Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Ekonomıster ınflıasııany tizgindep, ekonomıka ósimin de qatar ustap otyrý Ulttyq bank pen Úkimetke qıynǵa soǵyp turǵanyn aıtady. Belgili ekonomıst Almas Chýkınniń pikiri de osyǵan saıady. Onyń aıtýynsha, ınflıasııanyń bıylǵy shekti mejesi – 10 paıyzdyq kórsetkishti ustap turý elimizge ońaı bolmaı tur. Jyldyń alǵashqy toqsanynda onyń deńgeıi 12 paıyzdan asyp ketetini belgili boldy. Al byltyrǵy resmı kórsetkish – 8,7 paıyz. Demek 2021 jyldan beri qaltamyzdaǵy qarjy 1,5 paıyzǵa juqaryp qaldy degen sóz.
«Inflıasııany qoldan tejeıtin múmkindik az. Ulttyq bank pen Úkimettiń qarjy-nesıe saıasaty bir-birimen ymyralasa jumys istemeıdi. Úkimet mınıstrlikter men ákimder arqyly qarjyny jumsaýdyń tetikterin izdeıdi. Al Ulttyq bank bolsa, baǵa men teńgeniń turaqtylyǵyna jaýap beredi. Sáýir aıynyń qorytyndysy boıynsha Ulttyq bank valıýta naryǵynda ıntervensııa júrgizbegenin aıtty. Biraq altyn-valıýta qorynyń kemigeni ótken aıda belgili boldy. Shynynda, Ulttyq banktiń valıýta qorynan altyn satyp alý nemese
satýyn ıntervensııa dep qabyldaý qajet», deıdi A.Chýkın.
Sarapshylar Qazaqstannyń ǵana emes, EAEO elderiniń naryǵy da qyspaqta qalyp qoıǵanyn aıtyp jatyr. Inflıasııanyń shekti dálizden asyp ketýiniń birden-bir sebebi de osy. Sanksııalar saldarynan EAEO-ǵa múshe elderdiń ulttyq valıýtalary qunsyzdanyp, baǵa aspandap ketti. Mysaly, naýryz aıynda tutyný baǵasy 12 paıyzǵa ósken kezde Úkimet daǵdarysqa qarsy jospardy bekitti. Odan soń kásipkerlerdiń usynysymen daǵdarysqa qarsy sharalarmen aınalysatyn shuǵyl top qurylyp, Reseıge qarsy sanksııanyń Qazaqstanǵa áserin álsiretý kerek degen sheshim qabyldandy.
2021 jyldyń ekinshi jartysynda kommýnaldyq tólem, aqyly qyzmet kórsetýdiń basqa salalarynda da baǵanyń aıtarlyqtaı óskeni baıqaldy. Sarapshylar sol kezde munyń keri áseri 2022 jyly da jalǵasatynyn aıtqan. Bıylǵy ınflıasııany shıkizat baǵasynyń ósýi men teńgeniń álsireýi jedeldetip jiberdi. Ekonomıst Murat Temirhanovtyń aıtýynsha, ınflıasııany belgilengen dálizde ustap turý úshin qosymsha sharalar qabyldanýy múmkin: Úkimet qolǵa alýy múmkin sharalardyń qataryna otandyq taýar óndirýshilerdi jeńildikpen qarjylandyrý baǵdarlamalary da qabyldanýy múmkin. Sarapshy túsindirip ótkendeı, Úkimet kontrsıkldik saıasattyń ornyna qaıtadan sıkldik saıasat júrgizip jatyr. Kontrsıkldik saıasat kezinde munaı baǵasy joǵary bolǵan kezde transfertter azaıýy kerek, munaı baǵasy tómen bolǵan kezde transfertter kóbeıedi. Al elimizde bári kerisinshe. Sondyqtan qymbat munaı ınflıasııany kóterip jibermeý úshin bizge kontrsıkldi bıýdjet saıasaty kerek. «Kontrsıkldik saıasat boıynsha munaı baǵasy qymbat kezde Úkimet memlekettik shyǵyndardy shektep, munaı dollaryn Ulttyq qorǵa jiberýge tıis. Ulttyq qordan memlekettik bıýdjetke túsetin transfertterdi barynsha azaıtý ınflıasııanyń baqylaýdan shyǵyp ketýine jol bermeı, ekonomıkany artyq munaı dollarynan tazartady. Al munaı baǵasy tómendegen kezde munaı qoryn ekonomıkalyq ósýdi yntalandyrý úshin paıdalaný kerek», deıdi M.Temirhanov.
Ekonomıst-sarapshy Úkimettiń ınflıasııany tejeýge baǵyttalǵan sheshimderine kóńili tolmaıtynyn jetkizdi. Baǵanyń qazirgi deńgeıine Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń áleýmettik mańyzy bar taýarlar baǵasynyń ósýine moratorıı engizý týraly buıryǵy da salmaq berip tur. Baǵany turaqtandyrý úshin bólshek saýda jelilerimen jarty jylǵa kelisim jasaldy. Kesimdi merzim shilde aıynda aıaqtalady. Janar-jaǵarmaı baǵasynyń lımıti, kommýnaldyq qyzmet aqysyn ósirýge alty aı moratorıı, tipti baǵany turaqtandyrý úshin berilgen sýbsıdııanyń bári naryq zańyna qaıshy. Muny naryq tilinde «keıinge qaldyrǵan ınflıasııa» dep aıtady.
«Ekonomıkanyń óz zańy bar. Ekonomıkanyń ózin-ózi qamtamasyz etý múmkindigi shekteýli bolsa, bizge syrttan da, ishten de qysym kóbeıip, Úkimet pen Ulttyq banktiń mindeti tek qana «órt sóndirýshiniń» qyzmetimen shektelip qalýy múmkin», dep sózin túıindedi sarapshy.
ALMATY
