Álem • 23 Maýsym, 2022

Aýǵanstandaǵy jer silkinisi: Talıbandar kómek suraıdy

15 ret kórsetildi

Aýǵanstan 6,1 baldyq joıqyn jer silkinisiniń saldarymen kúresip jatyr. Eldi basqaryp otyrǵan talıbandar ózge elderden halyqaralyq qoldaý kórsetýin surady.

Sheteldik BAQ derekkózderi boıynsha tabıǵat apatynan myńnan astam adam qaza taýyp, 1 500-ge jýyq adam jara­qat alǵan. Al úıindilerdiń astynda qal­ǵan tur­ǵyndardyń sany belgisiz. Jer sil­kinisi­nen, ásirese ońtústik-shyǵys­taǵy Pak­tıka provınsııasy qatty zardap shek­ken. BUU aman qalǵandardy shuǵyl bas­panamen jáne azyq-túlikpen qam­ta­masyz etýge tyrysýda. Eldegi qut­qarý jumystaryna nóser jańbyr men teh­nıkalyq resýrstardyń jetispeýshiligi ke­dergi keltirýde. Tabıǵı apattan tiri qal­ǵandar men qutqarýshylar VVS-ge zil­zala oshaǵyna jaqyn jerdegi toly­ǵy­men qıraǵan aýyldar, buzylǵan joldar men uıaly telefon munaralary týra­ly aı­typ, qaza tapqandardyń sany kóbe­ıe túsedi dep qaýiptenip otyrǵanyn jetkizdi.

Aýǵanstanda sońǵy jıyrma jyldaǵy eń joıqyn jer silkinisi ótken jyly Batys qoldaǵan úkimet qulaǵannan keıin bılikke qaıta oralǵan ıslamshyl qozǵalys talıbandar úshin basty problemaǵa aınaldy. Jer silkinisi Host qalasynan shamamen 44 shaqyrym jerde bolǵan, jerasty dúmpýleri tipti Pákistan men Úndistanda da sezilgen. Aýǵanstan onsyz da qazir gýmanıtarlyq jáne ekonomıkalyq daǵdarys kezeńinde, osyny jeleý etken talıbandardyń joǵary laýazymdy sheneýnigi Abdýl Kahar Balhı úkimettiń halyqqa qajetti mólsherde qarjylaı kómek kórsete almaıtynyn málimdedi. «Kómek agenttikteri, kórshi elder men álemdik derjavalar kómektesip otyr», dedi Abdýl Kahar Balhı. Biraq ol: «Kómek óte aýqymdy bolýy kerek, óıtkeni bul ondaǵan jyldar boıy bolmaǵan joıqyn jer silkinisi», dep ózge elderden kómek kútip otyr.

Birikken Ulttar Uıymynyń basshysy Antonıý Gýterrısh bolsa agenttik apat aımaǵynda «tolyq jumyldyrylǵanyn» aıtty. BUU ókilderiniń aıtýynsha, jer silkinisi bolǵan aımaqqa medısına mamandary, dári-dármek, azyq-túlik jáne tótenshe jaǵdaıǵa arnalǵan baspanalar jiberilgen. Ázirge qurban bolǵandardyń kóbi Paktıkanyń Gaıan jáne Barmal aımaqtarynda tirkelgen. Gaıandegi tutas bir aýyl joıyldy dep habarlandy. Paktıka emhanasynyń dárigeri zardap shekkender arasynda medısına qyzmetkerleri bar ekenin aıtty. «Jer silkinisine deıin bizde mamandar men tehnıka jetkiliksiz boldy, al qazir jer silkinisi bizdiń az nársemizdiń ózin joıyp jiberdi, túk qalmady. Qansha áriptesimizdiń tiri ekenin bilmeımin», dedi dáriger. «Jer silkinisiniń áserinen mobıldi munaralar zaqymdalǵan­dyq­tan baılanys qıyndap tur, qaza tapqandardyń sany budan da artýy múmkin», dedi jergilikti jýrnalıst BBC-ge bergen suhbatynda. «Kóptegen adam týystarynyń jaǵ­daıynan habarsyz, sebebi telefondary jumys istemeıdi. Meniń aǵam jáne onyń otbasy qaıtys boldy, bul týraly birneshe saǵattan keıin bildim. Kóptegen aýyl joıylyp ketti», dep qosty ol.

Negizi Aýǵanstan jer silkinisterine beıim elderdiń biri, sebebi ol tektonı­kalyq belsendi aımaqta ornalasqan. Chaman, Harırýd, Ortalyq Badahshan jáne Darvaz apatty aımaq sanalady.

BUU-nyń gýmanıtarlyq isterdi úıles­tirý basqarmasynyń málimetinshe, sońǵy onjyldyqta elde jer silkinisi sal­darynan 7 myńnan astam adam qaza tap­qan. Onda jer silkinisi saldarynan jyl saıyn orta eseppen 560 adam qaı­tys bolady. Qańtar aıynda eldiń batysyn­da bolǵan jer silkinisi 20-dan astam adamnyń ómirin qıyp, júzdegen úıdi qıratqan.

Talıbandar bılikke kelgenge deıin de Aýǵanstannyń tótenshe jaǵdaılar qyzmeti tabıǵı apattarmen kúresip keldi, ol kezde de qutqarýshylarda ushaq­tar men tikushaqtar az boldy. Sońǵy kezderi elde dári-dármek tapshylyǵy da baı­qala bastaǵan. Birikken Ulttar Uıymy­nyń málimeti boıynsha, Aýǵanstan otba­sy­larynyń 93 paıyzy azyq-túlik jetis­peýshiliginen zardap shegedi.

AQSh Geologııalyq qyzmetiniń máli­me­tin­she, Aýǵanstanda jer silkinisi sár­sen­bi kúni jergilikti ýaqyt boıynsha sa­ǵat 1:30-da (BST 22:00) alty mıl (10 km), Host qalasynan ońtústik-batysqa qa­raı 30 mıldeı tereńdikte bolǵan.

Sońǵy jańalyqtar

Pavlodarda jer astynan sý atqylady

Aımaqtar • Búgin, 14:25

12 tamyzǵa arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 10:30

Birqatar óńirde aýa sapasy nasharlady

Ekologııa • Búgin, 09:45

2186 adam koronavırýstan jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:30

Baqytjan Saǵyntaev jańa qyzmetke saılandy

Taǵaıyndaý • Búgin, 09:22

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Búgin, 09:13

Bir kúnde 1643 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:00

1/16 fınalǵa shyǵa almady

Tennıs • Búgin, 08:45

Uqsas jańalyqtar