Ekonomıka • 23 Mamyr, 2022

«Keıinge qaldyrylǵan ınflıasııanyń» zardaby qandaı?

88 ret kórsetildi

О́tken aıda Úkimet ınflıasııany ustap turýǵa qajetti quraldardyń bári bar ekenin, baǵa turaqtylyǵyn basty nazarda ustaıtynyn aıtqan edi. Biraq sáýir aıynyń qorytyndysy bo­ıynsha ınflıasııa 12 paıyzdan 13,2 paıyzǵa, azyq-túlik baǵasy birden 2,5 paıyzǵa kóterilip, Ulttyq bank pen Úkimetti josparynan biraz jańyldyrǵandaı boldy. Alaıda, Úkimet birqatar shuǵyl ári tıimdi sharalar qabyldap, baǵanyń baǵynbaı ketýine jol bermeı otyr. Biraq naryq baǵasyn kúshtep ustap turýymen kelispeıtin sarapshylar da bar. Olardyń oıynsha, «keıinge qaldyrylǵan ınflıasııanyń» zııany da az emes...

Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»

Ekonomıster ınflıasııany tizgin­dep, ekonomıka ósimin de qatar ustap otyrý Ulttyq bank pen Úkimetke qıyn­­ǵa soǵyp turǵanyn aıtady. Bel­gi­li ekonomıst Almas Chýkınniń pikiri de osyǵan saıady. Onyń aıtýynsha, ınflıasııanyń bıylǵy shekti mejesi – 10 paıyzdyq kórsetkishti ustap turý elimizge ońaı bolmaı tur. Jyldyń alǵashqy toqsanynda onyń deńgeıi 12 paıyzdan asyp ketetini belgili boldy. Al byltyrǵy resmı kórsetkish – 8,7 paıyz. Demek 2021 jyldan beri qal­ta­myzdaǵy qarjy 1,5 paıyzǵa juqa­ryp qaldy degen sóz.

«Inflıasııany qoldan tejeı­tin múm­kindik az. Ulttyq bank pen Úkimettiń qarjy-nesıe saıasaty bir-birimen ymyralasa jumys iste­­meıdi. Úkimet mınıstrlikter men ákimder arqyly qarjyny jum­­saý­­dyń tetikterin izdeıdi. Al Ult­­tyq bank bolsa, baǵa men teń­geniń turaq­ty­ly­ǵyna jaýap beredi. Sáýir aıynyń qory­tyn­dysy boıynsha Ulttyq bank valıýta naryǵynda ıntervensııa júr­gizbegenin aıtty. Biraq altyn-va­lıýta qorynyń kemigeni ótken aı­da belgili boldy. Shynynda, Ult­tyq banktiń valıýta qorynan al­tyn satyp alý nemese
sa­týyn ın­ter­vensııa dep qabyldaý qajet», deıdi A.Chýkın.

Sarapshylar Qazaqstan­nyń ǵana emes, EAEO elde­ri­niń naryǵy da qyspaqta qalyp qoıǵanyn aıtyp jatyr. Inflıasııanyń shekti dáliz­den asyp ketýiniń bir­den-bir sebebi de osy. Sanksııalar saldarynan EAEO-ǵa múshe elderdiń ult­­tyq valıýtalary qunsyzdanyp, baǵa aspandap ketti. Mysaly, naýryz aıyn­da tutyný baǵasy 12 paıyzǵa ósken kezde Úki­met daǵdarysqa qarsy jos­­­pardy be­kit­ti. Odan soń kásip­­ker­­­ler­diń usynysymen daǵda­rys­qa qarsy sha­­ralarmen aı­nalysatyn shuǵyl top qu­rylyp, Reseıge qarsy sank­­sııa­nyń Qazaqstanǵa áserin ál­si­re­tý kerek degen sheshim qabyl­dan­dy.

2021 jyldyń ekinshi jar­tysynda kommýnaldyq tólem, aqyly qyzmet kór­setýdiń basqa salalarynda da baǵa­nyń aıtarlyqtaı óskeni baı­qal­dy. Sarapshylar sol kezde mu­nyń keri áseri 2022 jyly da jal­ǵa­satynyn aıt­qan. Bıylǵy ınflıasııany shıkizat baǵasynyń ósýi men teńgeniń álsireýi jedeldetip jiberdi. Ekonomıst Murat Temirhanovtyń aıtýyn­sha, ınflıasııany belgi­len­­­gen dá­lizde ustap turý úshin qosymsha shara­lar qabyldanýy múmkin: Úki­met qolǵa alýy múmkin sha­ra­lar­­dyń qa­­taryna otan­dyq taýar óndirý­shi­­ler­di jeńildikpen qarjy­lan­­dy­rý baǵdarlamalary da qabyl­danýy múmkin. Sarapshy túsindirip ótken­deı, Úkimet kontrsıkldik saıa­sat­tyń ornyna qaıtadan sıkldik saıasat júr­gi­zip jatyr. Kontr­sıkl­dik saıasat ke­zinde mu­naı baǵasy joǵary bolǵan kezde transfertter azaıýy kerek, munaı baǵasy tómen bolǵan kezde trans­­fertter kóbeıedi. Al elimizde bári ke­risinshe. Sondyqtan qym­bat munaı ınflıasııany kóterip jibermeý úshin bizge kontrsıkldi bıýdjet saıa­saty kerek. «Kontrsıkldik saıasat boıynsha munaı ba­ǵa­sy qymbat kezde Úkimet memlekettik shyǵyndardy shektep, munaı dollaryn Ulttyq qor­ǵa jiberýge tıis. Ulttyq qordan mem­­lekettik bıýdjetke túsetin trans­fert­­terdi barynsha azaıtý ınflıa­sııa­nyń baqylaýdan shyǵyp ketýine jol bermeı, ekonomıkany artyq mu­naı dollarynan tazartady. Al mu­naı baǵasy tómendegen kezde munaı qoryn eko­nomıkalyq ósýdi yntalandyrý úshin paıdalaný kerek», deıdi M.Temirhanov.

Ekonomıst-sarapshy Úki­­­mettiń ınflıa­sııany tejeýge baǵyttalǵan she­shim­derine kóńili tolmaıtynyn jet­kizdi. Baǵanyń qazirgi deńgeıine Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­tyń áleýmettik mańyzy bar ta­ýarlar baǵasynyń ósýine moratorıı engizý týraly buıryǵy da salmaq berip tur. Baǵany turaqtandyrý úshin bólshek saýda jelilerimen jarty jylǵa kelisim jasaldy. Kesimdi mer­zim shilde aıynda aıaqtalady. Ja­nar-jaǵarmaı baǵasynyń lımıti, kom­mýnaldyq qyzmet aqy­syn ósi­rý­­ge alty aı moratorıı, tipti baǵa­ny tu­raq­­tandyrý úshin berilgen sýb­sı­dııa­nyń bári naryq zańyna qaı­shy. Muny naryq tilinde «keıinge qal­dyr­ǵan ınflıasııa» dep aıtady.

«Ekonomıkanyń óz zańy bar. Eko­­­nomıkanyń ózin-ózi qamtamasyz etý múmkindigi shek­teýli bolsa, bizge syrt­tan da, ishten de qysym kó­be­ıip, Úki­­met pen Ulttyq banktiń min­deti tek qana «órt són­dirýshiniń» qyzme­ti­men shektelip qalýy múmkin», dep sózin túıindedi sarapshy.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 10:59

Elordada áýe shary qulady

Oqıǵa • Búgin, 10:37

Qarjy mınıstriniń orynbasary taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 10:24

EQYU Bas hatshysy Qazaqstanǵa keledi

Parlament • Búgin, 09:31

Beısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:00

Uqsas jańalyqtar