múmkin.
«Osy jobalardyń ýaqtyly aıaqtalmaýyna baılanysty 28 646 gektar sýarmaly jer kóp jyl boıy tıimdi paıdalanylmaı, aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń qarjylyq jaǵdaıyna jáne ondaǵan eldi mekenniń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna úlken nuqsan keltirdi. Joǵaryda aıtylǵandardy negizge ala otyryp, sýarmaly jerlerdi tıimdi paıdalaný maqsatynda atalǵan jobalardy aıaqtaýdy qarjylandyrýdy qarastyryp, sheshimin tabýǵa kómektesýińizdi suraımyn», dedi D.Mýsın.
Senator Aqylbek Kúrishbaev Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda azyq-túlik ınflıasııasynyń rekordtyq deńgeıge jetkenin atap ótti. Senator Qazaqstan aýylsharýashylyq ónimderiniń negizgi túrlerin eksporttaıtyn álemdegi 10 eldiń qataryna kiretinine qaramastan, azyq-túlik baǵasynyń ósýi mańyzdy máselege aınalǵanyn jetkizdi. Depýtat bul rette bizdiń elimiz azyq-túlik ınflıasııasynyń deńgeıi boıynsha kóptegen basqa eldiń aldyna túsip ketkenine nazar aýdardy.
«Qazirgi ýaqytta memlekettik organdarymyz órt sóndirý ádisimen jumys isteıdi dep aıtýǵa bolady. Olardyń is-qımyly aldyn alý sıpatyndaǵy sharalardy qoldanýǵa emes, aıaqasty týyndaǵan jaǵdaıǵa jaýap qaıtarýǵa ǵana baǵyttalǵan. Eń soraqysy, bizde eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselelerinde júıelilik joq», dedi A.Kúrishbaev.
Senator «azyq-túlik táýelsizdigi» uǵymyn zańnamalyq deńgeıde dál anyqtap, bekitilýi tıis jáne tamaqtaný normasyn anyqtaýda naqty tásilderge kóshý kerek dep sanaıdy. «Bizde azyq-túlik qaýipsizdigi doktrınasy qabyldanyp, onyń naqty kórsetkishteri, baǵalaý ólshemsharttary men qamtamasyz etý tetikteri aıqyndalýǵa tıis. Damyǵan elderde bul máseleler uzaqmerzimdi ekonomıkalyq baılanysty qalyptastyra otyryp, belgilengen baǵamen forvardtyq jáne fıýcherstik kelisimsharttardy damytý arqyly sheshiledi. Sondyqtan olarda azyq-túlik taýarlaryn ishki naryqqa belgilengen baǵalar boıynsha jetkizýdiń turaqty kólemi saqtalyp otyrady. Osy sebepten atalǵan elderde azyq-túlik ınflıasııasy bizdegideı kóterilmeıdi», dedi senator.
Aqylbek Kúrishbaev sondaı-aq ósirilgen ónimdi ishki azyq-túlik naryǵyna forvardtyq kelisimsharttar boıynsha jáne belgilengen baǵalarǵa sáıkes jetkizýdi sýbsıdııa alýdyń mindetti sharty retinde engizý qajettigin atap ótti.
