Úkili úmit

Biz buǵan deıin «on mınýtta aýzyma osy án tústi, qapash-qupash qolymdy sermegen soń» degen Aqylbaı Abaıulynyń ánin estip-bilýshi edik. On mınýtta janynan án sýyryp aıtqanǵa árıne esi durys adam tańǵalady. Al sondaı sútpisirim ýaqytta opera qoıyp shyǵý úshin ónerdiń jiligin shaǵyp, maıyn ishý az­dyq etetin shyǵar. Tájirıbe óz aldyna, talant, tapqyrlyq, shap­shańdyq, taǵy qanshama qa­sıet­ter kerek? О́ıtkeni bir opera­lyq qoıylymnyń ishine Aqylbaıdyń birneshe áni sy­ıyp ketedi. Mýzy­kanyń neshe atasy, poezııa men drama, beıneleý óneri, taǵy da basqa bekzat ónerdiń úlgisi jymdas­tyrylady boıyna. Barlyq ónerdiń jıyntyǵy dese bolady. Sondyqtan da opera rejısseri álem boıynsha onsha kóp emes. Al Qazaqstandaǵy jalǵyz opera rejısseri Erenbaq Toıkenov jaqynda ǵana Reseıde ótken «Na­no-Opera» halyqaralyq baı­qaýynan ekinshi oryndy qan­jy­ǵalap kelgende, qoıǵan spek­taklderiniń ishi-baýyryna ózimen birge súńgip-shyǵyp, oısha tamashalap qaıttyq.

Álem boıynsha opera rejıs­serleriniń konkýrsy ekeý-aq eken. Mynaý «Nano-Opera» sol ekeýdiń mańdaıaldysy, kúlli álemniń jas opera rejısserleri kútedi son­dyqtan bul baıqaýda báseke óte kúshti.

Bizdiń negizgi aıtpaǵymyz, Eren­baqtyń álemdik baıqaýdan aldyńǵy qatardan kóringeni ǵana emes, on mınýtta opera spek­takliniń jobasyn qalaı she­ber qoıyp shyǵa alǵany jónin­de. Siz elestetip kórińizshi, irik­teýdiń ózine álemniń túkpir-túk­pi­rinen 200 rejısser kelip qatysqan. Odan ótkennen keıin baıqaýdyń birinshi kezeńinde qazaq rejısseri Djoakkıno Rossınıdiń «Sevıldik shashtaraz» komedııalyq operasyn qalaı qoıatynyn kórsetken. Onda da osy operany qoıamyn dep daıyndalyp barmaıdy rejısser. Tańdaý sol jerde júredi. 70-ten astam operany ortaǵa shashyp jiberedi qazylar, oń jambasyńa keletinin alyp úlgerseńiz úlgerdińiz, bolmasa ilikkenin mise tutasyz. Sol jópeldemede bizdiń jerlesimiz «Sevıldik shashtarazdy» múlde ózgeshe sıpatta alyp shyqqan. Osydan eki ǵasyr buryn jazylyp ketken týyndyny taban astynda osy kúngi ahýalmen baılanystyryp jibergen. Qazirgi kezde adamdar arasynda tikeleı qarym-qatynastyń quryp bara jatqanyn kiriktirip qoısa kerek. «Tehnıka paıda bolǵaly adamdy adamǵa baýyr etetin qoıan-qoltyq qarym-qatynas birte-birte sýyı bastady. Ásirese my­na pandemııa kezinde ol ahýal múlde tereńdep, joǵalýǵa aınaldy. Júzbe-júz kórisip, kisi balasy bir-birine betpe-bet kelý joǵaldy. Osydan baryp mynadaı problemalar týa bastady. Qyz ben jigit kezdesip, birden til tabysyp ketýi qıyndady. Internet resýrstary arqyly nemese neshe túrli agenttikterge júginetin kepke dýshar boldy jastar. Betpe-bet kezdesip til tabysyp ketýi neǵaıbyl. Munyń sońy qaıda aparady? Sondyqtan spektaklde men shash alatyn Fıgarony kómekshi tehnıka qylyp jiberdim. Adam­dardyń qarym-qatynasyn uıymdastyratyn robot retinde oınattym. Onda qyz ben jigit bir-biriniń tilin taba almaıdy, álgi robot ekeýine jeńgetaı bolady, qazaqsha aıtqanda. Qyz ben jigit sol arqyly qosylady, biraq komedııa», deıdi Erenbaq Toıkenov.

Siz atalǵan opera spektaklin kórseńiz anyq paıymdaısyz. Operanyń keremet sazdy áýenderi birqatar ataqty fılm­derde bar, al Fıgaronyń áıgili Largo al Factotum arııasy men Rozınanyń Una voce poco fa kavantınasyn barsha álem tyńdarmany birneshe notasynan-aq tanıtyny aıtylady. Osyndaı ataqty dúnıeni bizdiń rejısser ózinshe ádiptep shyqqanda, zalda «jarylys» bolǵan. Shatyr-shutyr shapalaqtan qalǵyp bara jatqan el qaıta oıanǵandaı kúı keshken. Onyń ústine álem boıynsha kil myqty opera rejısserlerinen quralǵan mundaı qazylar alqasy jalǵyz-aq osy «Nano-Opera» konkýrsyna jınalady. Baıqaýdy uıymdastyrýshy – dúnıejúzine ataqty rejısser, «Gelıkon-ope­ra» atty jeke teatry bar Dmıtrıı Bertman bolsa, qalǵan on eki qazy Túrkııa, Serbııa, taǵy basqa órkenıetti elderdegi bas rejısserler, bir-bir jeke teatrlary bar tulǵalar. Álemniń túkpir-túkpirinen jınalǵan 200 opera rejısseriniń arasynan iriktelgen on úzdiktiń segizin artqa tastaǵan Erenbaq ekinshi kezeńde Jorj Bızeniń «Karmen» operasynan Hoze men Eskamılonnyń dýetin qoıypty. Bul – dúnıejúzi sahnalarynda eń kóp qoıylatyn ataqty opera. Onda eki jigit Kar­menge talasady. Rejısser bul joly da amal tapqan. El qoıyp júrgen operanyń jattan­dy nusqasyn alyp shyǵa salmaı, bastapqy nusqasy Prosper Merımeniń «Karmen» novellasynan Karmenniń kúıeýin alyp shyqqan. Týyndynyń túpnus­qasynda Karmenniń kúıeýi bolatyn da, operada ol osy ýaqytqa deıin kórsetilmeı kelgen. Basy bos sulýǵa eki jigit talasatyn-dy. Al novellanyń negizinde bireýdiń basybaıly áıeline talasady álgi eki boıdaq. Opera osylaı qulpyryp shyǵa kelgende el jaǵasyn ustaıdy, árıne.

Úshinshi kezeńde «Karmenniń» kópshilik nusqasyn alyp shyqqan­da da halyq jaqsy qabyldaǵan. Bul da joǵarydaǵy «Karmenniń» jalǵasy. Biraq aldyn reseılik rejısser orap ketip, osylaısha qazaq opera rejısseri ekinshi oryndy mise tutypty. Biz álemdik opera rejısserleri arasynda top jarǵan tuńǵysh qazaq qoıǵan ope­raǵa baratyn kúndi asyǵa kútemiz.