Bıylǵy Joldaýynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev kúrdeli kezeńnen shyǵýdyń joldaryn aıqyn kórsetip berdi. Sonyń ishinde saılaý júıesin túbegeıli ózgertý týraly bastamasy halyq tarapynan qoldaýǵa ıe boldy. Elimizde aýyl ákimderin saılaý júıesi engizildi. Endi oblys ákimderi balamaly negizde taǵaıyndalady. Keleshekte aýdan, qala ákimderi saılaý arqyly júzege asyrylsa, oryndy bolmaq.
Jarııalylyq, ashyq saılaý – shynaıy demokratııanyń kórinisi. Endeshe qandaı deńgeıdegi ákim bolsa da, bılikke saılaý arqyly kelgeni jón. Halyqtyń qoldaýyna ıe bolyp, ashyq saılaýda jeńip shyqqan ákimderdiń nátıjeli jumys isteıtini áldeqashan dáleldengen.
1980-jyldardyń ortasynda sharýashylyq basshylaryn halyqtyń ózi saılaıtyn úrdis shyqty. Sol kezeńde ózim de Aqtóbe oblysynda eńbek ettim. Saıası-ákimshilik qyzmetterge aralastym. Turǵyndardyń daýys berýi arqyly saılanǵan keńshar basshylarynyń abyroıǵa bólengenin, senimdi aqtap shyqqanyn kózben kórdim. Olar artta qalǵan sharýashylyqtyń jumysyn ilgeri bastyrdy, jarty jyl saıyn atqarylǵan ister týraly halyqqa esep berip turdy. Turǵyndardyń ál-aýqaty, turmys jaǵdaıy anaǵurlym jaqsardy. Adamdardyń jumys isteýge, aýyldy órkendetýge degen yntasy artty. Aýyl turǵyndary eńbekqorlyǵyn ispen dáleldedi.
Bizdiń qoǵamdaǵy taǵy bir kesel – ákimderdiń jáne basqa da basshylardyń taǵaıyndalǵan jerine óz komandasyn alyp barýy. Osy jaǵymsyz áreket áli qalmaı keledi. Bir oblysqa ákim bolyp barǵan adam burynnan istep júrgen azamattardy túgel qyzmetten shyǵaryp, ornyna buryn ózi istegen óńirden jańa qyzmetkerlerdi taǵaıyndaıdy. Bul – jumysty júıeli júrgizý emes, sybaılas jemqorlyqqa jol ashýdyń kórinisi. Myqty basshy, sheber uıymdastyrýshy óz boıyndaǵy iskerlik qabiletin, aqyly men tájirıbesin, bilimi men biliktiligin sol óńirdegi azamattardy ortaq iske tartý arqyly kórsetýi kerek. Basshy qyzmetkerlerdi bilimi men iskerligine, jumys isteý qabiletine, adamgershilik qasıetine, halyqpen syılasa bilýine qarap tańdap, laýazymǵa taǵaıyndaýǵa tıis.
Al syrttan kelgen mamandardyń ákim aýysqan kezde birge ketetinin halyq kórip júr. Kerisinshe sol óńirdiń azamattary aýdannyń jer-sýynyń, klımatynyń ereksheligin, turǵyndardyń mentalıtetin, moraldyq ahýalyn jetik biledi. О́ziniń týǵan jerin órkendetýge bar kúsh-jigerin salady. Qandaı mindetti júkteseń de alyp ketedi dep esepteımin. Qyzmetten ketkende de olar eshqaıda qashpaıdy. Ar-namysy bolsa, memleket qarjysyn jymqyrýǵa barmaıdy. Jerlesteriniń aldynda uıatqa qalǵysy kelmeıdi. Keıbir ákimder syrttan ákelgen adamdar arqyly kadrlardyń sapasyn jaqsartamyn deıdi. Biraq onyń eshqandaı nátıjesi bolmaıdy.
«Komanda ilestirip júrýdi qoıý kerek» dep eldiń basshysy talaı ret aıtqan edi. Biraq ókinishke qaraı, soǵan qulaq aspaıtyndar kóp. Qabyldanǵan zańdar, berilgen tapsyrmalar oryndalýymen qundy. Joǵaryda aıtylǵanymen, jergilikti jerde oryndalmaıdy. Ol úshin zańnyń oryndalýyna baqylaýdy kúsheıtý kerek. Qaı óńirge barsańyz da, halyq «komandasyn» ertip júrgenderdiń keleńsiz áreketteri týraly aıtyp beredi. Parlament Májilisiniń depýtaty bolǵan tusynda aqyn Farıza Ońǵarsynova apamyz bir ákimniń Atyraý oblysyna «komandasymen» baryp, ákimshiliktegi barlyq qyzmetkerdi zańsyz jumystan shyǵaryp jatqany týraly ótkir syn aıtqan edi. «Komandamen» baryp basqarǵan basshylardyń nátıjesi qandaı boldy? Aıtalyq, Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qyzylorda oblystarynda sondaı keleńsiz jaǵdaılar boldy. Salalyq bólim basshylaryn jan-jaqtan ákeldi. Oblystyń astań-kesteńin shyǵardy. Keıin bári ketti. Alaıda óńirdiń ekonomıkalyq-áleýmettik jaǵdaıy nasharlap qaldy. Myqty basshy, ózine júktelgen mindetti abyroımen atqaryp shyǵady. Qazaqta «Sol eldiń túlkisin óziniń tazysymen aýla» degen tamasha naqyl sóz bar. Keleshegin, eldiń jaǵdaıyn oılaıtyn basshy sol óńirdiń azamattarymen tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteıdi. Isker qyzmetkerlerdi tańdaı biledi.
Qazaqstannyń keleshegine degen senimimiz mol. Memleket basshysy usynǵan barlyq baǵdarlamany qoldaımyn. Qazir kóp nárseni túbegeıli ózgertý isi qolǵa alynýda. Qalyptasyp qalǵan júıe tamyryn jaıǵan aram shóp sııaqty. Máselen, egistikke aramshóp qaptap ketse, ony birden julyp tastaı almaısyń. Áýeli tamyrynan qurtý arqyly nátıjege qol jetkizesiń. Sybaılas jemqorlyqqa, paraqorlyqqa beıimdelip ketken júıeni jónge keltirý ońaı emes. Keıbir jerlerge halyqtyń jaǵdaıyn oılamaıtyn, óziniń qara basyn, qulqynyn oılaıtyn, obal, saýap, toba, kúná, qanaǵat degendi bilmeıtin basshylar taǵaıyndalyp ketken. Sondaı-aq bas-kóz joq sheteldiń tájirıbesin bizge engizgisi keletin, ulttyq qundylyqtardy bilmeıtin, tamyrynan ajyraǵan jas basshylar da kezdesedi. Qaı isti de elep-ekshep, qalpyna keltirý – ýaqyt talaby.
Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Men azamattarymyzdyń erteń emes, búgin baqytty ómir súrgenin qalaımyn. Eń bastysy – elimizdiń egemendigi. Shyn máninde biz úshin Qazaqstannyń Táýelsizdigi bárinen qymbat. Osy turaqsyz, qubylmaly álemde Qazaqstanymyz bizden basqa eshkimge kerek emes. Sondyqtan maǵan elimniń amandyǵy men jerimniń tutastyǵynan asqan eshbir qundylyq joq. Meni eń aldymen, halqymnyń bolashaǵy qandaı bolatyny tolǵandyrady» degen sózi aıqyn maqsatqa jeteleıdi.
Maqsut SEITJAPAROV,
zańger,
Jeke sot oryndaýshylary respýblıkalyq palatasynyń múshesi
