Aıdyny Alakóldiń aınadaıyn

Alakól – óńirdegi týrıstik ále­ýeti zor aımaq. Sondyqtan óńirdiń týrıstik tartymdylyǵyn odan ári art­tyrý úshin kól jaǵalaýyndaǵy ınfra­qurylymdy damytý basty min­det. Onyń ishinde Alakólge apa­ra­tyn joldardy jóndeý de basym­dyq­tardyń biri bolyp otyr. Jal­py, Alakól jaǵalaýyn damytýdyń bas josparyna sáıkes sýmen, elektr­men qamtý, káriz júıesin júrgi­zý qol­ǵa alynǵan. Bıyl jaǵalaýda 3 iri ın­ves­tısııalyq joba júzege asyry­lyp, iri demalys oryndary iske qo­syl­ǵan. Olarda jalpy sany júzge jýyq jańa jumys orny ashylyp, joba­larǵa
3 mlrd teńgege jýyq ınves­tısııa tar­ty­lypty. Búginde ja­ǵa­laý­dy qor­shaý ju­mystary bas­talǵan. Aqshı men Kók­tuma aýyldarynda jalpy uzyn­dyǵy 13,4 shaqy­rym jaǵalaý qor­shalýǵa tıis. Ázirge qorshalǵan jerdiń aýmaǵy 770 metr shamasynda eken.

Sol sııaqty jaǵalaýdaǵy 210 tý­rıs­­tik nysannyń ortalyq káriz jú­ıe­sine qosylýyna múmkindik tý­dy. Júıeniń úsheýi ornatylǵan. En­di be­seýi jaqynda iske qosylmaq. Jos­par boıynsha qarashada qury­lys ju­mystary tolyq aıaqtalady. Qazir qy­symyn tekserý, iske qosý jumysta­­ry júrip jatyr. Degenmen jobanyń ­II kezegin iske qosý sál kesheýildeýde. Máselen, táýligine 6,5 myń tekshe metr­lik káriz tazartý quryl­ǵysyn salý demalys nysandarynan shyqqan paı­dalanylǵan sý aǵynyn tazartý máse­lesin sheshýge tıis.

Búginde Aqshı aýylyn sýmen qam­tý máselesi sheshilgen. О́tken jyly jeltoqsanda jaǵalaýdaǵy sý júıesi iske qosylǵan. Qazir Toqjaılaý, Qońyr, Bıbaqan, Keńes aýyldaryna sý tartýdyń qajetti qujattary ázirlenýde. Terekti, Lepsi, Kóktuma, Bulaqty aýyldaryndaǵy sý júıesi qaıta jańǵyrtylady. Munan bólek Aqshı aýylyna elektr jelisin tar­týǵa jergilikti bıýdjetten 300 mln teńge bólingen. Jalpy uzyndyǵy 67,4 shaqyrym jeli júrgizilip, qaıta jańǵyrtylady. Mamandar munda­ǵy elektr tutyný qajettiligi 10 MVt bolsa, bul shara ony áli de tolyq kólemde jabýǵa jetkiliksiz ekenin aıtady. Sondyqtan taǵy 1 jobaǵa qujat ázirleýge qarjy bólinip otyr. Iаǵnı Beskólden Aqshıge deıin jáne Aqshı – Kóktuma – Aqtoǵaı baǵy­tynda ekinshi lınııany tartý kerek. Osy jelilerdiń árqaısysy úshin qoldanystaǵy qosalqy stansalar­dy qaıta jańǵyrtý qajet. Al qys­ta jınaqtalatyn artyq elektr qýa­tynyń tapshylyǵy bar Dostyq beke­tine baǵyttaý mejelenip otyr.

Sondaı-aq Úsharal áýejaıyn­da ushyp-qoný jolaǵy keńeıtilip, qaı­ta jańǵyrtylýda. Jumystar aıaq­talǵanda Úsharalǵa úlken ushaqtar da esh kedergisiz qatynamaq. «Jetisý» áýe kompanııasynyń prezıdenti Qal­taı Dóńsebaevtyń aıtýynsha, ushaq qonatyn jol tolyqtaı jańartylyp bolyp qaldy. Qurylys kompanııasy jumystaryn aldaǵy shilde aıynyń ortasynda tolyqtaı bitiredi dep jos­parlanyp otyr. Sonda kúnine 8 reıs qatynap, 500-deı jolaýshy qabyldanatyn bolady.

Aıtpaqshy, Taldyqorǵan – О́ske­men avtojolynyń jaı-kúıi, qurylys jumystarynyń qazirgi ahýaly oblys ákimdiginiń basty nazarynda eken. Jaqynda Alakól aýdanyna arnaıy saparmen barǵan Jetisý oblysynyń ákimi Beıbit Isabaev «QazAvtoJol» mekemesiniń ókiline qurylysqa tıisti tehnıkalardyń kóptep tartylýyn, jumys qarqynyn báseńdetpeýdi tapsyrdy. Jalpy, jol, birinshi qabatty asfalt tósemi bıyl tóselip bitýge tıis, basty kópirlerdiń qurylysy da aıaqtalýǵa jaqyn eken. Endi jolmen kólik qozǵalysyn júrgizýge bolady. Al asfalttiń negizgi qabaty kelesi jyly tóseledi. Iаǵnı Taldyqor­ǵan – Úsharal baǵytyndaǵy joldyń ıgiligin kóretin ýaqyt alys emes.

Osy saparynda Alakól jaǵasyn­da qajetti ınfraqurylymdardy júr­­gizip jatqan merdiger kompa­nııa­lardyń ókilderimen sóılesken Beıbit Isabaev bıýdjet qarjysyn ońdy-soldy jumsaýǵa jol berilmeı­tinin qadap aıtty. Qurylys materıal­darynyń qymbattaýyna baılanys­ty jobanyń alǵashqy nusqasyna túzetýler engizý kerektigin alǵa tart­qan «Kólsaı Stroı» JShS merdiger kompanııasyna usynystar tıisti qu­jattarmen dáleldenip, negizdelýi kerektigin eskertti.

– Osyndaı iri jobalardyń konkýrsyna qatysar aldynda kez kelgen kompanııa óz múmkindikterin shy­­naıy baǵamdaýy kerek. Jumys kólemi, kadrlar sany men biliktiligi, tehnıkanyń múmkindikteri – bá­rin de salmaqtaý kerek. Barlyq táýekel­derdi, sonyń ishinde baǵa ósimin de zer­deleýge tıis. Sonyń bárin kon­kýrsqa deıin túsinip, sheship alý kerek edi. Jobada josparlanǵan 10 mlrd teńgeniń alǵashqy transhyn kelisimshart boıynsha aldyńyzdar. Bul bıýdjettiń qarjysy, halyqtyń aqshasy. Jumystyń 8 aıdaı turyp qalǵanyn, tıisti jumys kólemi oryn­dalmaǵanyn halyqqa qalaı túsin­diremiz? Jobaǵa túzetý engizý týraly ótinishterińiz negizdi me, joq pa, aldymen qaraımyz. Naqtylansa, qol­daý kórsetýge ázirmiz. Basqasha bol­ǵan jaǵdaıda qatań sharalar qabyl­daıtyn bolamyz, – dedi Beıbit Isabaev.

Jetisý oblysy