Reseı qorǵanys mınıstrligi Lıman qalasyn tolyqtaı basyp alǵanyn habarlady. Alaıda Ýkraına qorǵanys mınıstriniń orynbasary Anna Malıar muny joqqa shyǵardy. Onyń aıtýynsha, qalada áli de urys júrip jatyr.
«Túpkilikti qorytyndy jasaýǵa áli erte. Biraq jaǵdaı shynymen qıyn dep naqty aıta alamyn. Qarsylas kúshti, biraq Ýkraınanyń qarýly kúshteri de kúshti», dedi A.Malıar.
Sondaı-aq Severodonesk qalasynda da keskilesken shaıqas júrip jatyr. Lýgansk oblystyq áskerı ákimshiliginiń basshysy Sergeı Gaıdaı óziniń telegram kanalynda shahardyń áli de berilmeı turǵanyn jazdy. Onyń aıtýynsha, Reseı áskeri qalanyń shetinde ornalasqan «Mır» qonaqúıin basyp alýǵa umtylyp jatyr. Birneshe ret shabýylǵa shyqqanymen, aıtarlyqtaı shyǵynǵa ushyraǵan. Tipti qonaqúıdi basyp alyp, sol mańdy baqylaýǵa da alǵan eken. Biraq Ýkraına jaýyngerleri ǵımarattan olardy qýyp shyqqan.
Sondaı-aq Reseı tarapy Ýkraınanyń shepten alysta jatqan qalalaryn raketamen atqylady. Dnepropetrovsk oblysyndaǵy Krıvoı Rog qalasyna osyndaı zymyran qulaǵan. Budan bólek, Sýmsk oblysyna áýeden shabýyl jasaldy. Shekara mańyndaǵy eldi mekenderdiń birinde raketa shirkeý, balabaqsha men turǵyn úılerge túsken. Sonyń saldarynan bir áıel jaralanǵan.
Slavıansk qalasynyń meri turǵyndardy qaýipsiz aımaqqa ketýge shaqyrdy. Osyǵan baılanysty evakýasııalaý úshin arnaıy avtobýstar jolǵa shyǵatynyn málimdedi.
Apta sońynda Fransııa prezıdenti Emmanýel Makron men Germanııa kansleri Olaf Shols Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınmen telefon arqyly sóılesti. Buqaralyq aqparat quraldarynda taraǵan málimetke súıensek, Makron men Shols Pýtındi Marıýpoldegi «Azovstal» zaýytynda tutqynǵa túsken 2 500 ýkraın sarbazyn bosatýǵa shaqyrǵan. Bul týraly Fransııa prezıdentiniń baspasóz qyzmeti habarlady.
Germanııa úkimeti taratqan málimdemede Shols pen Makronnyń «tez arada atysty toqtatýdy jáne reseılik áskerlerdi shyǵarýdy talap etkeni» aıtylǵan. Memleketter basshylary Pýtındi «Ýkraına prezıdentimen tikeleı kelissózder júrgizýge jáne qaqtyǵysty dıplomatııalyq jolmen sheshýge» úgittegen.
Kreml taratqan aqparatqa súıensek, V.Pýtın áriptesteriniń keńesin tyńdamaǵan syńaıly. Ol Reseı áskeri halyqaralyq quqyqty saqtaıtynyn aıtyp, álemde týyndaýy múmkin astyq daǵdarysyna Ýkraına men Batys elderin kinálaǵan.
Shyndyǵynda, Reseı áskerı kemeleri Ýkraınanyń búkil portyn blokadaǵa alyp, atalǵan eldegi astyqtyń shetelge shyǵýyna kedergi keltirip tur. Onyń ústine, keıbir buqaralyq aqparat quraldary Ýkraına bıdaıyn reseılik kemelerge tıep áketip jatqanyn habarlaǵan edi.
Bul az deseńiz, Reseı tarapy Marıýpol qalasyndaǵy metaldy ákete bastaǵan. BBC arnasynyń málimetine saı, qala portyna «Slavýtıch» úlgisindegi reseılik alǵashqy keme kirgen. Sóıtip, oǵan júk tıele bastapty. Jospar boıynsha dúısenbide keme Dondaǵy Rostovqa qaraı jolǵa shyǵady.
Kıev bıligi Marıýpol portynda reseılik keme júk tıep jatqanyn rastap, muny tonaý áreketi dep atady. Joǵarǵy Radanyń adam quqyqtary jónindegi ýákili Lıýdmıla Denısovanyń aıtýynsha, birinshi kemege 3 myń tonna metall buıym tıelgen kórinedi. Onyń málimetine súıensek, basyp alǵanǵa deıin Marıýpol portynda quny 170 mıllıon dollarǵa jýyq 200 myń tonna metall bolǵan.
Álem elderi Ýkraınaǵa kómektesýin jalǵastyryp jatyr. Máselen, kemege qarsy qoldanylatyn Harpoon zymyrandary jetkizilip úlgerildi. Buǵan deıin aýyr qarý túrlerin jetkizý týraly aıtyla bastaǵan edi. Osyndaı qarý-jaraqtyń bireýi – Harpoon bolatyn.
Odessa oblysy áskerı ákimshiliginiń basshysy Sergeı Bratchýktyń sózine sensek, Ýkraınaǵa ákelingen «Garpýndar» Reseıdiń Qara teńiz flotyn sý túbine batyrýǵa jetkilikti. Bul zymyrandardyń kelgenin senbi kúni eldiń Qorǵanys mınıstrligi rastady. Qarý Ulybrıtanııa, Danııa jáne Nıderland arqyly tasymaldanǵan. Ázirge naqty qansha raketa berilgeni aıtylǵan joq.
Ýkraına jalpy «Neptýn» sekildi jaǵalaýdan atylatyn kemege qarsy zymyrandar jasaıdy. Biraq olardyń sany shekteýli. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, Harpoon sekildi raketalar Reseıdiń teńiz blokadasyn buzýǵa kómektese alady. О́ıtkeni ashyq teńizde Harpoon zymyrandary kez kelgen kemeni sý túbine batyrady.
AQSh medıasynyń habarlaýynsha, kelesi aptada Djo Baıden ákimshiligi Ýkraınaǵa uzaq qashyqtyqqa atatyn zymyran tasyǵyshtar jóneltilgenin jarııalaýy múmkin. Bul týraly New York Times jáne Wall Street Journal gazetteri qatarynan jazdy.
WSJ málimetine súıensek, Ýkraınaǵa dúrkindi reaktıvti júıe jetkizilýi múmkin. Batys usynatyn mundaı qarý túri Ýkraına qarýly kúshterinde bar júıelerden áldeqaıda qýatty. Alda-jalda olardy jetkize qalsa, ýkraındar qashyqtan oq jaýdyra alady.
AQSh sonymen qatar HIMARS dúrkindi reaktıvti júıesin jóneltýdi josparlap otyrǵan kórinedi. HIMARS júk kólikteri alty GMLRS zymyranyn nemese basqarylatyn úlken bir zymyran tıelgen konteınerdi tasymaldaýǵa qabiletti. Onymen oq jaýdyrǵan soń tez arada basqa jerge oryn aýystyrýǵa qolaıly. GMLRS zymyrandaryn birneshe sekýndta atýǵa bolady. Onyń qýaty áýe bombalarymen birdeı. Biraq AQSh bul júıelerdiń qanshasyn berýdi josparlap otyrǵany belgisiz. New York Times gazeti jańa qarý birneshe apta ishinde Ýkraınaǵa jetkiziletinin jazdy.
Buqaralyq aqparat quraldarynda mundaı jańalyqtyń shyǵýy Reseı tarapyn beıjaı qaldyrǵan joq. «Biz parasattylyq jeńip, Vashıngton mundaı arandatýshylyq qadamǵa barmaıdy dep úmittenemiz», dedi Reseıdiń AQSh-taǵy elshisi Anatolıı Antonov.
Dúrkindi reaktıvti júıelerdi Ýkraına prezıdenti Volodımır Zelenskıı soǵys bastalǵaly Batystan surap keledi. Biraq AQSh mundaı qadamǵa asyqqan joq. Sarapshylardyń pikirinshe, Aqúı saqtyq sharasy maqsatynda buǵan barmaı otyr. О́ıtkeni Djo Baıden ákimshiligi Ýkraına qarýly kúshteri alysqa ushatyn HIMARS-pen Reseı aýmaǵyn atqylaýy múmkin dep qaýiptenedi.
Áıtse de, keıingi kezde Batystyń birqatar basshysy tez arada Ýkraınaǵa aýyr qarý túrlerin jetkizýdi qoldady. Máselen, Ulybrıtanııa premer-mınıstri Borıs Djonson Bloomberg agenttigine bergen suhbatynda amerıkalyq alys qashyqtyqqa ushatyn zymyran tasyǵyshtardy Kıevke berýdi qoldaǵan.
Soǵystyń saldary da aýyr bolyp tur. Ýkraına bas prokýrorynyń málimetinshe, Reseıdiń qarýly agressııasy saldarynan Ýkraınada 682 bala zardap shekken eken. Sonyń ishinde 242 bala qaza taýyp, 440-tan astamy jaraqat alǵan. Olardyń kópshiligi Donesk oblysynda (153), Kıevte (116), Harkovte (108) zardap shekken. Ýkraınanyń qalalary men aýyldaryn Reseı áskeriniń úzdiksiz bombalaýy men atqylaýy saldarynan
1 888 oqý orny zaqymdansa, 180-i tolyǵymen qıraǵan.
Qytaı shetelde resmı tirkeýden shyǵarylmaǵan reseılik Boeing jáne Airbus ushaqtaryna óz áýe keńistigine kirýge tyıym salǵan. Eń áýeli júk tasymaldaýshy kompanııalarǵa shekteý qoıylǵan. Endi reseılik jolaýshylar tasymaldaýshy kompanııalar Qytaıǵa bara almaıdy.
Eýropalyq odaq Reseıge sanksııalar salǵannan keıin kóptegen sheteldik kompanııa reseılik tasymaldaýshylarǵa ushaq berýdi toqtatty. Teorııalyq turǵyda naýryz aıynyń sońynda ushaqtardyń kópshiligi óz ıelerine qaıtarylýy kerek edi. Áıtse de, Reseı olardy bergen joq. Naýryzdyń ortasynda Reseı bıligi ushaqtardy qosarly tirkeýge ruqsat beretin zań qabyldady. Biraq qosarlanǵan tirkeý Halyqaralyq azamattyq avıasııa uıymy – IKAO talaptaryna sáıkes kelmeıdi. Sondyqtan Qytaı tarapy resmı tirkeýden shyǵarylmaǵan ushaqtardyń elge kirýine tyıym saldy.
