Shynaıylyq

Bul eńbekti sýretshiniń qoltań­basyn daralaǵan úzdik týyn­dy­la­ry­nyń qataryna jatqyza alamyz. О́ıt­keni qarapaıym ǵana kórinis arqyly avtor halqymyzdyń bolmysyn, tanym-túsinigin, úlkenge degen qurmetin, kishige degen izetin sheber jetkizgen. Mundaǵy ájeniń aq jaý­lyǵyn – qazaq ájeleriniń darhan peıili, kóńiliniń aqtyǵy, urpaǵyna degen qamqorlyǵy, janashyrlyǵy dep túsinemiz. Sýrettegi boıaýdyń túsi de qanyq, ásirese sary tús erek­she reńk berip tur. Jylýlyq bar, kórgen adamǵa shýaq syılaıdy. Áje­siniń arqasynda basy jaltyrap, uıyqtap jatqan sábıdiń beınesi de tym ystyq. Mundaı sýretti qazaqtyń jan-dúnıesin tereń túsingen adam ǵana salady. Bastysy, kartınadaǵy kórermendi tartyp turǵan kúsh –shynaıylyq.

Aıgúl Hakimjanova – Almatyda ómirge kelgen, bylaısha aıtqanda, qalada týyp-ósken jan. Biraq sonda da onyń shyǵarmashylyǵynda qazaqtyń baıyrǵy ómiri, salt-dás­túri, ertegiler keıipkerleri, ásirese aýyl kelbeti, onda ǵumyr keshken adam­dardyń tirshiligi jarasymdy kórinis tapqan. Sýretshiniń shyǵarmashy­lyq jolǵa kelýine de ájesi, Qazaqstan­nyń halyq jazýshysy Márııam Hakim­­janovanyń tikeleı yqpaly bolǵan. Ol kisi – uly aǵartýshy Ybyraı Altynsarınniń atalas týy­sy. Kóptegen jyr jınaqtarynyń avtory. Kórnekti aqyn, Memleket­tik syılyqtyń laýreaty Farıza Ońǵar­synovadan bastap ony «aqyn­dar­dyń anasy» dep dáriptegen. О́mirde túrli zobalańdy kórse de, eshqashan analyq izetin, sıpatyn joǵaltpaǵan osy bir asyl adamnyń úıinde halqymyzdyń kóptegen zııa­lylary, máselen, jazýshy Sábıt Muqanov, aqyn Ǵafý Qaıyrbekov, sýretshi Aısha Ǵalymbaeva, ánshi Bıbigúl Tólegenova, aqyn Farıza Ońǵarsynova, qalamger Maǵıra Qojah­metova, Keńes Odaǵynyń Batyry Mánshúk Mámetovanyń anasy Ámına apa jáne taǵy basqa esimin el tanıtyn azamattar qonaqta bolyp, dám tatqan. Solardy kózimen kórip, esti áńgimelerin bala kúninen tyńdaǵan Aıgúldiń óner joly da sátti bastaldy. Bir jaǵynan olar turǵan úıde akademık Álkeı Mar­ǵulan, bıshi Shara Jıenqulova, jazýshy Ábdijámil Nurpeıisov jáne aıtýly qylqalam sheberleri Evgenıı Sıdorkın men Gúlfaırýs Ismaılova turǵan. Osy tulǵalardy kúnde kórip, solardaı «úlken óner ıesi bolsam», degen arman ony bıikke jeteledi.

«Bala kúnimde bizdiń úıdiń aýlasy óte qyzyq bolatyn. Ondaǵydaı kóńildi ortany men esh jerden kez­destirgen emespin. Jazǵy demalys­ta jyl saıyn ájem aǵam ekeýmizdi aýyldaǵy týǵan-týystardyń úıine jiberedi. Sonda aılap demalamyz. Aýyldyń turmys-tirshiligin kóremiz. Sondyqtan meniń boıyma aýyldyń rýhy kishkentaı kúnimnen darydy», dep eske alady sýretshi.

Onyń baqytty balalyq shaq­qa arnaǵan týyndylary syrshyl­dyǵymen, kórkemdigimen, stıldik erek­sheligimen bólektenip turady. Jalpy, onyń shyǵarmashylyǵynan qazaqy bolmysqa, salt-dástúrge, ádep-ǵurypqa degen adaldyqty kóre­siz. Ol qaıratty qylqalamymen sezim náziktigi rýh kúshimen aralasatyn poetıkalyq, sıqyrly beıneler jasap, túsi men formasy bólek keńis­tik álemin ásem bederleıdi.

«Sýretshi shyǵarmashylyǵynda halyq ertegileriniń tańǵajaıyptyǵy men onyń óziniń jan jylýy, kóne ańyzdardyń qupııalyǵy men onyń jan seziminiń sulýlyǵy órile bitken. Ol óziniń árbir jumysynda kópshiligi – jumaq dese, keıbiri – balalyq shaq dep aıtatyn baqyt pen úılesimniń ǵaıyp bolǵan álemine qaıta oralyp otyrady. Árbir jumys tek sheber stılıstıkalyq sheshim taýyp qana qoımaı, erekshe kóńil-kúıge, súıispenshilik pen meıirimge tolyq», deıdi ónertanýshy Ǵalııa Álı.

Qylqalam sheberiniń bir erek­sheligi ol adam janynyń jylýyn dál, anyq beretin pastel tehnıkasymen sheber jumys isteıdi. Pastel tehnıkasy XVI ǵasyrda Italııada paıda bolǵan. Ol kezde tústerdiń aýqymy aq, qara jáne terrakotamen shektelgen. Bul ádis tanymaldylyqqa on segizinshi ǵasyrda, portrettik bým bastalǵan kezde ıe boldy. Osy tehnıka jeńil, túrli-tústi, názik kartınalar jasaýǵa múmkindik beredi. Onyń kómegimen syrtqy kórinistiń tereńdigin de, teriniń náziktigin de, erinniń shyryndylyǵyn da ońaı jetkizýge bolady. Alaıda XIX ǵa­syr­­dyń sońynda sýretshiler peızaj ja­saý úshin pastelderdi jıi qol­da­na bastady. Pasteldiń eki túri bar: qur­ǵaq jáne maıly. Qurǵaq pasteldi sýretshiler kóp qoldanady. Al maıly pastelder óte názik keledi. Ol ty­ǵyz qabatta ornalasqandyqtan tús­terdiń aralasýy men túzetilýine jol bermeıdi.

Biz shaǵyn maqalamyzda sýret­shiniń bir kartınasy týraly ǵana oı tolǵadyq. Áıtpese talantty qyl­qalam sheberiniń halyq ertegileri men áńgimelerine salǵan ıllıýstrasııalary, grafıkalyq eskızderi, jeke kom­pozısııalary jaıynda da bir-bir maqala jazýǵa bolady. Bir sózben aıtqanda, sýretshiniń «Ájem» kartınasy ájesiniń baýyrynda ósken árbir balanyń ájesine jetkize almaǵan saǵynyshyn, aıta almaǵan arman-muńyn kesteli kórkemdeýimen qundy.